VI SA/Wa 1530/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś – Dębecka (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2008 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] w Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie wykreślenia z wykazu instytucji, organizacji społecznych, fundacji i stowarzyszeń prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2008 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 49a § 2 k.k oraz art. 104 § 1 k.p.a., art. 127 § 3 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. w przedmiocie wykreślenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w Ż. z wykazu instytucji, organizacji społecznych, fundacji stowarzyszeń, o których mowa w art. 47, 49 i 57a § 2 k.k. Do powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2005 r. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w Ż. zostało wpisane do wykazu prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości, o którym mowa w art. 49a § 2 k.k. W związku z analizą nadesłanego przez Stowarzyszenie sprawozdania w sprawie wykorzystania w 2007 r. nawiązek sądowych i świadczeń pieniężnych stwierdzono, że wydatkowanie tych środków w większości przypadków było niezgodne z przepisami art. 47, 57a i 49 k.k. bowiem zasądzone na rzecz Stowarzyszenia kwoty były wykorzystywane na cele administracyjne i eksploatacyjne. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Minister Sprawiedliwości wykreślił Stowarzyszenie [...] z wykazu instytucji, organizacji społecznych, fundacji i stowarzyszeń, o których mowa w art. 47, 49 i 57a § 2 k.k. Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 196a § 5 k.k.w. w przypadku stwierdzenia, że instytucja, stowarzyszenie, fundacja lub organizacja społeczna wykorzystała środki finansowe uzyskane z zasądzonych na jej rzecz nawiązek i świadczeń pieniężnych niezgodnie z ich przeznaczeniem, nie wyodrębniła tych środków w ewidencji księgowej lub nie przekazała aktualnych informacji o swoich podstawowych zadaniach i celach statutowych, Minister Sprawiedliwości wykreśla, w drodze decyzji administracyjnej ten podmiot z wykazu, o którym mowa w art. 49a § 2 k.k. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości stwierdzone podczas kontroli nieprawidłowości wskazują, że Stowarzyszenie nie wypełniło obowiązku przeznaczania zasądzonych środków na cele bezpośrednio związane z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Stowarzyszenie przeznaczało bowiem część z zasądzonych w formie nawiązek i świadczeń pieniężnych środków, na własną działalność administracyjną i eksploatacyjną. W tych okolicznościach organ uznał, że Stowarzyszenie [...] wykorzystało środki finansowe orzeczone na jego rzecz, niezgodnie z ich przeznaczeniem, wobec czego na mocy art. 196a § 5 k.k.w. orzeczono o wykreśleniu Stowarzyszenia z wykazu, o którym mowa w art. 49a § 2 k.k. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Stowarzyszenie [...] wnosząc o uchylenie decyzji wskazywało, że wydatki na pokrycie kosztów administracyjnych i eksploatacyjnych ściśle wiązały się z działalnością statutową Stowarzyszenia i służyły pomocy osobom [...]. Stowarzyszenie wyjaśniło, iż wynajmuje od Miasta Ż. lokal, w którym ma siedzibę i gdzie osoby poszkodowane mogą przez cały tydzień znaleźć oczekiwaną pomoc. Korzystając z wynajętego lokalu Stowarzyszenie zmuszone jest pokrywać koszty związane z wynajmem, a w szczególności koszty mediów i telefonu. Ponadto w związku z prowadzeniem działalności głównie w obrębie [...] koniecznym były liczne wyjazdy do prokuratur i sądów w różnych miejscowościach, które to wyjazdy związane są z kosztami. Ponadto Stowarzyszenie zmuszone było zakupić sprzęt komputerowy, artykuły biurowe, jak również korzystać z pomocy profesjonalnej księgowej, której zadaniem było prowadzenie rachunkowości stowarzyszenia. Stowarzyszenie w 2007 r. pomogło szeregu osobom poszkodowanym, zarówno w formie finansowej, jak również pozafinansowej m in. w zakresie kontaktów z lekarzami czy też zapewnienie bezpłatnych porad prawnych. Minister Sprawiedliwości utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy stwierdził, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Ministra stwierdzone podczas kontroli nieprawidłowości wskazują, że Stowarzyszenie nie dopełniło obowiązku przeznaczania zasądzonych środków na: - cele bezpośrednio związane z ochroną zdrowia, - cele bezpośrednio związane z ochroną środowiska, - cele bezpośrednio związane z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych, - inny, określony cel społeczny, bezpośrednio związany z ochroną dobra naruszonego lub zagrożonego przestępstwem. Stowarzyszenie przeznaczyło znaczną część zasądzonych w formie nawiązek i świadczeń pieniężnych środków na koszty administracyjne i pozostałe koszty statutowe. Organ podkreślił, iż fakt wydatkowania środków na cele administracyjne został przez Stowarzyszenie przyznany we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i taki sposób ich wydatkowania uważany jest przez stroną za uzasadniony. W tych okolicznościach organ uznał, że Stowarzyszenie wykorzystało środki finansowe orzeczone na jej rzecz, niezgodnie z dyspozycją art. 47, 49 i 57a § 2 k.k., wobec czego na mocy art. 196a § 5 k.k.w. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. należało decyzję o wykreśleniu z wykazu utrzymać w mocy. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Stowarzyszenie [...] złożyło skargę, w której wnosząc o uchylenie decyzji, zarzuciło naruszenie art. 196a § 5 k.k.w. W uzasadnieniu skargi Stowarzyszenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie podkreśliło, że wszystkie kwoty wskazane w sprawozdaniu rocznym za 2007 rok wykorzystane zostały na cele ściśle związane ze statutową działalnością Stowarzyszenia. Do statutowych celów Stowarzyszenia należy bowiem pomoc osobom poszkodowanym, opłacanie pomocy prawnej dla tych osób oraz ponoszenie kosztów związanych ze świadczeniem pomocy poszkodowanym. Udzielanie pomocy osobom poszkodowanym związane jest także z ponoszeniem wydatków, które niezbędne są do osiągnięcia celów określonych w statucie. Wbrew argumentom Ministra środki wydatkowane na koszty administracyjne i eksploatacyjne zostały wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem. W związku z tym, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnych źródeł dochodów, z których możliwe byłoby pokrycie kosztów administracyjnych i eksploatacyjnych związanych z prowadzoną działalnością, zmuszone jest pokrywać koszty swojej działalności ze środków uzyskanych z zasądzonych nawiązek. Zdaniem strony skarżącej takie wydatkowanie części kwot uzyskanych z nawiązek i świadczeń pieniężnych na koszty administracyjne i eksploatacyjne należy uznać za działanie celowe, ściśle związane z działalnością statutową stowarzyszenia bowiem bez tych kosztów działalność stowarzyszenia byłaby w ogóle niemożliwa. Skarżący wskazuje także, że brak jest jakichkolwiek przepisów zakazujących stowarzyszeniu przeznaczania części środków uzyskanych z nawiązek oraz świadczeń pieniężnych na pokrycie kosztów administracyjnych związanych bezpośrednio ze świadczoną pomocą dla osób poszkodowanych. Podkreśla, iż w latach poprzednich taka sytuacja nie została uznana przez Ministra za podstawę do wykreślenia Stowarzyszenia z wykazu. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do podniesionych w skardze zarzutów wskazał, że z dokumentacji przedłożonej do kontroli wynika, iż Stowarzyszenie przeznaczyło w 2007 roku w sposób niezgodny z wymogami tj. na koszty administracyjne i pozostałe koszty statutowe kwotę 32.372 zł czyli 56,6% wszystkich wydatków ogółem. Wydatkowanie środków uzyskanych z nawiązek pieniężnych na cele administracyjne nie wypełnia dyspozycji art. 47, 49 i 57a § 2 k.k. ponieważ środki nie zostały przeznaczone na wskazane w tych przepisach cele bezpośrednio związane z: ochroną zdrowia, ochroną środowiska, udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych, inne, określone cele społeczne bezpośrednio związane z ochroną dobra naruszonego lub zagrożonego przestępstwem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną (postanowienie, akt, lub inną czynność z zakresu administracji publicznej) z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego, obowiązującego w dacie wydania tego rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), cytowanej dalej jako p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę, w świetle przywołanych powyżej kryteriów i po zapoznaniu się z całokształtem materiału dowodowego zebranego w sprawie, stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Z akt sprawy wynika, że wydatki z tytułu orzeczonych nawiązek świadczeń pieniężnych dokonane przez Stowarzyszenie w 2007 roku wynosiły 57.58, 60 zł, zaś koszty administracyjne z tym związane stanowiły kwotę 32.372 zł czyli 56,6 % wydatków ogółem. Strona skarżąca nie kwestionowała tych okoliczności twierdząc, iż oprócz otrzymywanych nawiązek nie posiada żadnych innych dochodów, które mogłyby być przeznaczone na obsługę administracyjną związaną z celem statutowym, jakim jest pomoc osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Dowodziła też, że żaden przepis prawa nie zabrania wykorzystywania części środków pieniężnych uzyskanych z nawiązek na pokrycie wydatków administracyjnych bezpośrednio związanych z pomocą świadczoną na rzecz osób poszkodowanych. W ocenie Sądu argumenty te nie są trafne. Stosownie do treści art. 47 § 3 k.k. w razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 173, 174, 177 lub art. 355, prowadzącego pojazd mechaniczny, jeżeli był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo zbiegł z miejsca zdarzenia, sąd może orzec nawiązkę na rzecz instytucji, stowarzyszenia, fundacji lub organizacji społecznej, wpisanej do wykazu prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości, której podstawowym zadaniem lub celem statutowym jest spełnianie świadczeń na cele bezpośrednio związane z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych, z przeznaczeniem na ten cel. Niewątpliwie celem Stowarzyszenia [...] jest m.in. świadczenie bezpośredniej i pośredniej pomocy finansowej rzeczowej, organizacyjnej, naukowej oświatowej osobom poszkodowanym [...] (wypis z KRS, rubryka 3). Przewidziana w art. 47 k.k. nawiązka nie ma służyć bezpośredniemu kompensowaniu szkód poniesionych przez pokrzywdzonego przestępstwem, lecz określonym w tych przepisach celom społecznym. W § 1 przewidziano zasądzanie nawiązki na wskazany cel społeczny związany z ochroną zdrowia, w § 2 na cel społeczny związany z ochroną środowiska, a w § 3 na cel związany z udzielaniem pomocy ofiarom wypadków komunikacyjnych. Nawiązka orzeczona na wskazane cele może jednak mieć skutki kompensacyjne w znaczeniu choćby pośredniego i częściowego zrekompensowania nakładów służby zdrowia lub szkód w społeczeństwie. Należy podkreślić, że cel związany z ochroną zdrowia lub z ochroną środowiska musi być w wyroku dokładnie oznaczony (Marek Andrzej, Komentarz do art. 47 kodeksu karnego (Dz.U.97.88.553), [w:] A. Marek, Kodeks karny. Komentarz, LEX, 2007, wyd. IV. Stan prawny: 2007.03.15). Natomiast w myśl art. 49 § 2 k.k. w razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 178a sąd może orzec świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 na rzecz instytucji, stowarzyszenia, fundacji lub organizacji społecznej, o których mowa w art. 47 § 3, z przeznaczeniem na cel bezpośrednio związany z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych; świadczenie to nie może przekroczyć 60.000 złotych. W ocenie Sądu, skoro omawiane przepisy przewidują, iż nawiązka jest przeznaczona na konkretny cel społeczny - w tym wypadku na pomoc ofiarom wypadków drogowych i ich rodzinom - zatem nawiązka nie może być wykorzystywana na cele inne nie wskazane w ustawie. Oznacza to, zdaniem Sądu, że zasądzona w tym trybie przez sąd karny nawiązka na rzecz konkretnego stowarzyszenia musi być w całości wykorzystana na pomoc osobom poszkodowanym. W konsekwencji nawiązka ta nie może być wykorzystywana na cele administracyjne, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Nie można też podzielić stanowiska strony skarżącej, iż brak środków finansowych posiadanych przez Stowarzyszenie z innych źródeł usprawiedliwia konieczność wydatkowania nawiązek na cele administracyjne nawet jeśli wiążą się one z realizacją tej pomocy. Należy zaznaczyć, że stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U z 201 r., Nr 79, poz. 855 z późn. zm.) - majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Natomiast zgodnie z art. 33 ust. 2 cyt. ustawy Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej. Jednocześnie przepis art. 34 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach pozwala na prowadzenie przez stowarzyszenie działalności gospodarczej, przy czym dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków. Ponadto przepis § 18 statutu Stowarzyszenia [...] z siedzibą w Ż. przewiduje możliwość prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej różnego rodzaju. W tej, sytuacji, zdaniem Sądu, Stowarzyszenie ma możliwości prawne uzyskania środków pozwalających na finansowanie wydatków administracyjnych związanych z realizacją pomocy na rzecz osób [...]. Przepis art. 196a § 5 k.k.w. przewiduje, że w przypadku stwierdzenia, że instytucja, stowarzyszenie, fundacja lub organizacja społeczna wykorzystała środki finansowe, o których mowa w § 2, niezgodnie z ich przeznaczeniem, nie wyodrębniła tych środków w ewidencji księgowej lub nie przekazała informacji, o których mowa w § 1, Minister Sprawiedliwości wykreśla, w drodze decyzji administracyjnej, ten podmiot z wykazu, o którym mowa w art. 49a § 2 Kodeksu karnego. Cytowany przepis nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych co do tego, że decyzja o wykreśleniu nie jest decyzją wydawaną w granicach uznania administracyjnego, ale decyzją o charakterze związanym, co oznacza, iż organ administracji publicznej przy zaistnieniu sytuacji przewidzianej przepisami prawa zobligowany jest wydać decyzję określonej treści, nie kierując się przy tym innymi względami i zasadami współżycia społecznego. Dlatego też argumenty zawarte w skardze pozostają bez wpływu na końcowe rozstrzygnięcie sprawy. Jednocześnie oceniając zaskarżone decyzje Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.