V SA/Wa 1488/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2008 r. sprawy ze skargi B H na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. W dniu [...] maja 2004 r. B H złożyła do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa "Wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004". We wniosku tym zadeklarowała powierzchnię [...]ha. Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., nr[...], Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W przyznał BH kwotę [...]zł z tytułu wnioskowanej przez nią płatności ONW na rok 2004. W złożonym w dniu [...] kwietnia 2005 r. analogicznym wniosku na rok 2005 strona zadeklarowała obszar [...] ha i w konsekwencji wskazania mniejszej powierzchni gruntów uzyskała decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W z dnia [...] maja 2006 r. odpowiadającą tej powierzchni płatność ONW [...]zł. Wobec ustalenia, iż w dniu wydawania przez Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W decyzji z [...] grudnia 2004 r. B H prowadziła działalność rolniczą na obszarze [...] ha a zatem o [...] ha mniejszym niż zadeklarowany we wniosku z dnia [...] maja 2004 r. organ[...] marca 2007 r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych stronie na mocy decyzji dotyczącej 2004 r. i odnoszącej się do zadeklarowanego obszaru [...]ha. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr[...] , Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalił kwotę nienależnie pobranych przez B H środków z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za rok 2004 na sumę [...] zł i zobowiązał stronę do wpłacenia tej kwoty wraz z odsetkami na rachunek Agencji. Strona została pouczona o przysługującym jej prawie do złożenia do Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten wpłynął do organu w dniu [...]maja 2007 r. W jego uzasadnieniu strona wyjaśniała, iż różnica w powierzchni zadeklarowanej we wniosku z dnia [...] maja 2004 r. a rzeczywiście przez nią uprawianej od [...] września 2004 r. wyniknęła z zerwania z nią dzierżawy działki o powierzchni [...] ha pomimo, iż umowa dzierżawy obowiązywać miała do [...] października 2006 r. W czasie poprzedzającym rozpoznanie powyższego wniosku Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2007 r., nr[...], wznowił postępowanie administracyjne z urzędu w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., nr[...] , dotyczącej przyznania płatności ONW za 2004 r. W uzasadnieniu podniesiono, iż fakt zerwania w dniu [...] września 2004 r. dzierżawy nie był znany Kierownikowi Biura Powiatowego w dniu wydawania decyzji z [...] grudnia 2004 r., co wyczerpuje przesłankę wznowienia określoną w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Decyzją z dnia [...] października 2007 r., nr [...] , Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W uchylił decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...] o przyznaniu płatności ONW oraz odmówił B H tej płatności na rok 2004. Wniosek B H z dnia [...] maja 2007 r. o ponowne rozpoznanie sprawy dotyczącej zwrotu kwoty [...] zł został załatwiony dopiero w dniu [...] marca 2008 r. decyzją Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nr [...] Decyzja ta uchyliła zaskarżoną decyzję w całości i ustaliła jako nienależnie pobraną płatność z tytułu ONW całą kwotę [...] zł., przyznaną stronie w decyzji z [...]v 2004 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż różnica pomiędzy obszarem zadeklarowanym przez stronę we wniosku z dnia [...] maja 2004 r. a obszarem rzeczywiście wykorzystywanym przekracza 20 % obszaru stwierdzonego. Z mocy mających zastosowanie w sprawie art. 70 i 71 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOR) w powyższej sytuacji nakładane są sankcje zobowiązujące do zwrotu pobranych płatności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2008 r. strona wnosiła o uchylenie decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2008 r. zarzucając jej naruszenie art. 9 kpa oraz podnosząc brak zastosowania art. 10 § 1 kpa w toku postępowania administracyjnego. Skarżąca podniosła także okoliczność, iż przyznaną jej płatność wykorzystała na cele rolnicze. W odpowiedzi na skargę Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wnosił o jej oddalenie powołując swe dotychczasowe argumenty a nadto stwierdzając, iż skarga nie może odnieść skutku, ponieważ dotyczy zakończonego już postępowania w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ lub stwierdzenia nieważności aktu (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa). Stosownie do art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, iż skarga B H zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów niż w niej podniesione. Przede wszystkim należy wskazać naruszenie w toku postępowania administracyjnego art. 139 kpa, który ustanawia zakaz wydania przez organ II instancji decyzji na niekorzyść odwołującego się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny. Decyzją z [...] kwietnia 2007 r., nr [...], Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalił kwotę nienależnie pobranych przez stronę środków z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za rok 2004 na sumę [...] zł. W zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2008 r., nr[...] , Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa uchylił decyzję I instancji w całości i ustalił jako nienależnie pobraną płatność z tytułu ONW na rok 2004 kwotę [...]zł. Równocześnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań organu odnoszących się do zawartej w art. 139 kpa przesłanki rażącego naruszenia prawa lub interesu społecznego, co winno się w uzasadnieniu znaleźć przy orzekaniu na niekorzyść strony. Uzasadnienie to natomiast merytorycznie odnosi się do odmowy stronie płatności ONW na rok 2004, które to zagadnienie było przedmiotem ponownych rozważań i rozstrzygnięcia w decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W z dnia [...] października 2007 r., nr [...], wydanej po wznowieniu postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...]o przyznaniu płatności ONW na rok 2004. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawie niniejszej doszło do swoistego połączenia przez organ różnych trybów postępowania, tj zwykłego trybu odwoławczego określonego w art. 127 kpa z postępowaniem nadzwyczajnym jakim jest postępowanie wznowieniowe uregulowane w art. 147 i następnych kpa. Zarówno orzeczenie w zaskarżonej decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, bez wskazania okoliczności wyłączających zastosowanie zakazu z art. 139 kpa jak i orzeczenie w niej, tj na poziomie postępowania II-instancyjnego, o płatnościach wynikających z decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. po jej uchyleniu w trybie nadzwyczajnym, w ocenie Sądu, stanowi rażące naruszenie prawa sformułowane w art. 156 § 1 pkt 2 kpa a w konsekwencji podstawę stwierdzenia przez Sąd nieważności zaskarżonej decyzji z mocy art. 145 § 1 pkt 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Istotą postępowania wznowieniowego i uchylenia w tym trybie dotychczasowej decyzji ostatecznej jest powrót sprawy do odpowiedniego stadium zwykłego postępowania instancyjnego (Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2006, str. 680). W sprawie niniejszej stadium tym jest postępowanie I instancyjne, w którym po uchyleniu decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. i odmowie przyznania stronie płatności ONW za 2004 r. powinna być rozstrzygnięta kwestia zwrotu zrealizowanej płatności w sytuacji, gdy z obrotu prawnego wyeliminowana została decyzja stanowiąca o jej przyznaniu. Decyzja z dnia [...] października 2007 r. wydana po wznowieniu postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] grudnia 2004 r. o przyznaniu płatności zawiera w uzasadnieniu zapowiedź wydania odrębnej decyzji dotyczącej zwrotu zrealizowanej płatności. Wbrew tej zapowiedzi organ rozpoznanie i rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranej płatności przeniósł do postępowania II-instancyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją. Ponownie rozpoznając sprawę, w sytuacji, gdy decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W z dnia [...] października 2007 r., nr [...] , stała się ostateczna a uchylona nią decyzja z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...], o przyznaniu płatności ONW za rok 2004 została usunięta z obrotu prawnego organ II instancji rozpatrując wniosek strony z dnia [...] kwietnia 2007 r.(wpłynął [...] maja 2007 r.) o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. ustalającą kwotę nienależnie pobranej płatności na [...] zł. winien, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchylić decyzję z [...] kwietnia 2007 r., która po wyeliminowaniu z obrotu decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. stała się bezprzedmiotowa i postępowanie wszczęte z urzędu w dniu [...] marca 2007 r. umorzyć. W nowej sytuacji prawnej ewentualne roszczenie organu o zwrot zrealizowanej płatności, może zostać rozważone w odrębnym postępowaniu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z mocy art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.