II OZ 203/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 742/08 w zakresie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] kwietnia 2008 r., zn. [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przyznania J. R. prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] kwietnia 2008 r., zn. [...] w przedmiocie wymeldowania. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd stwierdził, że zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartym w złożonym wspólnie formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w oświadczeniach przedstawionych w toku postępowania, skarżący jest bezdomny, jego emeryturę zajął 1 stycznia 2008 r. komornik w celu wyegzekwowania kosztów eksmisji. Skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, jedyny jego wartościowy majątek stanowi mieszkanie o powierzchni [...] m-, miesięczny dochód z emerytury wynosi zaś [...] zł brutto. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 21 października 2008r. skarżący dostarczył kopie pocztowych przekazów emerytury za sierpień, wrzesień i październik 2008r. oraz kopię zaświadczenia KRUS o wysokości emerytury rolniczej pobranej w 2008 r. (styczeń-październik). Odnosząc się do wezwania w zakresie przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych skarżący stwierdził, że "wyciągów posiadanych rachunków bankowych nie dokonywał żadnych od początku roku, bo nie ma zasobów żadnych i z bankami nie ma nic do przedłożenia". Przyczynę niedostarczenia żądanego dowodu nabycia mieszkania wyjaśnił tym, iż wszystkie jego dokumenty zniszczył komornik, wyrzucając je na podwórze. W zakresie wezwania do złożenia oświadczenia wyszczególniającego jego miesięczne wydatki i uzasadniającego stwierdzenie, iż jest "od dnia 04.12.2007 bezdomny" w sytuacji, gdy z pisma komornika wynika, że należące do niego rzeczy zostały przeniesione do jego "własnego" lokalu stwierdził, że "pomimo tego, że ma mieszkanie, to nie ma gdzie mieszkać, bo on to sprzedał i to jest płatne w ustalonych ratach i dopiero w 2009 roku będzie miał ratę. A usunąć nie może, bo - po pierwsze - kupujący jest zameldowany, a po drugie, to na tym straci, jak go usunie". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmawiając przyznania prawa pomocy stwierdził, że wobec przeprowadzonej eksmisji skarżącego z dotychczasowego miejsca, gdzie utracił on meldunek, oraz wobec jego twierdzenia o bezdomności zasadne stało się uzyskanie wszelkich informacji związanych z nieruchomością zadeklarowaną we wniosku, jak i tą, o której mowa w piśmie komornika (k. 54 akt administracyjnych). Nie jest zrozumiała wypowiedź strony, czy jest jeszcze właścicielem mieszkania oraz czy jest ono wynajęte i stanowi dodatkowe źródło dochodu. Trudno dać wiarę, iż nie jest on w stanie przedstawić jakiegokolwiek dokumentu obrazującego obecny status własnościowy lokalu, choćby tego, w którym jest mowa o "ustalonych ratach". Nie sposób uznać także za wystarczające wyjaśnienia twierdzenia strony, iż pobierane świadczenia emerytalne są obecnie pomniejszane w wyniku zajęcia komorniczego. Skarżący przedłożył jedynie dowody pobierania świadczeń emerytalnych, które jednak nie potwierdzają zajęcia komorniczego. Podobnie ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wyszczególnił swoich wydatków pomimo jasnego wezwania w tym zakresie. Z jego wypowiedzi nie wynika też, czy skarżący w ogóle posiada rachunki bankowe. Zdaniem Sądu nie sposób stwierdzić, że skarżący wykazał, iż nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak również uznania, że nieprzyznanie w niniejszej sprawie całkowitego zwolnienia od kosztów i jednoczesne ustanowienie adwokata lub radcy prawnego uniemożliwiłoby stronie skorzystanie z przysługującego jej prawa do sądu. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący stwierdził, że nie posiada w ogóle rachunków bankowych i nie ma jak tego udowodnić. Z mieszkania dochodu nie ma żadnego, a w grudniu 2008 r. na życie wydał [...] zł., na leki [...] zł, ponadto na dojazdy do Sądu [...] zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postanowienie należało uchylić. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą w podeszłym wieku, samotną i mającą trudności w jasnym formułowaniu pism, na co zwrócił uwagę także Sąd I instancji stwierdzając, że "nie jest zrozumiała wypowiedź strony, czy jest jeszcze właścicielem mieszkania (...) Z jego wypowiedzi nie wynika też, czy skarżący w ogóle posiada rachunki bankowe". Z akt sprawy wynika także, że skarżący odbiera pisma kierowane na adres, z którego go eksmitowano, ale jednocześnie podnosi, że jest bezdomny i nie ma gdzie mieszkać. W zażaleniu skarżący podał, że jego mieszkanie do kwietnia 2009 r. jest zamieszkiwane przez inną osobę i z tego tytułu nie uzyskuje żadnego dochodu. W swoich pismach skarżący podnosi, że "więcej nie wie jak na udokumentować", "nie wie, co ma pisać i ma już wszystkiego dosyć". W tej sytuacji ustalenie, w sposób niebudzący wątpliwości, rzeczywistej sytuacji życiowej skarżącego jest w istocie trudne, niemniej jednak nie ulega wątpliwości, że skarżący starał się sumiennie przedstawić swoje położenie i dochody. Dotychczasowe oświadczenia skarżącego uprawdopodobniają, że znajduje się on w sytuacji, w której poniesienie przez niego pełnych kosztów postępowania nie jest możliwe. Mając na uwadze, że odmowa przyznania prawa pomocy mogłaby w tym przypadku uniemożliwić rozpoznanie sprawy, Sąd powinien rozważyć możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi, po ewentualnym wezwaniu skarżącego do oświadczenia o jego aktualnej sytuacji materialnej i życiowej, precyzując dokładnie zakres wezwania. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 §1 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji postanowienia.