II SA/Wa 1185/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Ewa Pisula - Dąbrowska, Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA - Eugeniusz Wasilewski, , Protokolant - Łukasz Bazyluk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2008 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - uchyla zaskarżoną decyzję, - zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Z. P. (ur. [...] maja 1957 r.) z dnia 9 marca 2007 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionej świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca na przestrzeni 50 lat życia udokumentowała 12 lat 5 miesięcy i 23 dni łącznego okresu składkowego i nieskładkowego. Ponadto w ostatnim 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat ubezpieczenia, udokumentowała jedynie 2 lata 5 miesięcy i 19 dni tych okresów, zaś w latach 1999 – 2002 wystąpiła przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, a z dniem 24 lutego 2003 r. zaprzestała wykonywania zatrudnienia, aż do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. do dnia [...] listopada 2007 r. Stąd też – w ocenie organu – nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające skarżącej przezwyciężenie przeszkód do nabycia uprawnień na zasadach ogólnych. Ponadto brano pod uwagę sytuację materialną wnioskodawczyni, lecz nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu spornego świadczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 maja 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Z. P. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i uznała zaskarżoną decyzję za krzywdzącą. W dalszej części podała, że jej leczenie trwało od grudnia 2000 r., na co dołączyła stosowne zaświadczenie i stwierdziła, iż z tego też powodu nie mogła świadczyć pracy, jak również z uwagi na bezrobocie. W dalszej części podała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji, bowiem mąż jej ma bardzo niski dochód, a na utrzymaniu posiadają dwoje małoletnich dzieci. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. i w uzasadnieniu – powołując się na argumentację przedstawioną już w zaskarżonej decyzji – podał, że powoływanie się na status osoby bezrobotnej nie może być oceniane na płaszczyźnie szczególnych okoliczności, za które uznać można jedynie wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego, stanowiące o niemożliwości przezwyciężenia przeszkód w kontynuowaniu zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Z. P. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu natomiast powołała się na nowe okoliczności dotyczące jej stanu zdrowia i załączyła stosowne dokumenty do akt sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał, że lekarz orzecznik ZUS przyjął za datę powstania niezdolności do pracy dzień [...] listopada 2007 r., zaś przedstawione dokumenty nie były znane organowi przed wydaniem decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Choć przyznanie tego świadczenia ustawodawca pozostawił uznaniowej decyzji organu, to nie oznacza to, że ma on całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia. Stosownie bowiem do art. 124 ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W toku postępowania w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych musi zatem przestrzegać m.in. zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się naruszenia powołanych przepisów prawa procesowego. Organ nie podjął bowiem niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności zaś ustalenia daty powstania u skarżącej całkowitej niezdolności do pracy. Wszak od ustalenia niebudzącego wątpliwości stanu faktycznego, zależy prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia. Zauważyć bowiem należy, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS przyjął, iż lekarz orzecznik ZUS, orzekając o niezdolności Z. P. do pracy, wskazał datę powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji na dzień [...] listopada 2007 r. Stwierdzenie owo – w ocenie Sądu – jest gołosłowne i pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Otóż jak wynika z orzeczenia z dnia [...] stycznia 2008 r., lekarz orzecznik nie mógł ustalić owej daty, stwierdzając w rubryce data powstania całkowitej niezdolności do pracy: "nie można ustalić" wraz z dopiskiem "[...].11.2007 r. istniała". Świadczy to jedynie o tym, że z tym dniem całkowita niezdolność do pracy już istniała, a nie, że powstała od tego dnia. Ponadto organ nie rozstrzygnął owej wątpliwości w zestawieniu z zaświadczeniem lekarskim wystawionym w dniu 14 maja 2008 r. i załączonym organowi przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Z dokumentu tego natomiast wynika, że skarżąca była "leczona od grudnia 2000 r. bez pełnego rozpoznania". Zatem brak jednoznacznej decyzji lekarza orzecznika co do daty powstania niezdolności w zestawieniu z powyższym dokumentem, winien zainteresować organ na tyle, aby wyjaśnić w postępowaniu administracyjnym tę wątpliwość. Reasumując, w świetle powyższych rozważań nie można wykluczyć, że skarżąca była całkowicie niezdolna do pracy znacznie wcześniej, aniżeli zostało to wskazane przez organ, a w konsekwencji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie podejmując w rozpatrywanej sprawie niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, dopuścił się naruszenia wskazanych powyżej reguł procesowych. Rozpoznając ponownie sprawę, organ winien wziąć pod uwagę treść orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2008 r. w zakresie daty powstania niezdolności do pracy oraz pozostałą dokumentację medyczną nadesłaną do akt sprawy przez skarżącą, w celu ustalenia, w toku postępowania przeprowadzonego w trybie k.p.a., czy okoliczności tego konkretnego przypadku pozwalają jednoznacznie ustalić datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. Dopiero po dokonaniu tych ustaleń organ może ocenić, czy spełniona została przesłanka szczególnych okoliczności uniemożliwiających spełnienie warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1c w zw. z art. 152 i art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.