I FZ 499/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA Tomasz Kolanowski po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Bk 456/08 przyznające prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 29 sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe spółki "P." z tytułu podatku od towarów i usług postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2008 r. o sygn. I SA/Bk 456/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w sprawie ze skargi J. K. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 29 sierpnia 2008 r. o nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe spółki "P." z tytułu podatku od towarów i usług: (1) przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 3.000 zł, (2) w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Uzasadniając postanowienie WSA wskazał, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, podając, że nie posiada majątku zdolnego pokryć te koszty, a także że nie posiada oszczędności i papierów wartościowych. Ponadto skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę na czas określony do końca grudnia 2008 r. Z tego tytułu otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 4.100 zł brutto. Skarżący oświadczył, że posiada działkę siedliskową o powierzchni 1,07 ha. Jest zadłużony na kwotę około 60.000 zł. Według oświadczenia jest w trakcie rozwodu i nie mieszka z żoną i synem. Dodał, że wynajmuje mieszkanie i płaci alimenty zabezpieczające żonę i syna - ze względu na trudną sytuację finansową obecnie w kwocie 400 zł. Oceniając zasadność zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, Sąd pierwszej instancji powołał art. 245 § 3 i 4 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."), dodając, że powyższe okoliczności nie wskazują, aby zdobycie przez wnioskodawcę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było rzeczywiście niemożliwe. Środki majątkowe, którymi dysponuje pozwalają bowiem, aby partycypował w kosztach postępowania. Z uwagi jednakże na fakt pozostawania w zadłużeniu oraz współuczestniczenia w utrzymaniu żony i syna, zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, które na tym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu sądowego w kwocie 6.292 zł. Stąd też spełnione zostały ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Zażalenie od postanowienia WSA w Białymstoku do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego), zaskarżając to postanowienie w całości i zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., a także wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy WSA w Białymstoku do ponownego rozpoznania. Uzasadniając zażalenie podano, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż przy obecnej sytuacji majątkowej skarżący jest w stanie ponieść koszty w wysokości 3.000 zł bez uszczerbku dla siebie i rodziny, bowiem wynagrodzenie skarżącego w wysokości 4.100 zł brutto (około 2.891 zł netto) zostało zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. w związku z prowadzeniem postępowań egzekucyjnych, a więc po potrąceniu ww. zajęcia kwota do wypłaty wynagrodzenia wynosi 1.445 zł (na dowód załączono zawiadomienie Naczelnika US o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę z dnia 23 października 2008 r.). Dodano, że skarżący z ww. kwoty musi pokryć koszty utrzymania, a ponadto zapłacić alimenty, które po rozwodzie wzrosły i wynoszą obecnie łącznie 900 zł, tj. 600 zł na dziecko i 300 zł na byłą żonę (na dowód załączono wyrok Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 23 października 2008 r.). Podniesiono również, że koszty utrzymania skarżącego (w tym opłaty za mieszkanie) wynoszą około 850 zł, dodatkowo skarżący spłaca kredyt w banku po 857 zł miesięcznie oraz 200 zł za obsługę linii debetowej i kredyt w banku. Jedyny majątek jaki posiada obecnie skarżący to współwłasność nieruchomości, która nie może zostać sprzedana, albowiem w domu położonej na tej nieruchomości mieszka była żona wraz z synem. Zatem comiesięczne wydatki na zobowiązania skarżącego wynoszą około 2.000 zł, a bez pomocy rodziny zapłata nawet takiej kwoty byłaby niemożliwa, w przypadku gdy wysokość wynagrodzenia to ok. 1400 zł. Poniesienie dodatkowego kosztu w wysokości 3.000 zł będzie miało, w ocenie skarżącego, ogromny wpływ na jego sytuację majątkową oraz na możliwości zapłaty innych zobowiązań na rzecz rodziny i banku. Zwrócono uwagę, że skarżący złożył dwie skargi do WSA, więc łącznie skarżący w tym samym czasie musi wyłożyć jednorazowo kwotę 3.800 zł. Nadmieniono, że toczące się postępowanie w sprawie nie zostało zainicjowane przez skarżącego, ale jest ono wynikiem wydania przez Naczelnika US decyzji w sprawie przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania upadłej spółki, której majątek nie wystarczył na pokrycie całości zobowiązań. Drugi z członków zarządu zmarł, więc cała odpowiedzialność została przeniesiona na skarżącego. Skarżący nie mógł więc "przygotować się" do niniejszej sprawy, nie mógł zaoszczędzić pieniędzy na zapłatę opłaty sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie prawidłowa była ocena WSA w Białymstoku, który powołując ww. przepis podniósł, że z uwagi na fakt pozostawania w zadłużeniu oraz współuczestniczenia w utrzymaniu żony i syna, skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jednakże Sąd ten nie uzasadnił, dlaczego skarżący jest, w opinii tego Sądu, w stanie partycypować w ponoszeniu kosztów sądowych do kwoty 3.000 zł. W szczególności wymagań art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a., w myśl którego uzasadnienie powinno zawierać m. in. podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, nie spełnia lakoniczne twierdzenie tegoż Sądu, że okoliczności sprawy nie wskazują, aby zdobycie przez wnioskodawcę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było rzeczywiście niemożliwe, a środki majątkowe, którymi dysponuje skarżący pozwalają, aby partycypował on w kosztach postępowania. WSA w Białymstoku ponownie rozpoznając wniosek skarżącego, w celu prawidłowego zastosowania art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. winien ustalić, jaką część kosztów wnioskodawca może ponieść bez ww. uszczerbku i dlaczego, biorąc pod uwagę takie okoliczności jak dochód skarżącego netto, terminowy charakter umowy o pracę, zajęcie wynagrodzenia skarżącego przez Naczelnika US z dnia 23 października 2008 r., podniesienie kwoty ponoszonych alimentów. W celu ustalenia wartości innych zobowiązań i kosztów utrzymania, wysokości pomocy otrzymywanej przez skarżącego od rodziny oraz ewentualnego przedłużenia umowy o pracę, Sąd pierwszej instancji winien skorzystać z procedury przewidzianej przepisem art. 255 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji, oceniając ponownie wniosek strony skarżącej, powinien mieć również na uwadze fakt, że prowadzi ona w jednym czasie przed tym Sądem również sprawę o sygn. I SA/Bk 457/08. Niewątpliwie koszty związane z jej prowadzeniem mają wpływ na sytuację majątkową skarżącego i z tej przyczyny powinny być one uwzględniane w toku badania wniosku strony o przyznanie prawa pomocy. Kierując się wyżej wymienionymi względami Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.