I OZ 52/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Kacprzak po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1337/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1337/08 odmówił przyznania A. M. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie jej skargi na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką. Utrzymuje się z dochodu [...] zł brutto uzyskiwanego z działalności gospodarczej (dochód ten nie ma charakteru stałego). Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] m² oraz mieszkanie o powierzchni [...] m². Skarżąca wskazała, że jest zadłużona wobec banków na kwotę ok. [...]zł (raty miesięczne wynoszą ok. [...]zł), wydatki miesięczne na utrzymanie domu kształtują się w wysokości [...] zł. Skarżąca oświadczyła ponadto, że dom którego jest właścicielką wymaga stałej modernizacji i napraw (dotychczasowe koszty remontu przekroczyły [...]zł). Jednocześnie skarżąca zaznaczyła że w ostatnim czasie ujawniły się u niej problemy stomatologiczne, koszty leczenia przekroczyły [...]zł. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawczyni pozwala stwierdzić, że poniesienie kosztów sądowych leży w zakresie jej możliwości płatniczych. Skarżąca jest osobą posiadającą znaczny majątek tj. dwie nieruchomości, a także źródło dochodów, którego charakter może być uznany za stały. Sąd wskazał, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Sąd uzasadnił również, że na ocenę sytuacji materialnej skarżącej nie może wpłynąć przedstawiona informacja o konieczności poniesienia wydatków na leczenie stomatologiczne, bowiem skarżąca nie wskazała na przymus natychmiastowego przeznaczenia na ten cel kwoty [...]zł, ani też nie przedstawiła żadnych dokumentów, przesądzających o niezbędności oraz wysokości kosztów tego leczenia. A. M. złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie podnosząc, że jej dochód brutto ma tylko teoretycznie stały charakter (umowa najmu może zostać w każdym czasie rozwiązana). Ponadto dom którego jest właścicielką pochłania ogromne sumy pieniędzy na modernizację i bieżące naprawy, o czym świadczy dokonany remont dachu, elewacji północnej i założone rynny, których koszt wyniósł ponad [...]zł. W dalszym ciągu prowadzony jest remont wewnątrz domu, polegający na adaptacji łazienki i kuchni. Skarżąca przyznała, że w ostatnim czasie ujawniły się u niej problemy stomatologiczne, których nie może leczyć w ramach nieodpłatnych usług z NFZ (koszty leczenia przekroczyły [...]zł). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Natomiast w myśl § 2 tego artykułu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przedmiotowej sprawie A. M. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Sąd I instancji badał więc, czy skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub w części. Sąd rozpatrując przedmiotowy wniosek, w oparciu o przesłanki omawianego wyżej przepisu art. 245 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnił nie tylko bieżące dochody i wydatki skarżącej i jej rodziny, ale również stan majątkowy, mając na względzie, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi rodzaj ulgi w daninie publicznej, a koszty utrzymania konieczne dla osoby fizycznej i jej rodziny należy odnosić do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów jakie ponosi dana osoba i jej rodzina. Wskazać należy na wstępie, że zgodnie z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych określonych w ustawie, a do takich należą koszty sądowe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Do osób tych można zaliczyć osoby naprawdę ubogie, mające niskie dochody, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do niezbędnej egzystencji, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Skarżąca, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna zatem liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności, nawet z uszczerbkiem dla innych zazwyczaj ponoszonych wydatków niebędących niezbędnymi dla utrzymania. W rozpoznawanej sprawie należy zgodzić się z Sądem I instancji, że skarżąca nie znajduje się w sytuacji kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy, gdyż nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść kosztów wszczętego postępowania w tej sprawie. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu zażalenia.