IV SA/Wa 1296/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant Agnieszka Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2008 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia "T" z siedzibą w K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2007 roku, nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Stowarzyszenia "T" z siedzibą w K. kwotę 200 złotych (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia (...) maja 2008 r. Nr (...) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody (...) dnia (...) września 2007 r. o stwierdzeniu, że nieruchomość ziemska w G., gm. Z., oznaczona aktualnie jako działka ewidencyjna nr (...), objęta dawnym wykazem hipotecznym Iwh tab. (...) gm. kat. G. oraz nieruchomość ziemska położona w B., gm. Z., oznaczona aktualnie jako działka ewidencyjna nr (...), objęta dawnym wykazem hipotecznym Iwh tab. (...) gm. kat. (...), podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51 z późn. zm.). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że przedmiotowe nieruchomości stanowiły własność Towarzystwa O. w K. Powierzchnia nieruchomości ziemskiej położonej w G. wg protokołu zdawczo -odbiorczego z dnia (...) czerwca 1946 r. wynosiła (...) ha, w tym (...) ha użytków rolnych. Istnieją również dokumenty, które wskazują na inną powierzchnię ogólną jak i powierzchnię użytków rolnych nieruchomości "G.", jednakże nie zmienia to faktu, iż w każdym przypadku powierzchnia użytków rolnych przekraczała normy obszarowe określone w dekrecie, tj. ponad 50 ha. Powierzchnia nieruchomości położonej w B. ustalona została na podstawie aktualnych wypisów z rejestru gruntów, ze względu na nie odnalezienie archiwalnej dokumentacji. Przyjmując wykaz powierzchni obu nieruchomości podany przez wnioskodawcę, tj. (...) ha użytków rolnych w "G." oraz (...) ha użytków rolnych w B., łączna powierzchnia użytków rolnych wynosi (...) ha, a więc jej obszar jest zbliżony do powierzchni wykazanej w protokole zdawczo - odbiorczym z dnia (...) czerwca 1946 r. Nieruchomość ziemska "G." została przejęta na własność Państwa na mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w oparciu o zaświadczenie Starosty Powiatu K. z dnia (...) sierpnia 1948 r. Natomiast nieruchomość ziemska położona w B., zgodnie z zaświadczeniem Urzędu Wojewódzkiego w (...) z dnia (...) marca 1996 r., została przejęta na rzecz Państwa z mocy prawa na cele reformy rolnej, w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W zaświadczeniu tym stwierdzono, iż nieruchomość położona w B., o którą na mocy aktu notarialnego z dnia (...) czerwca 1935 r. nr rep. (...) Towarzystwo O. w K. powiększyło swój majątek położony w G., oznaczona obecnie jako działka ewidencyjna nr (...), o pow. (...) ha, stanowiła integralną część majątku "G.", którego ogólny obszar wynosił (...) ha, w tym użytków rolnych (...) ha. Obie nieruchomości były położone obok siebie i Sygn. akt IV SA/Wa 1296/08 stanowiły zorganizowaną całość gospodarczą. Mimo, że były objęte innymi księgami hipotecznymi, stanowiły własność jednego podmiotu - Towarzystwa O. w K. Powołując się na poglądy wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych stwierdzono, że o łącznym rozmiarze nieruchomości ziemskiej w rozumieniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej decyduje kryterium własności, i w przedmiotowej sprawie obie nieruchomości stanowiły taką całość gospodarczą. W konsekwencji poczynionych ustaleń organ odwoławczy uznał decyzje organu pierwszej instancji za prawidłową. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) maja 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyło Towarzystwo O. w K., zarzucając błędne przyjęcie, że obie nieruchomości podpadały pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, oraz naruszenie art. 77 w zw. z art. 218 §1 kpa, poprzez przyjęcie bezzasadnych domniemań na niekorzyść Towarzystwa O., polegających na założeniu, iż obie nieruchomości stanowiły jedną całość gospodarczą w sytuacji, gdy przeciwko temu domniemaniu przemawia zaświadczenie Starosty Powiatu K. z dnia (...) sierpnia 1948r. oraz w sytuacji gdy na organie administracji spoczywa obowiązek ustalenia czy wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały charakter rolniczy, a w skład wywłaszczonych nieruchomości wchodziły parcele budowlane, a także las i potok ((...),(...),(...),(...). kat (...),(...),(...),(...),(...)). W skardze zarzucono również art. 7 w zw. z art. 107 w zw. z art. 140 kpa, przez nierozpoznanie istoty sprawy, w szczególności pominięcie przez organ odwoławczy zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, a w szczególności, iż K. w K., który jest wpisany jako właściciel nieruchomości, winien wziąć udział w postępowaniu w charakterze jego strony, oraz brak ustaleń odnośnie opinii biegłego sądowego A. P., stanowiącej dowód w sprawie. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że nieruchomość położona w G. miała w rzeczywistości mniejszy obszar niż 50 ha użytków rolnych, a część wchodzących w jej skład działek miała charakter nierolny (I.kat (...),(...),(...),(...) i(...) -o łącznej pow. (...) ha, które miały charakter budowlany oraz parcele (...),(...) - o łącznej pow. (...) ha stanowiące las, oraz parcela I.kat. (...) - o pow. (...) ha, potok). Natomiast powierzchnia użytku rolnego w B. wynosiła (...) ha, zatem nieruchomość ta w ogóle nie podpadała pod działanie dekretu. Organy orzekające nie mogły zastosować rozszerzającej wykładni przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W sposób całkowicie arbitralny i dowolny organ odwoławczy przyjął, że dekret ma zastosowanie w stosunku do nieruchomości położonej w B., bez zbadania rzeczywistego stanu prawnego tejże nieruchomości. Ustalenia, które nieruchomości objęto działaniem dekretu powinny być uczynione na podstawie Sygn. akt IV SA/Wa 1296/08 zaświadczenia Starosty Powiatu K. z (...) sierpnia 1948r., które zawiera wykaz takich nieruchomości. Wynika z niego, iż nieruchomość o pow. (...) ha położona w B. i objęta inną księgą wieczystą, niż nieruchomość położona w G., nie stanowi z nią całości gospodarczej, w związku z czym nie podpadała pod działanie dekretu. Rzeczą organu odwoławczego było przyjąć opinię biegłego geodety złożoną przez Towarzystwo O. w K, albo przeprowadzić inne dowody, tej samej rangi. Opinia biegłego jest kompetentna, wnikliwa i w sposób dostatecznie jasny objaśnia bezprawność działania organu administracji w 1948 r. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej podniesione. Zgodnie bowiem z art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Towarzystwo O. w K. wywodzi swoje prawo własności do nieruchomości położonej w B., z aktu notarialnego sporządzonego w dniu (...) czerwca 1935 r. przez notariuszem J. D. w K. (Nr Rp (...)/(...)) o sprzedaży tej nieruchomości przez K. w K. na rzecz Towarzystwa O. w K. Akt ten nie został jednak ujawniony w owym czasie w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości, wskutek czego, w chwili zamknięcia tej księgi, jako właściciel nieruchomości wpisany był K. Na terenie miejscowości B., do dnia (...) stycznia 1947 r. obowiązywał kodeks cywilny austriacki, w którego §431 stwierdzono, że do przeniesienia własności nieruchomości potrzeba, aby tytuł nabycia wniesionym był do ksiąg publicznych na to przeznaczonych. Powołany przepis określał tzw. intabulację, czyli wpis do księgi wieczystej prawa własności nieruchomości nabytego w drodze umowy, od dokonania którego zależało skuteczne przeniesienie prawa własności nieruchomości na nabywcę. Omawiany przepis uchylony został dopiero z dniem (...) stycznia 1947 r. w art. IV pkt 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz.U. Nr 57, poz. 321, ze zm.). Sygn. akt IV SA/Wa 1296/08 Jeżeli więc notarialny akt sprzedaży nieruchomości położonej w B. z dnia (...) czerwca 1935 r. nie został ujawniony w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości, to nie wywołał skutku rozporządzającego na rzecz Towarzystwa O. w K. Organy orzekające w sprawie nie mogły zatem przyjąć tej nieruchomości za składnik majątku ziemskiego - określanego w przeszłości mianem G. - na dzień wywołania skutków prawnorzeczowych przez dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, to jest na dzień 13 września 1944 r. O ile więc Towarzystwu O. w K. nie przysługiwało prawo własności do nieruchomości położonej w B., przynajmniej na dzień wywołania skutków prawnorzeczowych przez dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, o tyle przedmiotem oceny organów orzekających, dla zastosowania przepisów tego dekretu do pozostałej części majątku ziemskiego położonego w G., powinno było być wszechstronne wyjaśnienie, czy ta właśnie część spełniała wymogi wynikające z art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu. Obejmując rozpatrzeniem wniosku Towarzystwa O. w K. nieruchomość położoną w B., organy orzekające naruszyły więc art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w sposób mający wpływ na wynik sprawy, ponieważ dokonały oceny zastosowania tego przepisu wobec nieruchomości, która nie była objęta jego hipotezą, tj. nie stanowiła w ujęciu prawnym części majątku ziemskiego G., a przez to nie mogła być uwzględniona do oceny zastosowania tego przepisu wobec majątku ziemskiego G. Wskutek stwierdzonej powyżej okoliczności, tracą na znaczeniu zarzuty skargi, skoro przedmiotowa sprawa wymaga ponownego rozpatrzenia w granicach przysługiwania skarżącemu interesu prawnego, i przez to wnikliwego ustalania, czy majątek ziemski G. spełniał w szczególności wymogi areałowe do objęcia go skutkami prawnorzeczowymi art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącej orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ orzekający w pierwszej kolejności określi granice merytorycznego rozpatrzenia wniosku, aby w ich ramach przeprowadzić ponowne postępowanie dowodowe dla ustalenia, czy majątek G. spełniał wymogi wynikające z dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.