I SA/Wa 1103/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie Asesor WSA Mirosław Gdesz (spr.) Asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2008 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania prawa do rekompensaty oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania J. M. (dalej powoływany jako skarżący) od decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2008 r. znak: [...], orzekającej o odmowie potwierdzenia posiadania przez J. M. (dalej powoływany jako skarżący) prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. Ć. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we wsi S., gmina M., powiat S., województwo [...], uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2008 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji został przedstawiony następujący stan faktyczny i prawny: W dniu 30 października 2006 r. skarżący złożył wniosek o wydanie decyzji przyznającej mu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewoda Wielkopolski, działając na podstawie art. 7 ust. 2 w związku z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. odmówił potwierdzenia posiadania przez skarżącego prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. Ć. opisanej powyżej nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W szczególności organ I instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał spełnienia przez właścicielkę pozostawionej nieruchomości żadnej z przesłanek z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tzn. nie wykazał, że została ona wypędzona bądź zmuszona do opuszczenia dawnych ziem Polski w związku z tzw. układami republikańskimi, ani też nie wykazał, że jej powrót do Polski w dniu 30 marca 1959 r. opierał się na innych okolicznościach związanych z wojną z 1939 r., które zmuszały ją do opuszczenia miejsca zamieszkania we wsi S. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie do Ministra Skarbu Państwa podnosząc, iż rozstrzygnięcie Wojewody Wielkopolskiego jest dla niego krzywdzące. Minister Skarbu Państwa zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego i przekazał sprawę do rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ stwierdził, iż ustawodawca, ustanawiając w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. przesłankę "innych okoliczności związanych z wojną", i nie wymieniając przykładowo lub enumeratywnie takich okoliczności, uznał, iż za spełniające wymogi ustawowe, określone w art. 1 ust. 2 ustawy, należy uważać te okoliczności, które zmusiły osoby do opuszczenia byłego terytorium RP, które mają związek z wojną rozpoczętą w 1939 r., a więc będące także jej następstwem. Odnosząc się do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, należy zauważyć, że z odwołania skarżącego wynika, że szykanowano jego i matkę, nakłaniano ich do przyjęcia obywatelstwa radzieckiego oraz zmuszano do ciężkiej pracy w kołchozie. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji ponownie prowadząc postępowanie powinien ze szczególną starannością ustalić, czy w przedmiotowej sprawie występują podstawowe przesłanki nabycia prawa do rekompensaty określone w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. ustalić czy Pani W. Ć. była zmuszona opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a następnie czy opuszczenie takie ma związek z wojną rozpoczętą w 1939 r. Zdaniem organu odwoławczego, stosowanie przymusu może przejawiać się w wielu formach, nie tylko w formie przymusu bezpośredniego, ale i przymusu psychicznego i ekonomicznego. Jednak zawsze jest to istotna dla sprawy okoliczność, którą przed wydaniem decyzji w sprawie należy ustalić przy użyciu wszelkich możliwych środków dowodowych, będących w dyspozycji organu I instancji. W tym celu organ pierwszej instancji może skorzystać z możliwości przesłuchania strony w trybie art. 86 Kpa. Skarżący nie zgodził się z tym rozstrzygnięciem i wniósł skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, W skardze stwierdził, że wszelkie szykany wobec jego matki i jego miały charakter przymusowi i oczekuje na przyznanie mu rekompensaty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: 1. Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. 2. Dla przedmiotowej sprawy kluczowe znaczenie ma interpretacja przepisu art. 1 ust. 2 stwierdzającego, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. 3. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego słowo "zmusić" czy "zmuszać" oznacza "skłonić, wywierając nacisk, presję, stosując przymus". Pod pojęciem natomiast "represjonować" rozumieć należy: "stosować represje, surowe środki odwetu, zwłaszcza wobec przeciwników politycznych, prześladować, szykanować lub pozbawiać społecznej aprobaty" (vide: Mały słownik języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995 r.). Pojęcie zatem represjonowania odnosi się do przypadków skrajnych, wręcz drastycznych i oczywiście mieści się w pojęciu zmuszanie. To ostatnie jednak określenie ma charakter szerszy i dotyczy bardzo dużej, a jednocześnie rozmaitej ilości sytuacji. Ustawa nie precyzuje przy tym, co należy w tym wypadku uważać za wspomniane zmuszanie, a zatem trzeba uznać, że przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej, może mieć różny charakter (np. przymus bezpośredni, ekonomiczny, uzasadniona obawa o własne lub najbliższych zdrowie i życie itp.). Dodać w tym miejscu wypada, że ustawodawca nie zawęził środków dowodzenia zaistnienia powyższej przesłanki jedynie do możliwości wykazania jej w oparciu o dowód z dokumentu. 4. W związku z powyższym trzeba uznać, że w tej mierze ma zastosowanie przepis art. 75 § 1 k.p.a. stanowiący, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. 5. Minister Skarbu Państwa prawidłowo wskazał, że organ pierwszej instancji nie zbadał czy matka skarżącego była zmusza opuścić byłe terytorium Polski. Tak istotne uchybienie postępowania wyjaśniającego uniemożliwiało Ministrowi wydanie merytorycznej decyzji w ramach postępowania odwoławczego, ponieważ stanowiłoby to naruszenie art. 136 Kpa. 6. Należy zatem w całości podzielić stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej, że konieczne jest ponowne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ pierwszej instancji. 7. W tych okolicznościach sprawy nie było podstaw do uwzględnienia skargi. Minister Skarbu Państwa miał bowiem obowiązek uchylić decyzję Wojewody Wielkopolskiego o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Dlatego skarga jako całkowicie nieuzasadniona podlegała oddaleniu. Z tych przyczyn na podstawie art. 151 ppsa orzeczono jak w sentencji.