II FZ 42/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Bogusław Gruszczyński po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II Izby Finansowej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1294/08 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 27 sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2000 p o s t a n a w i a: 1) uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać J. M. prawo pomocy w zakresie częściowym, ustanawiając dla niej doradcę podatkowego i zwalniając z wpisu sądowego ponad kwotę 100 (słownie: sto) złotych; 2) oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1294/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Sąd pierwszej instancji, na podstawie nadesłanego formularza PPF oraz innych przedłożonych dokumentów, ustalił, że wnioskodawczyni jest wdową, samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe. Posiada dom jednorodzinny o pow.110 m2 z 1961 r., obciążony kredytem hipotecznym. Nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów, ani samochodu. Jej dochód wynosi 2.047,43 zł, na co składają się: renta po mężu w wysokości 1.608,39 zł, dodatek pielęgnacyjny - 163,15 zł, dodatek kombatancki - 163,15 zł, ryczałt energetyczny - 115,27 zł, dodatek kompensacyjny - 24,47 zł . Uzyskuje dodatkowe dochody z tytułu wynajmu pokoju (dochód roczny z tego tytułu nie przekroczy 2.720 zł). Wśród kosztów miesięcznego utrzymania Sąd wymienił: podatek od nieruchomości 15,58 zł (47 zł za kwartał), 71 zł (woda i kanalizacja - średnia wyliczona z faktur za miesiące od stycznia do października 2008 r.), energia elektryczna 76,12 zł (średnia wyliczona z faktur za okres od stycznia do października 2008 r.), gaz 437 zł (średnia wyliczona wg faktur za miesiące od stycznia do października 2008 r., przy czym w okresie grzewczym opłata za grudzień 2008 r. wyniesie około 1.436,86 zł), rata kredytu - kredyt zaciągnięty na zakup materaca leczniczego 167,19 zł, składka na PZU Życie 12,80 zł, sprzątanie chodnika i środki czystości 72,62 zł, naprawy awaryjne i zabezpieczające 42,40 zł, wywóz śmieci 38,89 zł, telefon stacjonarny (średni koszt za 10 miesięcy) 146,22 zł, prasa "Głos Wielkopolski" 32 zł, wyżywienie 600 zł, koszty leczenia i zakupu lekarstw 150 zł. Jednocześnie Sąd wyraził pogląd, że nie jest wiarygodne, aby suma wydatków przekraczała sumę dochodów, co wynikało z oświadczenia wnioskodawczyni. Ponadto, na podstawie załączonych przez skarżącą kserokopii zeznań podatkowych, Sąd ustalił, że w latach 2006 - 2007 dochody skarżącej wyrażały się odpowiednio kwotami 22.695,48 zł i 22.437,44 zł, przy czym skarżąca ww. latach dokonała na darowizn odpowiednio w wysokości 400 zł i 350 zł. Z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego wynika natomiast, iż saldo na rachunku bankowym wahało się w okresie 01.10.2008 r. – 19.11.2008 r. pomiędzy 1.361,23 zł a 3.195,73 zł, a w okresie od 01- 30.06.2008 r. pomiędzy 990,27 zł a 1.622,52 zł. Oddalając wniosek o prawo pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała okoliczności stanowiących podstawę do przyznania jej prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Sąd stwierdził, że skarżąca dysponuje środkami niezbędnymi do poniesienia kosztów w niniejszej sprawie. Skarżąca niezgodnie z prawdą wskazała bowiem, iż nie posiada żadnych oszczędności, zasobów pieniężnych, gdy tymczasem z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że posiada lokatę terminową. Jednocześnie Sąd zauważył, że dopiero w sprzeciwie, skarżąca przyznała, iż posiada oszczędności (nie wskazując jednak w dalszym ciągu ich wysokości), stwierdzając, iż zgromadzone na lokacie środki, przeznaczone są na "przeprowadzenie koniecznych remontów domu, wykazanych w 2007 r., a nieprzeprowadzonych do końca 2007 r. i w 2008 r., ze względu na brak dostatecznych środków pieniężnych, na pogarszający się stan zdrowia, a także trudności pozyskania fachowców do remontu domu". Dodatkowo na podstawie analizy wyciągu z rachunku bankowego, Sąd stwierdził, że poza wspomnianą lokatą o nieokreślonej wysokości skarżąca dysponuje kwotą przekraczającą wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które w chwili obecnej sprowadzają się do wpisu w wysokości 200 zł. Sąd pierwszej instancji konkludował, że powyższe ustalenia co do kondycji finansowej skarżącej, czynią nieuzasadnionym żądanie skarżącej dotyczące ustanowienia dla niej pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, w którym zakwestionowała twierdzenie Sądu pierwszej instancji, że posiada "inne" dochody pozwalające na pokrycie kosztów procesu. Podniosła, że Sąd rozpatrując jej wniosek, nie uwzględnił faktu, że w jej przypadku przychody wraz wydatkami mają charakter periodyczny. Stąd w dacie sporządzania wniosku mogła powstać "czasowa nadwyżka między kosztami a przychodami". Ponadto skarżąca zanegowała, zawarte w zaskarżonym postanowieniu, stwierdzenie o niewiarygodności złożonych oświadczeń. W tym względzie zaznaczyła, że wskazując kwotę miesięcznych wydatków przewyższającą deklarowane dochody, dowiodła, że "fizycznie" brakuje jej środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Niezależnie od powyższego skarżąca podniosła, że jest osobą liczącą prawie 80 lat i nie posiada należytej wiedzy do obrony swoich interesów, przez co wcześniej jej skargi były oddalane. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny, co stanowi przesłankę do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływanej jako "Ppsa"). Formułując powyższą ocenę Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę następujące okoliczności: W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym postanowieniu błędnie została ustalona kwota kosztów sądowych, do których uiszczenia skarżąca jest zobowiązania w celu dochodzenia swoich praw przed sądem. Sąd pierwszej instancji przyjął, że kwota ta wynosi jedynie 200 zł. Należy jednakże zauważyć, że skarżąca usiłuje bronić w swoich interesów w czterech sprawach (sygn. akt: I SA/Po 1293/08, I SA/Po 1294/08, I SA/Po 1295/08 oraz I SA/Po 1296/08), przy czym należny wpis sądowy od każdej z wniesionych skarg wynosi 200 zł. Powyższe oznacza, że na skarżącej ciąży obowiązek uiszczenia wpisu sądowego w łącznej wysokości 800 zł. Konsekwencją powyższego uchybienia było również błędne założenie, że skarżąca jest w stanie partycypować w kosztach postępowania poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Także w tym zakresie, Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił faktu, że ewentualne wynagrodzenie doradcy podatkowego obejmowałoby cztery sprawy, a nie jedną. Argumenty przytoczone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu obrazujące sytuację finansową skarżącej, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przemawiają natomiast za tym, że skarżącą stać na zapłacenie kwoty 400 zł, stanowiącej sumę czterech połówek wpisu w każdej spośród ww. spraw (4 x100 zł). Za określeniem zdolności płatniczych skarżącej ww. kwocie przemawia dodatnie saldo na rachunku bankowym skarżącej, jak i fakt, corocznego przekazywania darowizn w takiej samej (bądź zbliżonej do przyznanego prawa pomocy) kwocie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. art. 188 w związku art. 197 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, orzekł jak w pkt 1 sentencji postanowienia. Rozstrzygnięcie o oddaleniu wniosku w pozostałym zakresie (pkt 2) Sąd wydał na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa a contrario.