IV SA/Wa 1459/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska, Sędziowie Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Agata Krysztofiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2008 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) stycznia 2008 roku nr (...) 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego J. M. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA/Wa 1459/08 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...], o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1948 r., nr [...], oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego w G. z dnia [...] lipca 1948 r. nr [...] w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele reformy rolnej, nieruchomości ziemskiej S., powiat M. o powierzchni [...] ha., stanowiącej własność F.M. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. M. następca prawny byłego właściciela majątku. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco. Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1948 r., oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego w G. z dnia [...] lipca 1948 r. w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, przedmiotowej nieruchomości. Organ wskazał, że podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 1948 r. stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) i przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania, dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51). Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie, stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości spełniające warunki określone w ww. przepisie przechodziły na własność Skarbu Państwa z mocy samego prawa w całości i bez odszkodowania IV SA/Wa 1459/08 Jak podniósł Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi pojęcie nieruchomości ziemskiej, użyte w art. 2 ust. 1 lit. e wspomnianego dekretu było przedmiotem wykładni Trybunału Konstytucyjnego (uchwała w sprawie o sygn. akt W 3/89), z której wynika, że pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie podlegały działki gruntu, należące do tego samego właściciela, co przejmowana nieruchomość ziemska, o ile zostały one prawnie wyodrębnione i utraciły charakter użytku rolnego. W ocenie Trybunału nieruchomości takie nie stanowiły nieruchomości ziemskich w rozumieniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem organu naczelnego w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca z tego względu, że z dokonanych w sprawie ustaleń nie wynika, aby zakwestionowany przez wnioskodawcę obszar [...] ha, wykorzystywany jako [...], był prawnie wydzielony z nieruchomości ziemskiej S. przed 1 września 1939 r. Teren ten należał zatem do majątku ziemskiego, stanowiącego własność F. M., tak jak należące do tego majątku lasy i tereny pod wodami. Stosownie do art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. na cele reformy rolnej przeznaczone były wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w tym przepisie, które przechodziły bezzwłocznie, bez wynagrodzenia w całości na Skarb Państwa. Na terenie Województwa Pomorskiego na cele reformy rolnej przechodziły z mocy prawa na Skarb Państwa nieruchomości o powierzchni ogólnej większej niż 100 ha, niezależnie, czy w ich skład wchodziły tylko użytki rolne i były gruntami ściśle związanymi z produkcją rolną w wąskim tego słowa znaczeniu, czy też nie były gruntami ściśle rolnymi jak np. wody i lasy. Organ podkreślił także, że dekret z dnia 6 września 1944 r. zmieniony został dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9). W wyniku zmiany z art. 2 ust. 1 dekretu skreślono słowa "o charakterze rolnym", co oznacza, że z chwilą wejścia w życie dekretu z dnia 17 stycznie 1945 r. przejęciu podlegały szeroko pojęte nieruchomości ziemskie, a zatem i te, które nie posiadały charakteru rolnego. Ponieważ przedmiotowa nieruchomość spełniała kryteria określone w ww. dekrecie jej przejęcie na własność Skarbu Państwa było zgodne z prawem. Rozpoznając sprawę ponownie, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powtórzył przytoczone wcześniej argumenty i decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r. IV SA/Wa 1459/08 Na tę decyzję J. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 156 § 1, art. 8, art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa. Podniósł , że organ nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy, nie zebrał i nie rozpatrzył w całości materiału dowodowego, nie uzasadnił także, w sposób prawidłowy swojej decyzji, traktując najistotniejszą dla rozstrzygnięcia sprawy kwestię składników majątku F. M. bardzo pobieżnie i wybiórczo. W szczególności organ nie rozważył w ogóle czy dopuszczalnym było przeznaczenie na cele reformy rolnej: [...], lasów i jeziora, a także użytków rolnych klasy VI. Zdaniem skarżącego, przy orzekaniu na podstawie § 5 wyżej wspomnianego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. tej części nieruchomości, która nie jest funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym i nie mogła być w związku z tym przeznaczona na cele reformy rolnej. W opinii skarżącego, przejęciu na cele reformy rolnej nie podlegały wszystkie nieruchomości spełniające normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a jedynie nieruchomości ziemskie spełniające wskazane normy. Natomiast pod pojęciem nieruchomości ziemskiej ustawodawca miał na względzie wyłącznie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy, to znaczy mogą być wykorzystywane na cele działalności wytwórczej w rolnictwie. Mając to na uwadze skarżący stwierdził, że majątek F. M., na który składały się m.in. [...] ([...] ha) i jezioro ([...] ha), ewidentnie nie podpadał pod przepisy dekretu. Uznając bowiem nawet, że oprócz gruntów ornych klasy VI, charakter ziemski miały również łąki i lasy to i tak wyodrębniona w ten sposób nieruchomość ziemska miałaby powierzchnię [...] ha. Nie przekroczyłaby zatem normy obszarowej 100 ha określonej w dekrecie PKWN z dnia 6 września 1944 r. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że skarga wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie wnosi nowych istotnych okoliczności zasługujących na uwzględnienie i w związku z tym wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: IV SA/Wa 1459/08 Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej wskazano. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym w myśl art. 134 P.p.s.a. Sąd, rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, bowiem przy wydawaniu decyzji przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co obligowało Sąd do ich uchylenia. Prowadzenie postępowania administracyjnego musi być poprzedzone wskazaniem przez organ wszystkich jego stron. Jak wynika z danych z wyciągu z ewidencji gruntów, znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy, nieruchomości z byłego majątku F. M. stanowią obecnie własność osób fizycznych i prawnych wymienionych w tej ewidencji. Nie ulega wątpliwości, że przymiot strony postępowania służy wszystkim obecnym właścicielom nieruchomości, będących dawniej składnikami przedmiotowego majątku. Stroną postępowania administracyjnego czyni bowiem sama możliwość wydania decyzji mogącej dotyczyć praw i obowiązków danej osoby. Przymiot strony legitymuje do udziału w postępowaniu przy dokonywaniu wszystkich czynności, zanim organ orzekający wyda rozstrzygnięcie w sprawie. Mając to na uwadze stwierdzić należy, że obecni właściciele wskazanych nieruchomości są stronami postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego w G. z dnia [...] lipca 1948 r. Postępowanie zmierzające do oceny kwestionowanego orzeczenia w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele reformy rolnej, nieruchomości ziemskiej S., należało zatem prowadzić po ustaleniu wszystkich stron postępowania i IV SA/Wa 1459/08 zapewnieniu im czynnego udziału w tym postępowaniu. Powyższe świadczy o naruszeniu przez organy art. 10 § 1 w związku z art. 28 kpa, a przez to stworzeniu podstaw do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.