II SA/Po 76/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Ewa Wąsik po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2008 r. sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ukarania grzywną I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. przyznaje adwokat K. C. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych podatku od towarów i usług oraz kwotę 17,00 (siedemnaście) złotych tytułem uiszczonej opłaty od pełnomocnictwa. III. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. /-/M.Kwiecińska /-/D.Rzyminiak – Owczarczak /-/J. Szaniecka Postanowieniem nr [...] ([...]) z dnia [...] r. Prezydent Miasta P. ukarał E. K., zam. ul. [...] w B., grzywną w wysokości 50 zł za niestawienie się do dnia [...] r. w siedzibie Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Miasta P. w celu złożenia wyjaśnień, pomimo prawidłowego wezwania. Organ w uzasadnieniu stwierdził, iż E. K. została wezwana pismami z dnia [...] sierpnia 2004 r. oraz z dnia [...] września 2004 r. i pomimo prawidłowych doręczeń nie zastosowała się do wezwań organu; w związku z tym uznano, iż wystąpiły przesłanki określone w art. 88 § 1 kpa i orzeczono grzywnę. Postanowieniem nr [...] ([...]) z dnia [...] r. Prezydent Miasta P. ukarał E. K. grzywną w wysokości 200 zł za niestawienie się do dnia [...] r. w siedzibie Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Miasta P. w celu złożenia wyjaśnień, pomimo prawidłowego wezwania. Organ w uzasadnieniu stwierdził, iż E. K. została wezwana pismami z dnia: [...] sierpnia 2004 r., [...] września 2004 r., [...] listopada 2004 r.,[...] stycznia 2005 r. i [...] stycznia 2005 r. i pomimo prawidłowych doręczeń nie zastosowała się do wezwań organu; w związku z tym uznano, iż wystąpiły przesłanki określone w art. 88 § 1 kpa i orzeczono grzywnę. Na obydwa postanowienia organu I instancji jednym pismem zażalenie złożyła E. K. w dniu [...] r. Skarżąca nie zgodziła się z nałożeniem na nią grzywien i wskazała, iż nigdy nie otrzymała, ani też nie potwierdziła odbioru żadnego pisma z urzędowego w sprawie, żadne z wezwań nie zostało jej prawidłowo doręczone. Ponadto podała, iż z uwagi na swoje inwalidztwo i zły stan zdrowia nie może stawić się osobiście na żadne wezwanie, a ze względu na niewielką wysokość renty inwalidzkiej orzeczenie grzywny jest krzywdzące. Ponadto skarżąca stwierdziła, iż czuje się osobą dyskryminowaną przez działania urzędu. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 134 w zw. z art. 144 kpa stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia [...] r. w przedmiocie ukarania E. K. grzywną w wysokości 50 zł. Organ II instancji zauważył, iż z akt sprawy wynika, że pomimo prawidłowego pouczenia o przysługującym środku odwoławczym E. K. nie złożyła zażalenia na postanowienie organu I instancji z dnia [...] r. w ustawowym terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia, a nadto nie wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. Organ odwoławczy stwierdził, iż zaskarżone postanowienie doręczone zostało E. K. w dniu [...] grudnia 2004 r., zatem zażalenie zostało złożone po terminie ([...]). Z postanowieniem Kolegium w całości nie zgodziła się E. K., która działając za pośrednictwem pełnomocnika procesowego – swojego męża C. K. - pismem z dnia [...] r. wniosła skargę na to postanowienie. W piśmie powołano się na szykanowanie przez urzędników oraz wplątywanie w sprawy rodzinne sąsiadów. W skardze zaprzeczono także, iżby skarżąca odbierała korespondencję, którą odbierał jej mąż i nie przekazywał jej skarżącej, bowiem jest ona inwalidą i choruje, a mąż nie chciał, żeby jej stan zdrowia się pogorszył; przy czym mąż również jest "inwalidą ze schorzeniem [...] i każde takie szkalowanie donosami i korespondencją Ochrony Środowiska" pogarszało jego stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu i powołując się na art. 34 w zw. z art. 37 § 1 oraz art. 58 § 1 pkt 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosło o odrzucenie skargi, gdyż przy złożeniu skargi małżonek E. K. nie załączył stosownego pełnomocnictwa. Pismem z dnia 18 maja 2007 r. mąż skarżącej C. K. złożył kserokopię pełnomocnictwa z dnia [...] r., a następnie pismem z dnia 31 maja 2007 r. oryginał tego pełnomocnictwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca aktualnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Zgodnie z tą zasadą sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, czy też zawartą w skardze argumentacją. Zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżących. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż niewątpliwie E. K. miała odrębny interes prawny w zaskarżeniu postanowienia organu I instancji z dnia [...] r. nr [...] ([...]), którym ukarano ją grzywną, bowiem to ona była adresatem tegoż aktu. Każdy z małżonków K. jest uprawniony do samodzielnego kwestionowania tego rozstrzygnięcia organu I instancji, którym nałożono na wskazanego małżonka grzywnę; nie jest to ich wspólne uprawnienie, które może być realizowane jedynie łącznie. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż pisma w postępowaniu administracyjnym powinny być kierowane do strony imiennie, wskazując indywidualnie oznaczonego adresata (art. 40 § 1 kpa). W niniejszej sprawie postanowienie, od którego służy środek zaskarżenia, powinno być indywidualnie doręczone skarżącej, która była adresatem postanowienia organu I instancji, którego dotyczy zaskarżone postanowienie Kolegium (art. 125 § 1 kpa). Zatem nie tylko samo pismo powinno być skierowane do imiennie oznaczonej osoby (adresata), ale również powinno (o ile doręczenie odbywa się poprzez pocztę) być indywidualnie zaadresowane. Sąd podziela pogląd, iż nie można jako zasady przyjmować stanowiska, że doręczenie aktu administracyjnego jednemu ze współmałżonków wywiera taki sam skutek jakby doręczono go obojgu (por. J. Borkowski [w:] Adamiak/Borkowski, KPA. Komentarz, 8. wyd., Warszawa 2006, Art. 40 Nb 1 i powołany tam wyrok NSA z dnia 2 lutego 2000 r., II SA/Kr 298/00). W niniejszej sprawie organ I instancji wydał dwa odrębne postanowienia z dnia [...] r., jedno w stosunku do C. K. ([...] - k. [...] tych akt), a drugie w stosunku do E. K., ([...] - k. [...] akt administracyjnych). Obydwa postanowienia wysłał w jednej przesyłce zawierającej ponadto wezwanie (ponowne) z dnia [...] listopada 2004 r. do złożenia wyjaśnień w siedzibie Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Miasta P. w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania (k. [...] akt administracyjnych). Koperta została zaadresowana do E. i C. K., a zwrotne potwierdzenie odbioru zostało zaadresowane: "[...]". Powyższe ustalenia potwierdza analiza treści zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki (k. [...] akt administracyjnych); pisma po zwrocie przesyłki nadanej w dniu [...] listopada 2004 r., jako niepodjętej w terminie, zostały ponownie wysłane i odebrane w dniu [...] grudnia 2004 r. przez C. K. Skierowanie dwóch odrębnych pism (postanowień) w jednej przesyłce wspólnie do obydwojga małżonków nie może być uznane za skierowanie (doręczenie) konkretnego postanowienia indywidualnie każdemu z małżonków. Zatem uprawniony jest wniosek, iż postanowienie o ukaraniu skarżącej grzywną w kwocie 50 zł nie zostało jej prawidłowo doręczone. Wniosek taki dodatkowo wzmacnia twierdzenie E. K. zawarte w zażaleniu z dnia [...] r., iż nie otrzymała żadnego z wezwań oraz wyrażone w skardze stanowisko jej męża, a zarazem pełnomocnika, C. K., że nie przekazywał pism adresowanych do żony. Wobec tego nie sposób uznać, iżby E. K. doręczono zaskarżone postanowienie organu I instancji o ukaraniu grzywną w wysokości 50 zł. W aktach sprawy organu I instancji brak jest dowodu doręczenia (zastępczego) skarżącej indywidualnie skierowanego do niej postanowienia, przy tym nie ma w sprawie okoliczności wskazujących, iż mąż skarżącej odebrał pismo, nie jako jego adresat, lecz jako dorosły domownik skarżącej, który zobowiązał się oddać pismo adresatowi zgodnie z treścią art. 43 kpa. Zdaniem Sądu Kolegium nieprawidłowo uznało, iż w sprawie nastąpiło prawidłowe doręczenie, tymczasem w sprawie nie miało miejsca ani bezpośrednie doręczenie skarżącej przedmiotowego postanowienia, ani też zastępcze w trybie art. 43 kpa (do rąk jej męża). Tym samym Kolegium naruszyło nie tylko powyższy przepis, ale również przepisy art. 7, art. 10 i art. 77 § 1 kpa, gdyż nienależycie przeanalizowało zgromadzony materiał dowodowy i wszystkie okoliczności sprawy, bowiem nie dostrzegło nieprawidłowości w doręczeniu skarżącej wezwań (faktycznego braku wezwań). Skoro skarżącej w ogóle nie doręczono postanowienia z dnia [...] r. o ukaraniu grzywną, to nie mogła ona przekroczyć terminu do wniesienia zażalenia na to postanowienie. Wobec tego zastosowanie przez Kolegium do jej sytuacji art. 134 w zw. z art. 144 kpa i stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia od powyższego postanowienia okazało się bezpodstawne. W ten sposób skarżąca została pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu odwoławczym co do merytorycznej kontroli wyżej wskazanego postanowienia w instancji odwoławczej, czym naruszono zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 kpa). Z tych powodów Sąd, dostrzegając istotne naruszenie wyżej wskazanych przepisów prawa procesowego, uchylił zaskarżone postanowienie. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy należy mieć na uwadze wnioski zawarte w uzasadnieniu wyroku. Z wymienionych powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie (pkt I). O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a (pkt II). Zgodnie z art. 152 p.p.s.a. określono, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane (pkt III wyroku). /-/ M.Kwiecińska /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Szaniecka MK