I FZ 146/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Jan Zając po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Rz 486/08 w przedmiocie odrzucenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skarg B. W. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 27 marca 2008 r. o numerach od [...] do [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku akcyzowym postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Rz 486/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił wniosek B. W. o przyznanie prawa pomocy. Sąd wskazał, że wyrok z dnia 18 listopada 2008 r. oddalający skargę wnioskodawcy na decyzję organu celnego w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym został doręczony skarżącemu wraz z uzasadnieniem w dniu 4 grudnia 2008 r., natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego skarżący złożył w dniu 14 stycznia 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym). Sąd uznał wniosek skarżącego za niedopuszczalny, albowiem na mocy art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) strona może skorzystać z instytucji prawa pomocy jeśli złoży taki wniosek przed wszczęciem postępowania lub w jego toku, tymczasem skarżący złożył wniosek po uprawomocnieniu się z dniem 5 stycznia 2009 r. wyroku oddalającego skargę, a zatem po zakończeniu postępowania w sprawie. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, że już w dniu 18 listopada 2008 r., tj. po usłyszeniu wyroku oddalającego skargę złożył od niego odwołanie i pobrał druki o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca wyraził także wątpliwość, jak to jest możliwe, że na pierwszą rozprawę w dniu 18 listopada 2008 r. Sąd przyznał mu pomoc w postaci zwolnienia z kosztów sądowych, natomiast "na dalsze odwołanie już mu się żadna pomoc prawna nie należy". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie słusznie uznał wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy za niedopuszczalny, bowiem w istocie został on złożony po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie. Przede wszystkim trzeba zauważyć, że postanowieniem z dnia 19 czerwca 2008 r. (k. 28 akt sądowych) Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych w całości. Zgodnie z art. 211 p.p.s.a. koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Natomiast w myśl art. 212 § 1 p.p.s.a. opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna, zaś do wydatków (art. 213 p.p.s.a.) zalicza się należności tłumaczy i kuratorów ustanowionych w danej sprawie oraz koszty ogłoszeń oraz diety i koszty podróży należne sędziom i pracownikom sądowym z powody wykonania czynności sądowych poza budynkiem sądowym, określone w odrębnych przepisach. A zatem na mocy wskazanego wyżej postanowienia skarżący nie był obowiązany do ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych na etapie postępowania kasacyjnego (przede wszystkim uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, ale również wcześniej – opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem), jednakże zwolnienie to nie obejmowało kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, którego czynności są na etapie wniesienia skargi kasacyjnej niezbędne. Stosownie bowiem do art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, ewentualnie przez inny podmiot wskazany w § 2 i 3 tego artykułu, posiadający fachową wiedzę z dziedziny prawa. Skarga kasacyjna jest najbardziej sformalizowanym środkiem zaskarżenia, a więc wprowadzony przez ustawodawcę tzw. przymus adwokacki ma na celu ochronę samej strony poprzez zapewnienie skardze kasacyjnej odpowiedniego poziomu merytorycznego i formalnego. Ponieważ, jak zostało wyżej powiedziane, przyznana skarżącemu na wcześniejszym etapie postępowania pomoc prawna nie obejmowała ustanowienia pełnomocnika z urzędu skarżący, chcąc wnieść środek odwoławczy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 listopada 2008 r., winien był zadbać o to, by skarga kasacyjna została sporządzona przez uprawniony do tego podmiot. Skarżący winien był zatem umocować we własnym zakresie pełnomocnika, bądź też wystąpić do Sądu o ustanowienie go z urzędu. W tym miejscu należy podkreślić, że wraz z doręczeniem wyroku z dnia 18 listopada 2008 r. skarżący został w sposób prawidłowy pouczony o 30-dniowym terminie dla wniesienia skargi kasacyjnej, który biegnie od daty doręczenia wyroku Sądu I instancji wraz z uzasadnieniem, konieczności sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata, radcę prawnego lub doradcę podatkowego pod rygorem jej odrzucenia, jak również o możliwości i sposobie wystąpienia do Sądu o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu (k. 58). Tymczasem skarżący przed upływem 30-dniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie podjął żadnych czynności w kierunku zaskarżenia wyroku Sądu I instancji, a w szczególności nie zwrócił się do Sądu o ustanowienie pełnomocnika, który byłby uprawniony do sporządzenia skargi kasacyjnej. Okoliczność, iż skarżący pobrał z Sądu stosowne formularze zaraz po ogłoszeniu wyroku Sądu I instancji i wyrażał wolę jego zaskarżenia nie ma żadnego znaczenia, skoro wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący ustanowienie pełnomocnika został de facto złożony dopiero w dniu 14 stycznia 2009 r., czyli po uprawomocnieniu się wyroku Sądu I instancji z dnia 18 listopada 2008 r. z dniem 5 stycznia 2009 r. W tych okolicznościach Sąd I instancji prawidłowo wniosek odrzucił jako niedopuszczalny. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.