I OSK 272/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) Sędziowie NSA Janina Antosiewicz Paweł Miładowski Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 7 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Łd 443/08 w sprawie ze skargi Zakładu Doskonalenia Zawodowego w Ł. - Centrum Kształcenia Zawodowego w P. Oddział Terenowy na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów nauki młodocianego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 25 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Łd 443/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu skargi Zakładu Doskonalenia Zawodowego w Ł. – Centrum Kształcenia Zawodowego w P. – Oddziału Terenowego, uchylił zaskarżoną przez Zakład decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy Masłowice z dnia [...] marca 2008 r. nr [...]. Decyzjami tymi odmówiono Zakładowi dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego A.P.. Ze stanu sprawy przedstawionego w uzasadnieniu przez Wojewódzki Sąd wynika, że: Wójt Gminy Masłowice, powołując się na art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty, będący podstawą wniosku o dofinansowanie stwierdził, że Zakład Doskonalenia Zawodowego nie spełnia przesłanki z pkt 1 tego przepisu dot. miejsca organizowania praktycznej nauki zawodu, która powinna odbywać się, jeśli idzie o taki podmiot jak Zakład, na podstawie umowy zawartej pomiędzy nim, a szkołą, a w sprawie taka umowa nie została zawarta, zaś co do przesłanki z pkt 2, dot. zdania egzaminu przez młodocianego, to powinny być zachowane warunki określone rozporządzeniem w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych do egzaminu na zakończenie nauki zawodu, a A.P. nie spełnił tego wymagania, gdyż zdał egzamin czeladniczy, a Zakład nie posiada statusu rzemieślnika. Samorządowe Kolegium Odwoławcze skupiło się na przesłance dofinansowania, o której mowa w art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, stwierdzając, że przepisy obowiązujące w zakresie nauki młodocianego stanowią o zdawaniu przez niego egzaminu kwalifikacyjnego na tytuł czeladnika, przeprowadzanego przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, ale dotyczy to sytuacji, gdy młodociany zatrudniony jest u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, a Zakład nie ma takiego statusu, zatem świadectwo czeladnicze nie jest wystarczające do uznania spełnienia przesłanki ww. przepisu i otrzymania dofinansowania. W rozważaniach Wojewódzki Sąd stwierdził: Art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty zawiera dwie przesłanki, które muszą być spełnione aby otrzymać dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego, tj.: 1) pracodawca, osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy, posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w odrębnych przepisach, 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami. W sprawie istotą sporu jest interpretacja tej drugiej przesłanki, tj. zawartej w art. 70b ust. 1 pkt 2, zaś kluczowe znaczenie ma ustalenie pojęcia "zdał egzamin". Organy dokonały błędnej wykładni w tej mierze, bowiem nie do zaakceptowania jest przyjęta przez nie interpretacja, że w sytuacji gdy młodociany po ukończeniu nauki zawodu u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem nie przystąpi bezpośrednio po ukończeniu nauki do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 83, poz. 562 ze zm.), a zda egzamin na tytuł czeladnika zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 października 2005 r. w sprawie egzaminów na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych (Dz. U. Nr 215, poz. 1820) to pracodawcy nie przysługuje dofinansowanie kosztów jego kształcenia. Jakkolwiek § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia (Dz. U. Nr 60, poz. 278 ze zm.) określa, że gdy młodociany był zatrudniony u pracodawcy niebędacego rzemieślnikiem to zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje bezpośrednio po ukończeniu szkoły, a więc wg przepisów rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2007 r., to jednak przepisy te nie wyczerpują katalogu przepisów odrębnych, o których mowa w art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Młodociany zatrudniony u pracodawcy może zdać egzamin na podstawie rozporządzenia z dnia 12 grudnia 2005 r., zwłaszcza że jego § 6 przewiduje, że egzamin czeladniczy może zdawać nie tylko osoba zatrudniona u rzemieślnika, ale także posiadająca świadectwo ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej lub ponadpodstawowej, prowadzącej kształcenie zawodowe o kierunku związanym z zawodem, w którym zdaje egzamin, sformułowanie "zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami" dotyczy nie tylko tych przepisów, które powołały organy, ale wszystkich, które pozwalają młodocianemu zdać egzamin po ukończeniu nauki. Art. 70b ustawy o systemie oświaty ma na celu zachętę pracodawców do zatrudniania młodocianych pracowników, zaś interpretacja przyjęta przez organ jest nie tylko błędna, mając na uwadze brzmienie przepisu, ale również cel jego wprowadzenia. Niezależnie od niewłaściwej wykładni art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, organ odwoławczy nie odniósł się do spełnienia przesłanki z pkt 1, co poruszał organ pierwszej instancji, zatem ta kwestia nie została oceniona. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i oddalenia skargi i zarzucając naruszenie prawa materialnego: – art. 70b ust. 1 pkt 2 w związku z art. 70b ust. 7 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), – § 11 ust. 1, 2 i 4 Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. Nr 60, poz. 278 ze zm.), przez błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że: – warunek zdania egzaminu, zgodnie z odrębnymi przepisami, wskazany w art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, będzie spełniony, gdy młodociany, którego przygotowanie zawodowe odbywa się przez naukę zawodu, zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, dokształcający się w zasadniczej szkole zawodowej (tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie), zda egzamin na tytuł czeladnika, stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 października 2005 r. w sprawie egzaminów na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych (Dz. U. z 2005 r. Nr 215, poz. 1820), – w przypadku młodocianego zatrudnionego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, dokształcającego się w zasadniczej szkole zawodowej, przepisami odrębnymi, w rozumieniu art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, nie będą jedynie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania i przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 83, poz. 562 ze zm.), lecz zawarte w art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty sformułowanie "i zdał egzamin zgodnie z odrębnymi przepisami" odnosi się do wszystkich odrębnych przepisów dotyczących w ogóle zdawania egzaminów zawodowych. Zakład Doskonalenia Zawodowego w Ł. – Centrum Kształcenia Zawodowego w P. – Oddział Terenowy wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Postawiono w niej zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 70b ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 70b ust. 7 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), dalej "ustawa o oświacie" oraz § 11 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia (Dz. U. Nr 60, poz. 278 ze zm.), dalej "rozporządzenie o młodocianych". Jednak w istocie zarzuty te należy sprowadzić do błędnej interpretacji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi pojęcia "odrębne przepisy", użytego przez art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o oświacie. Stosownie do art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o oświacie, pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami. Z kolei art. 70b ust. 7 pkt 3 tej ustawy stanowi, że dofinansowanie przyznawane jest na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy, do którego należy dołączyć kopie dyplomu, świadectwa lub zaświadczenia potwierdzającego spełnienie warunku określonego w ust. 1 pkt 2. Natomiast § 11 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia o młodocianych reguluje kwestie ukończenia nauki zawodu przez młodocianego i zgodnie z nim nauka taka kończy się egzaminem (ust. 1), przy czym młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia szkoły, zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (ust. 2), zaś młodociany zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika, przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami dotyczącymi egzaminów kwalifikacyjnych na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie (ust. 4). Na tle art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o oświacie spór powstał z tego względu, iż skarżące kasacyjnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uważa, że przepisami odrębnymi, o których mowa w ww. przepisie ustawy są właśnie przepisy wyżej cytowanego rozporządzenia o młodocianych i związane z nimi te, o których mowa ust. 2 i ust. 4 § 11. Inaczej mówiąc młodociany zatrudniony przez pracodawcę niebędącego rzemieślnikiem może kończyć naukę zawodu tylko egzaminem złożonym na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobów oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 83, poz. 562 ze zm.), natomiast naukę młodocianego pracującego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, kończy egzamin zdany w trybie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 października 2005 r. w sprawie egzaminów na tytułu czeladnika i mistrza w zawodzie, przeprowadzonych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych (Dz. U. Nr 215, poz. 1820). Tylko świadectwa i dyplomy uzyskane przez młodocianych na takich zasadach uprawniają ich pracodawców do otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia. Gdy tymczasem Wojewódzki Sąd stanął na stanowisku, że nie ma znaczenia czy pracodawca jest rzemieślnikiem czy też nie, bowiem istotne jest aby młodociany zdał egzamin po ukończeniu nauki zawodu, na podstawie przepisów regulujących egzaminy młodocianych, kończące naukę przez nich zawodu. W sprawie należałoby zatem raczej mówić o niewłaściwym zastosowaniu przez Wojewódzki Sąd § 11 rozporządzenia o młodocianych wobec pominięcia regulacji tego przepisu, a nie o jego błędnej wykładni, jednak nie ma to w sprawie znaczenia o tyle, że ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu należy się zgodzić. Z literalnego brzmienia art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o oświacie wynika, iż dofinansowanie służy pracodawcy, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał egzamin zgodnie z odrębnymi przepisami, odrębnymi, a więc takimi, które regulują kwestię składania egzaminów przez młodocianych pracowników. Takimi przepisami są ww. rozporządzenia i w sprawie młodocianych i Ministra Edukacji Narodowej. Mając dalej na uwadze jedynie literalne brzmienie rozporządzenia Ministra Edukacji będą miały zastosowanie w zależności od sytuacji wskazanych w § 11 ust. 2 i ust. 4 rozporządzenia o młodocianych. Jednak zasadnie Wojewódzki Sąd wskazał również na cel regulacji art. 70b ustawy o oświacie. Przepis ten ma w założeniu zachęcić pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych poprzez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia. Dofinansowanie to służy po spełnieniu określonych warunków, dotyczących zarówno pracodawcy, jak i młodocianego (art. 70b ust. 1). O ile na spełnienie warunku odnoszącego się do pracodawcy ma on wpływ o tyle, gdy idzie o taki dotyczący młodocianego, już nie całkiem. Młodociany pracownik ma zdać egzamin kończący naukę zawodu i pracodawca nie zawsze może mieć wpływ na to kiedy i jaki egzamin zda młodociany pracownik. Art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o oświacie mówi o zdaniu egzaminu zgodnie z odrębnymi przepisami. Jak powiedziano wyżej, odrębnymi to takimi, które kwestie te regulują. Przepisami tymi są akty podustawowe – rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 października 2005 r. i z dnia 30 kwietnia 2007 r., cytowane wyżej. Jeżeli zatem młodociany ukończy naukę zawodu złożeniem egzaminu na podstawie któregokolwiek z tych rozporządzeń, spełniony zostanie warunek otrzymania dofinansowania, o którym mowa w art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. O spełnieniu tego warunku można mówić zarówno wówczas, gdy młodociany złoży egzamin zgodnie z regulacją § 11 ust. 2 i 4 rozporządzenia w sprawie młodocianych, jak i wówczas gdy zda egzamin z pominięciem rozporządzenia o młodocianych, a wyłącznie na podstawie rozporządzeń Ministra Edukacji Narodowej. Są to wszystko przepisy odrębne, o których mowa w art. 70b ust. 1 pkt 2 równej sobie rangi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie dokonał więc błędnej wykładni art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, bo za takim stanowiskiem jakie zajął przemawia wykładnia gramatyczna poparta celem przepisu. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).