II FZ 31/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Aleksandra Wrzesińska- Nowacka po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 2594/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 7 sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji w sprawie podatku od spadków i darowizn postanawia oddalić zażalenie. Wyrokiem z 10 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 2594/08 uchylił zaskarżoną przez T. W. (dalej: Skarżący) decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 7 sierpnia 2008 r. nr [...]. W tym samym dniu Skarżący złożył na formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się tylko z renty rodzinnej w wysokości 1.404 zł. Wśród ponoszonych kosztów utrzymania wymienił czynsz - 586 zł, podatek od nieruchomości - 45 zł/rok; opłatę za użytkowanie wieczyste gruntu - 290 zł/rok, energię elektryczną - 80 zł/2 m-ce, gaz - 50 zł/2 m-ce, telefon - 50 zł/3 m-ce, żywność, odzież i inne - 500 zł/m-c. Do majątku zaliczył mieszkanie oraz udział we własności. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący wskazał, że jedynym źródłem jego utrzymania jest renta rodzinna w wysokości 1.404 zł, na dowód czego przedstawił zaświadczenie ZUS. Skarżący wyjaśnił, że nie składał zeznania za 2008 r. gdyż wszystkie jego dochody są wolne od podatku. Podniósł, że kwotę 2.600 zł wydał na zestaw komputerowy celem uzyskania bonifikaty (2%), który następnie został "zwrócony gotówką". Według Skarżącego odziedziczony udział we własności nie generuje u niego żadnych dochodów, lecz u jego brata. W ciągu ostatnich 2 lat Skarżący darował swojemu bratu udział wynoszący 25%, we własności mieszkania celem spłaty "darowizny udziału mieszkania matki na rzecz Skarżącego w 1994 r.". Poczynione oszczędności Skarżący zużył na opłacenie pomocy prawnej przy sporządzeniu skargi konstytucyjnej (500 zł). Do pisma Skarżący dołączył dwa pisma Spółdzielni o wysokości opłat, ww. zaświadczenie ZUS, kopię pierwszej strony skargi konstytucyjnej, kopię umowy darowizny, informację PIT-11A za 2008 r., wyciągi bankowe, faktury dokumentujące wysokość opłat za gaz i energię. Postanowieniem z 21 października 2009 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu stwierdzono, iż z wyciągu z rachunku karty kredytowej wynika, że we wrześniu 2009 r. Skarżący dokonał wpłaty na konto ponad 2.189 zł. Źródeł pochodzenia tych środków Skarżący nie ujawnił. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw w części odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że wykorzystał trwającą do 19 sierpnia 2009 r. promocję karty kredytowej, polegającą na udzieleniu 2% rabatu za zakupy na kartę TESCO. W związku z tym co miesiąc dokonywał zakupu komputera (w cenie powyżej 2000 zł), dzięki czemu otrzymywał rabat, po czym zwracał komputery w punkcie obsługi klienta za gotówkę, bez potrącania rabatu na karcie. Ponadto podkreślono, że referendarz sądowy nie uwzględnił kosztów sądowych poniesionych przez skarżącego, zarówno w przedmiotowej, jak i w innych sprawach. Skarżący wniósł w związku z tym o udzielenie pomocy prawnej w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 24 listopada 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 2594/09 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a.) i wskazał, że w niniejszej sprawie Skarżący ostatecznie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi kasacyjnej (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreślił, że to na Skarżącym ciążył obowiązek wykazania, iż sytuacja finansowa, w której się znajduje, uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. W ocenie Sądu treść przedłożonych przez Skarżącego dokumentów wskazuje, że jego miesięczne koszty utrzymania zamykają się kwotą około 1200 złotych. Analizując sytuację majątkową Skarżącego Sąd uznał, że Skarżący może uiścić bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania kwotę 100 złotych tytułem wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Porównując kwotę otrzymywanych przez Skarżącego środków z tytułu renty (1404 złotych) z kwotą miesięcznych wydatków (około 1200 złotych ) stwierdził, że Skarżącemu pozostaje miesięcznie kwota około 200 złotych. Uwzględniając czas trwania niniejszego postępowania, jak również okoliczność, że Skarżący liczył się z ewentualną koniecznością wniesienia skargi kasacyjnej, mógł i nawet powinien przygotować się do wniesienia wpisu w kwocie 100 złotych, tak jak przygotował się do uiszczenia wynagrodzenia dla pełnomocnika. Dodatkowo Sąd podkreślił, że Skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o znacznej powierzchni, z którego dochód uzyskuje wyłącznie jego brat. Okoliczność, że Skarżący zrezygnował z możliwości uzyskiwania dochodów z nieruchomości nie może powodować przeniesienia kosztów postępowania na ogół obywateli. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, a tym samym, iż sytuacja, w której Skarżący się znajduje wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., oraz uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący 16 grudnia 2009 r. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w którym zarzucił błędną ocenę zdolności płatniczych i wniósł o zwolnienie z wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że po odciągnięciu od dochodów wszystkich miesięcznych wydatków, nie może pozwolić sobie na zaoszczędzenie tych 200 zł. Oprócz stałych opłat ponosi nieregularne wydatki. Poza tym nie może czerpać pożytków z mieszkania, którego jest współwłaścicielem, ponieważ koszt całego remontu pokrył jego brat i to on teraz czerpie z tego zyski. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest możliwe, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona będąca osoba fizyczną posiadająca jakiekolwiek środki finansowe, w szczególności stały miesięczny dochód, który przewyższa ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, powinna partycypować w kosztach postępowania. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero wtedy, gdy oszczędności poczynione w ten sposób okazałyby się niewystarczające, można zwrócić się o pomoc do państwa. Strona rozporządzając środkami finansowymi powinna liczyć się z konsekwencjami swojego działania. Nie można wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych, jeśli bez ważnych powodów pozbawia się wszelkich środków finansowych niezbędnych do dalszego i prawidłowego funkcjonowania (patrz: A. Kabat – w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Wolters Kluwers, Zakamycze 2006, Wyd. II, s. 555-557). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sadowe, w tym wpis, należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP z dnia 2.04.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483). Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Naczelny Sąd Administracyjny analizując sytuację majątkową Skarżącego, uznał, że jest on w stanie uiścić wpis w niniejszej sprawie w wysokości 100 zł, (określonej zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sadami administracyjnymi - Dz.U. Nr 221, poz. 2193), bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Niezbędne wydatki, jakie ponosi on co miesiąc, są niższe niż otrzymywana renta. Różnica, jak pozostaje stronie skarżącej po pokryciu niezbędnych jej potrzeb, przekracza wysokość wpisu w tej sprawie. Jest ona zatem w stanie zaoszczędzić kwotę niezbędną do jego uiszczenia. Ponadto nie bez znaczenia jest też okoliczność, iż skarżący oprócz stałych dochodów posiada także majątek nieruchomy. Okoliczność, iż zrezygnował z dochodów z tego tytułu nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, w szczególności stanowić zabezpieczenie pożyczki lub kredytu. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.