II FZ 360/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stefan Babiarz po rozpoznaniu w dniu 10 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Go 780/08 w sprawie ze skargi S. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia 31 lipca 2008 nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od posiadania psa za 2004 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Go 780/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 50 zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił w sprawie ze skargi S. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia 31 lipca 2008 r. w przedmiocie nadpłaty w podatku od posiadania psa za 2004 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że na podstawie złożonych przez stronę dokumentów i oświadczeń nie można stwierdzić, iż podatnik nie mógł on ponieść jakichkolwiek wydatków związanych z uczestnictwem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Podnoszone we wniosku okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego nie zostały udokumentowane. Podatnik nie przedstawił dowodu o wysokości dochodów, z którego wynika stan jego zasobów finansowych, czy też możliwości finansowych skarżącego. Stwierdził, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że Sąd nie może skorzystać z wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do stwierdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy. Skarżący nie zastosowując się do wezwania Sądu i nie przedkładając dokumentów i oświadczeń, o które go wezwano uniemożliwił procesowe potwierdzenie podnoszonej niemożności pokrycia jakichkolwiek kosztów. Dla oceny możliwości finansowych podatnika nie jest wystarczające stwierdzenie, że żądanych dokumentów nie przedłoży z uwagi na to, że nimi nie dysponuje. W odniesieniu do dokumentów, o które został skarżący wezwany, tj. m.in. zeznania podatkowego, dokumentów potwierdzających aktualną wysokość świadczeń rentowych skarżącego i żony (decyzji rentowej lub odcinka renty), Sąd wskazał, że dokumenty te winny być w posiadaniu skarżącego, a ich przedłożenie w Sądzie nie było związane z ponoszeniem jakichkolwiek kosztów. Wezwanie o ich przedłożenie nie było podyktowane złośliwością, czy wykazywaniem negatywnego stosunku do skarżącego, a miało wyłącznie na celu umożliwienie dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Dla oceny zaś przesłanek umożliwiających zwolnienie w całości z kosztów postępowania nie ma znaczenia wartość przedmiotu zaskarżenia. Sąd wskazał, że z urzędu jest mu wiadome, iż ze skarg S. D. przed tutejszym Sądem toczy się łącznie 5 spraw, a w każdej z nich skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy. Oddalenie wniosków w tym przedmiocie mogłoby spowodować łączne znaczne obciążenie z tytułu należnych wpisów. W zażaleniu na powyższe postanowienie podatnik podniósł, że formularz PPF złożył do akt sprawy I SA/Go 778-782/08 wypełnił i przesłał Sądowi dnia 27 października 2008 r., dołączając wszystkie wymagane dokumenty. Od tego czasu jego dochody zwiększyły się o 8 zł, a wydatki wzrosły o 150 zł wskutek wzrostu opłat za media, leki i żywność. Skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych stwierdzając, że nie może wypełnić formularza, gdyż wszystkie dokumenty dołączył do w/w formularza o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie podatnik, wezwany przez Sąd pierwszej instancji do złożenia określonych dokumentów, ich nie przedstawił, co uniemożliwia Sądowi weryfikację twierdzeń strony podnoszonych w złożonym oświadczeniu. Podnieść należy, że Sąd pierwszej instancji zwolnił skarżącego z wpisu od skargi w części przekraczającej 50 zł, a więc została przyznana stronie pomoc z budżetu Państwa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.