II SA/Wa 1230/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Joanna Kube, Protokolant Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2008 r. sprawy ze skargi A. G. - przedstawicielki ustawowej małoletniej M. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku A. G. o przyznanie jej małoletniej córce M. G. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] maja 2008 r. odmawiającą przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ podał, że na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Podał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Również szczególna okoliczność, o której mowa w przytoczonym powyżej przepisie, odnosi się do osoby zmarłej. Za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż renta rodzinna nie może być przyznana, bowiem w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności. Wskazał, że zmarły w wieku 32 lat ojciec dziecka posiada 2 lata, 8 miesięcy i 12 dni udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe uwzględniono w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W ocenianym 10-leciu zamiast wymaganych 5 lat ubezpieczenia udokumentowano jedynie 2 lata, 8 miesięcy i 12 dni. Nadto, zatrudnienie poparte opłacaniem składek ojciec dziecka podjął od 1 kwietnia 1999 r., mając wówczas 24 lata. Z dniem 22 maja 2001 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, zaś studia wyższe rozpoczął dopiero 1 października 2003 r., tj. po upływie 2 lat 4 miesięcy i 10 dni od zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Z akt sprawy nie wynika, aby w tym okresie zmarły nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności. Organ zwrócił również uwagę, iż podniesiona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy kwestia wykonywania przez zmarłego zatrudnienia bez opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, nie stanowi okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził też, że osiągany przez A.G. dochód z tytułu pracy w wysokości [...] zł nie pozwala uznać, że córka wnioskodawczyni pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych A. G. wniosła o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 65 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 7 pkt 9 ustawy o emeryturach i rentach z FUS polegające na nieuwzględnieniu przy ustaleniu prawa do renty rodzinnej wszystkich wskazanych przez nią okresów składkowych i nieskładkowych. Wskazała, iż zmarły mąż, spełnił warunek określony w art. 58 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy, bowiem okres składowy i nieskładkowy łącznie wynosił w jego przypadku 5 lat. Podała, iż lata składkowe udokumentowano na okres 2 lat, 8 miesięcy i 12 dni, zaś okres nieskładkowy wynosi 3 lata. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Decyzja odmawiająca wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa. Organ prawidłowo stwierdził, że w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Jednym z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że zmarły w wieku 32 lat ojciec małoletniej M. G. legitymował się łącznym okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym 2 lata 8 miesięcy i 12 dni. W związku z tym, że w czasie niewykonywania zatrudnienia zmarły pobierał naukę w szkole wyższej, co w świetle przepisów ustawy o emeryturach i rentach stanowi okres nieskładkowy, przy rozpatrywaniu wniosku o świadczenie Prezes ZUS uwzględnił powyższe i do wymaganego okresu doliczył 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Prawidłowo zatem ustalono wymiar okresów składkowych i nieskładkowych. Należy stwierdzić, iż wykazany okres ubezpieczenia jest nieadekwatny do wieku zmarłego. W orzecznictwie sądów administracyjnych panuje utrwalony pogląd, iż przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1173/05, LEX nr 194870). Z akt sprawy wynika, iż pierwsze zatrudnienie zmarły podjął w wieku 24 lat. Ponadto przez okres ponad 2 lat, tj. od czasu zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej w maju 2001 r. do czasu podjęcia nauki w szkole wyższej w październiku 2003 r. oraz w okresie od ukończenia nauki w czerwcu 2006 r. do dnia zgonu w sierpniu 2007 r. zmarły nie pozostawał w ubezpieczeniu. We wskazanym okresie był osobą całkowicie zdolną do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające mu podjęcie zatrudnienia. Zgodzić należy się z Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że w sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności uniemożliwiających spełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Prawidłowo uznał organ, iż szczególną okolicznością, o której mowa wyżej, nie jest podejmowanie pracy bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Świadome zatrudnianie się przez skarżącego bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i bez odprowadzania składek nie może być uznane za okoliczność uniemożliwiającą nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2001 r. sygn. akt II SA 3238/00 - LEX nr 50999). W świetle powyższego organ prawidłowo przyjął, iż zmarły ojciec małoletniej M. G. w okresie 10 lat przed dniem powstania niezdolności do pracy nie osiągnął wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego. Jednocześnie, w niniejszej sprawie nie została wykazana przesłanka szczególnych okoliczności. Za prawidłowe Sąd uznał również ustalenia organu co do niespełnienia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Odnosząc się do zarzutu skargi wskazującego na naruszenie art. 65 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 7 pkt 9 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, stwierdzić należy, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie. Przepisy te dotyczą bowiem zasad i warunków przyznawania renty rodzinnej i nie znajdowały zastosowania w niniejszej sprawie. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.