IV SA/Wa 1266/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska - Pietrzak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Agata Krysztofiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2008 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę - Decyzją z dnia (...) lipca 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu wniosku złożonego przez S. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 127 §3 kpa utrzymał w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) marca 2008 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy K. z dnia (...) listopada 1974 r. dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni (...) ha, stanowiącego własność J. i F. małż. C. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia (...) marca 2008 r. odmówił stwierdzenia nieważności powyżej opisanej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy K. z dnia (...) listopada 1974 r. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył S. C. Rozpatrując ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że nadzwyczajne postępowanie administracyjne służy weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem przez pryzmat przesłanek nieważności decyzji administracyjnej, określonych w art. 156 § 1 kpa. Jednocześnie organ wskazał, że nie każde naruszenie prawa pociąga za sobą nieważność decyzji, ale tylko przypadku oczywistego i ciężkiego naruszenia prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji wskutek naruszenia norm prawnych (przepisów prawa procesowego oraz materialnego) regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach. Podstawę przejęcia przedmiotowego gospodarstwa rolnego stanowił przepis art. 9 oraz art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz.118). Organ wskazał, że zgodnie z art. 9 ust 1 w/w ustawy, państwo na wniosek rolnika mogło przejąć na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekazał on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto: 1/ osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, 60 lat kobieta albo 2/ zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Stosownie do treści art. 4 ust. 1 ustawy nieruchomość, na której gospodarowali zstępni rolnika mogła być przez niego przekazana tylko za ich zgodą. W ust. 2 tego przepisu wskazano jednak, że zgoda zstępnych nie jest wymagana jeśli praca w przekazywanym gospodarstwie nie stanowi ich głównego źródła utrzymania. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że przedmiotowe gospodarstwo właściciele posiadali na podstawie aktu nadania z dnia (...) sierpnia 1954 r. wydanego przez Przewodniczącego Powiatowej Komisji Ziemskiej. W akcie tym wskazano, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła obszar (...) ha. Jak podkreślił organ z akt sprawy wynika, że Naczelnika Miasta i Gminy K. z dnia (...) listopada 1974 r. wydana została na wniosek J. C. i jego żony F. C. W atakach sprawy znajdują się dwa wnioski podpisane przez J. i F. małż. C., pierwszy z daty (...) września 1974 r., drugi na urzędowym druku z (...) września 1974 r. We wnioskach wnioskodawcy wskazali, że chcą przekazać grunty na rzecz Skarbu Państwa po dokonanych zbiorach (jesień 1974 r.), ponadto podali, że samodzielnie użytkują posiadane grunty. W dacie przejmowania gospodarstwa J. C. (ur.1901 r.) miał 73 lata, natomiast jego żona F. (ur.1906 r.) miała 68 lat. W złożonym wniosku o wszczęcie postępowania nieważnościowego S. C. następca prawny b. właścicieli (postanowienie Sądu Rejonowego w K., I Wydział Cywilny, z dnia (...) kwietnia 1986 r., sygn.akt (...)) wskazał, że w okresie przejęcia gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa pracował w szkole wykonując zawód nauczyciela, jednak od najmłodszych lat pomagał rodzicom w gospodarstwie wykonując szereg prac rolniczych, a dochody uzyskiwane z gospodarstwa rolnego ojca stanowiły dla niego główne źródło utrzymania. Konkludując Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że w przypadku J. i F. małż. C. zostały spełnione wszystkie przesłanki wskazane w art. 9 ust.1 w/w ustawy, a odnosząc się do zarzutów S. C. wskazał, że ponieważ skarżący wykonywał pracę zarobkową jako nauczyciel, należy przyjąć, że praca w gospodarstwie traktowana była jako doraźna pomoc. Skargę na powyższą decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł S. C. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 4 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne - poprzez niewyrażenie zgody na przekazanie gospodarstwa rolnego oraz naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7 i 11 kpa poprzez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego, długi termin załatwienia sprawy oraz pobieżne prowadzenie postępowania. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi szczegółowo rozwinął wskazane zarzuty. Skarżący podkreślił, że nie można automatycznie uznać, że skoro pracował jako nauczyciel było to główne jego źródło utrzymania. Swoją pracę jako nauczyciel wykonywał z poświęceniem i zaangażowaniem za symboliczne wynagrodzenie, dlatego razem ojcem prowadził gospodarstwo rolne. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do treści art. 13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wojewódzkie sądy administracyjne są powołane do rozpoznawania wszystkich spraw sądowoadministracyjnych z wyjątkiem tych spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego, a właściwym miejscowo do rozpoznania w/w spraw jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Ponadto podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. W tym miejscu należy także podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Oczywiście Sąd nie może orzec na niekorzyść skarżącego chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji (art. 134 § 2 ww. ustawy). Skarga złożona w przedmiotowej sprawie nie może zostać uwzględniona ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Należy podkreślić, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego celem jest ustalenie, czy badana decyzja jest dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 kpa. Stwierdzenie, że wadliwość taka ma miejsce musi wynikać z przeprowadzonego postępowania dowodowego. Organ nadzoru dokonując oceny, czy zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 kpa, przede wszystkim obowiązany jest ustalić, w sposób niepozostawiający wątpliwości, stan faktyczny i prawny z daty wydania kontrolowanej decyzji. Ustaleń tych organ dokonuje na podstawie materiału dowodowego pozwalającego na wyczerpujące wyjaśnienie stanu sprawy oraz na ostateczne jej rozstrzygnięcie. Niezależnie od tego należy podkreślić, iż orzekając w sprawie nieważności organ obowiązany jest z jednej strony mieć na względzie zasadę stabilności ostatecznych decyzji administracyjnych, z drugiej zaś wagę zarzutów odnoszących się do legalności wydanej decyzji. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy należy dokonać analizy art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne w kontekście wniosku złożonego przez J. i F. małż. C. Państwo na wniosek rolnika mogło przejąć na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekazał on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto mężczyzna osiągnął wiek 65 lat, kobieta 60 lat. Przesłanka dotycząca powierzchni gruntów rolnych oraz osiągnięcia wieku przez wnioskodawców została spełniona. Jedyną sporną kwestią jest w niniejszej sprawie wskazywaną przez skarżącego jest okoliczność, że skarżący jako zstępny J. i F. małż. C. nie wyraził zgody na przekazanie gospodarstwa. Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 w/w ustawy nieruchomość, na której gospodarowali zstępni rolnika mogła być przez niego przekazana tylko za ich zgodą. W ust. 2 tego przepisu wskazano jednak, że zgoda zstępnych nie jest wymagana jeśli praca w przekazywanym gospodarstwie nie stanowi ich głównego źródła utrzymania. Z tego rodzaju konstrukcji przepisu można łatwo odczytać zamiar ustawodawcy. Jest nim preferowanie sytuacji, w której następuje przejście gospodarstwa rolnego z pokolenia na pokolenie, dla tych którzy zdecydowali się kontynuować prowadzenie gospodarstwa. Rozciągnięcie przepisu na inne strony faktyczne, w których tak jak w rozpoznawanej sprawie osoba zainteresowana posiada inny zawód, który wykonuje - jest nieuprawnione. Ustawodawca przyjął założenie, że jeżeli praca w gospodarstwie stanowi główne źródło utrzymania to bez zgody tej osoby nie można pozbawiać jej źródła utrzymania. Podkreślić należy, że J. i F. małż. C. mogli skutecznie rozporządzać własnym gospodarstwem. W aktach sprawy znajduje się jeden wniosek z dnia (...) września 1974 r. zawierający w treści "prośbę o zabranie gospodarstwa", drugi, szczegółowy z dnia (...) września 1974 r. opisujący powierzchnię, stan gospodarstwa oraz oświadczenie, że wnioskowane o przekazanie grunty użytkuje sam wnioskodawca. J. C. oświadczył również, że syn S. zamieszkały w K. nie prowadzi gospodarstwa rolnego. W niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki do zastosowania art. 4 § 2 ustawy ponieważ praca w gospodarstwie nie była głównym źródłem utrzymania S. C. Skoro S. C. był zatrudniony jako nauczyciel to uznać należy, że praca ta była jego głównym źródłem utrzymania. Ma to szczególne znaczenie w kontekście oświadczenia J. C., że sam prowadzi gospodarstwo rolne. Tak więc zgoda S. C. nie była wymagana. Wprawdzie rolą organu nadzoru nie jest ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty tak jak w postępowaniu zwykłym - a tylko weryfikacja decyzji w nim zapadłych, w nadzwyczajnym trybie - pod kątem wadliwości kwalifikowanych określonych w art. 156 § 1 kpa, ale nie zwalnia to organu nadzoru z przestrzegania uniwersalnych wymogów procedury administracyjnej, zwłaszcza zaś zasad ogólnych kpa. W niniejszej sprawie analiza akt postępowania administracyjnego i wydana w tej sprawie decyzja wskazuje, że organy administracji publicznej prowadząc postępowanie w sposób właściwy zastosowały przepisy procedury administracyjnej, jak również przepisy prawa materialnego. Mając powyższe na względzie Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.