II SA/Kr 702/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja Sędziowie NSA Jan Zimmermann / spr. / WSA Aldona Gąsecka-Duda Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2008 r. sprawy ze skargi N. S., A. S. i D. J. na decyzję Wojewody z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji II SA/Kr 702/08 UZASADNIENIE D.J. zam. w K. , Os. [...] i A.S. , zam. w K. , ul. [...] złożyli w dniu [...] października 2004 r. wniosek o zwrot nieruchomości położonej w K. - dz. Nr [...] obr. [...] o pow. [...] ha (KW [...]). Jak wynika z wniosku, powyższa nieruchomość została sprzedana Skarbowi Państwa przez J S. dobrowolnie, przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, z przeznaczeniem na budowę zaplecza magazynowo-technicznego Teatru Muzycznego w K. , aktem notarialnym a dnia [...] 1987 r. Wnioskodawcy twierdzą, że do dnia wniesienia wniosku nie rozpoczęto żadnych prac na nieruchomości, związanych z realizacją w/w celu. Postanowieniem z dnia [...]. Wojewoda wyznaczył Starostę K. do załatwienia tej sprawy. Starosta ten decyzją z dnia [...] orzekł o odmowie zwrotu w/w działki. W uzasadnieniu decyzji Starosta wskazał, że zakres nieruchomości podlegających zwrotowi określają art. 136 ust. 3 i ust. 4 oraz art. 216 ust. 1 i ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Umowa o przeniesieniu na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości niezbędnej, na cele, o których była mowa w art. 50 ust. 1 pkt 1-6 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jest, zdaniem Starosty, umową sprzedaży taką samą, jak każda inna tego rodzaju umowa. Skarb Państwa korzysta tu z takiej samej ochrony własności, jak inne podmioty. O sprzedaży nieruchomości Skarbowi Państwa zadecydowała swobodna wola właściciela. Dlatego w/w nieruchomość nie może być traktowana jako nieruchomość wywłaszczona w rozumieniu art. 136 ust. 3 oraz art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dlatego, pomimo nie zagospodarowania działki nr [...] na cel określony w umowie sprzedaży, odmówiono jej zwrotu. W odwołaniu od powyższej decyzji D. J. i A. S. podnieśli, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego. Napisano, że problematykę zwrotu nieruchomości regulują przepisy rozdziału 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., o gospodarce nieruchomościami. Z racji odesłania zamieszczonego w art. 216 ustawy przepisy tegoż rozdziału mają również zastosowanie odpowiednio m.in. do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z późno zm.). Artykuł 46. ust. 3. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nakładał na ubiegającego się o wywłaszczenie obowiązek wystąpienia do właściciela jeszcze przed wszczęciem postępowania o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia obowiązek zawarcia w formie prawem przepisanej umowy nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w tej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka mogła być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Ponieważ organ l instancji, bezsprzecznie i prawidłowo ustalił, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania stała się zbędna na cele określone w decyzji o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji z dnia [...] 1983 roku, a nadto, że zachodzą przesłanki z art. 137. ustawy o gospodarce nieruchomościami, wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy jest w pełni uzasadniony. Wojewoda decyzja z dnia [...] Nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Wojewoda powielił fragmenty uzasadnienia organu l instancji oraz napisał, że po nowelizacji ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, dokonanej ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. z dniem 22 września 2004 r. dodany został między innymi art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. Przepis ten stanowi, iż regulacje zawarte w rozdziale 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Konstrukcja art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ustawy determinuje wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona" zawartego w ust. 3 art. 136 u.g.n. Przez pojęcie to należy rozumieć między innymi nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej w znaczeniu podmiotowym i konkretnej decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw, regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Stwierdzono jednak, że przepis art. 216 ust. 2 pkt. 3 u.g.n. nie oznacza, że nieruchomość nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, może być traktowana jako nieruchomość wywłaszczona w rozumieniu art. 136 ust. 3 u.g.n. Umowa o przeniesieniu na rzecz Skarbu Państwa praw rzeczowych na nieruchomości niezbędnej na cele publiczne, zawarta w okresie obowiązywania ustawy z 29 kwietnia 1985 r. jest taka samą umową, jak każda inna tego rodzaju umowa oraz znajdują w stosunku do niej zastosowanie przepisy prawa cywilnego regulujące daną kategorię umowy. Na w/w decyzję Wojewody N.S. ,. D.J. i A.S. wnieśli w dniu [...] czerwca 2008 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zarzucili oni naruszenie art. 136 ust. 3 i ust. 4 w zw. z art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie. W uzasadnieniu skargi powtórzono argumentację zawartą w poprzednim odwołaniu. Zaznaczono, że ustawodawca wprowadza w art. 216. u.g.n. rozróżnienie na "przejęcie nieruchomości" i "nabycie nieruchomości". Leksykalnie, czasownik "nabyć" posiada dwa znaczenia: 1. "otrzymać coś na własność, płacąc za to", 2. "zyskać coś lub zdobyć". Już przeto wykładnia językowa ust. 2. art. 216. u.g.n. pozwala na stwierdzenie, że ustawodawca miał tutaj na myśli różne sposoby nabycia nieruchomości; zarówno w drodze stypulacji jak i np. "zdobycia" decyzją wywłaszczeniową. Dla prawidłowej wykładni cyt. przepisu istotna jest tylko druga przesłanka nabycia - causa - którą musi być nabycie na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W niniejszej sprawie wszystkie ww. przesłanki zostały spełnione. Podkreślono, że artykuł 46. ust. 3. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nakładał na ubiegającego się o wywłaszczenie obowiązek wystąpienia do właściciela jeszcze przed wszczęciem postępowania o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia obowiązek zawarcia w formie prawem przepisanej umowy. Umowa taka mogła przenosić własność na rzecz podmiotu ubiegającego się o wywłaszczenie, jeżeli podmiot ten mógł nabyć na własność nieruchomość lub też na rzecz Skarbu Państwa. W odpowiedzi na skargę rozstrzygnięcie pozostawiono "uznaniu sądu". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W analizowanej tu sprawie decydujące znaczenie ma treść art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.), zgodnie z którym przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy (t.j. przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości) stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.). Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Jest rzeczą bezsporną, że nieruchomość Nr [...] obr. [...] w K. , o której zwrot ubiegają się skarżący została sprzedana Skarbowi Państwa przez J.S. przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, właśnie zgodnie z przepisami cyt. ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Wbrew poglądowi Starosty K. , który orzekał jako l instancja, a także wbrew poglądowi Wojewody (Starosta K. a także Wojewoda w uzasadnieniach swoich decyzji sami sobie częściowo przeczą) umowa o zbyciu w/w nieruchomości nie była "taką samą umową, jak każda inna". Była to właśnie umowa szczególna, zawarta w efekcie negocjacji poprzedzających postępowanie wywłaszczeniowe. W tym znaczeniu nie była to umowa w pełni dobrowolna, gdyż jej alternatywą było wywłaszczenie nieruchomości. Dla możliwości zastosowania przepisów o zwrocie zbycie nieruchomości drogą tej umowy było więc równoznaczne z wywłaszczeniem tej nieruchomości i z tego punktu widzenie nie istniały przeszkody dla jej zwrotu. Starosta K. winien był zatem rozpatrzyć wniesione podanie D. J. i A. S. analizując materialne przesłanki ewentualnego zwrotu, co zresztą częściowo uczynił ustalając, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania stała się zbędna na cel wywłaszczenia (zbycia), tzn. na budowę zaplecza techniczno-magazynowego Teatru Muzycznego w K. W opisanej tu sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy obu instancji naruszyły art. 216 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 136 ust. 3 i ust. 4 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Z tego powodu Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).