II SA/Po 602/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Kamieńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 02 grudnia 2008r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Wojewody z dnia [..] nr [..] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania rekompensaty za nieruchomość; oddala skargę /-/ W.Batorowicz /-/ B.Kamieńska /-/ A.Łaskarzewska Starosta O. decyzją z dnia [..] umorzył postępowanie administracyjne w sprawie przyznania rekompensaty za nieruchomość położoną w O. o powierzchni 0,1495 ha (oznaczoną numerami planu parcelacyjnego [..], potem [..]) pochodzącą z byłego folwarku K. Hrabstwo P., wszczęte wnioskiem M. W. z 1994r., podtrzymanym przez jej jedyną spadkobierczynię I. W. Podstawą tej decyzji były następujące ustalenia faktyczne i wynikające z nich wnioski. Adwokat W. J., który przyjął notarialnie od Księcia M. R. ofertę na nabycie między innymi działki nr [..] o obszarze około 0,1490 ha, przynależnej do nieruchomości Hrabstwa P., położonej w kompleksie byłego folwarku K. - obligacyjną umową notarialną z dnia [..] - odstąpił tę ofertę M.W., a M. W. ofertę przyjęła. W tym czasie na terenie Wielkopolski (dawny zabór pruski) obowiązywał Kodeks Cywilny Niemiecki (BGB), którego przepisy wymagały dla skutecznego przejścia własności na nabywcę dokonania powzdania oraz ujawnienia nabycia w księdze wieczystej nieruchomości. Spełnienia tych czynności prawnych M. W. i jej następczyni prawna nie wykazały. W 1945r. cały majątek Hrabstwa P., w tym przedmiotowa działka, przeszedł na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tj. Dz.U. z 1945r. Nr 3, poz.13), ale później Wojewoda K. - działając na podstawie art.2 ust.1 lit.e tegoż dekretu oraz § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz.51) – orzekł, że przedmiotowa działka o powierzchni 0,1495 ha położona w O., stanowiąca obecnie część działek nr [..] nie podlega działaniu art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bowiem z datą zatwierdzenia - przed dniem 1 września 1939r. - przez właściwy organ projektu parcelacji utraciła ona charakter nieruchomości ziemskiej. Obecnie przedmiotowa działka wchodzi w skład kompleksu działek stanowiących osiedle mieszkaniowe z urządzoną zielenią i wewnętrznym systemem dróg. Działki te aktualny właściciel - Miasto O. - oddało osobom fizycznym we współużytkowanie wieczyste albo na współwłasność W ocenie organu orzekającego, powyższe ustalenia nie dają podstawy do zwrócenia I. W. przedmiotowej działki, przyznania nieruchomości zamiennej ani do wypłaty odszkodowania w trybie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2004r. Nr 261, poz.2603 ze zm.), gdyż przedmiotowa działka nie została wywłaszczona przez właściwy organ administracji publicznej ani też nie została przejęta lub nabyta na rzecz Skarbu Państwa w trybie żadnej z ustaw wymienionych z art. 216 tej ustawy. Brak podstawy materialnoprawnej do przyznania I. W. rekompensaty za przedmiotową działkę czyni postępowanie administracyjne bezprzedmiotowym w rozumieniu art.105 § 1 K.p.a. I. W. wniosła odwołanie od tej decyzji, domagając się honorowania aktu notarialnego z dnia [..] na podstawie którego jej matka kupiła parcelę nr [..], gdyż "sporządził go Urzędnik Państwowy". Wojewoda decyzją z dnia [..] (sprostowaną następnie postanowieniem z dnia [..])utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podzielił stanowisko Starosty O. co do tego, iż zawarta przez poprzedniczkę prawną odwołującej się umowa nabycia przedmiotowej parceli, jako umowa obligacyjna, nie przeniosła na kupującą własności. Zgodnie bowiem z przepisami § 873 i 925, obowiązującego wówczas na tym terenie Kodeksu cywilnego niemieckiego, do nabycia własności nieruchomości przez nabywcę wymagane były - oprócz zawarcia notarialnej umowy obligacyjnej - zawarcie także umowy notarialnej przenoszącej własność oraz wpis nabytego prawa własności do księgi wieczystej. Spełnienie tych dwóch ostatnich przesłanek nie zostało przez odwołującą się wykazane ani w niniejszym postępowaniu ani we wcześniej zakończonych postępowaniach administracyjnych. Już w decyzji z dnia [..] Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w O. odmówiło M. W. przywrócenia posiadania parceli nabytej z przedwojennej parcelacji folwarku K. i sprzedaży domu mieszkalnego na niej położonego, z uwagi na nabycie przez nią tej działki tylko na podstawie aktu notarialnego o charakterze obligacyjnym, bez sporządzenia aktu powzdania i bez wpisu do księgi wieczystej. Także Wojewoda K. orzekając decyzją z dnia [..],że przedmiotowa działka nie podlega pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej uznał, że wnioskodawczyni M. W. nie stała się prawną właścicielką parceli nr [..], nie dopełniła bowiem warunków przewidzianych w Kodeksie Cywilnym Niemieckim. W konsekwencji także I. W., jako jedyna spadkobierczyni po M. W., nie może być uznana za poprzednią właścicielkę nieruchomości w rozumieniu art. 136 ust.3 cytowanej ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997r. Poza tym przedmiotowa działka ani nie została wywłaszczona w drodze decyzji administracyjnej ani też nie została nabyta lub przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie ustaw wymienionych w art. 216 ustawy. Organ odwoławczy nie znalazł także podstawy materialno - prawnej do uwzględnienia wniosku w żadnych innych aktach prawnych. W skardze na powyższą decyzję - z wnioskiem o jej uchylenie – I. W. zarzuciła błędne ustalenie, że jej matka nie nabyła własności przedmiotowej działki, mimo że "zawarła stosowną umowę, objęła nieruchomość w posiadanie i uiściła całość umówionej ceny kupna". W konsekwencji, zdaniem skarżącej, umorzenie postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie nastąpiło z naruszeniem przepisów proceduralnych, w tym art. 105 K.p.a. Wojewoda Wielkopolski wniósł o oddalenie skargi Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Organy administracyjne pierwszej i drugiej instancji, wbrew stanowisku skarżącej, trafnie uznały, że potwierdzone aktem notarialnym z dnia [..] przyjęcie przez matkę skarżącej M. W. oferty nabycia parceli budowlanej nr [..] o obszarze około 1.490 m² (hipotecznie przynależnej do nieruchomości Hrabstwa P., położonej w kompleksie byłego folwarku K.) odstąpionej jej przez adwokata W.J. (który wcześniej przyjął notarialnie tę ofertę od księcia W. R.) nie przeniosło na nią własności tej działki, mimo że M. W. objęła działkę w posiadanie i zapłaciła za nią resztę ceny kupna. Według przepisu § 873 obowiązującego wówczas na ziemiach zachodnich Kodeksu cywilnego niemieckiego (BGB) do przeniesienia własności gruntu wymagana była rzeczowa umowa przewłaszczenia, zawierająca zgodę zbywcy i nabywcy na przeniesienie własności (powzdanie) oraz wpis tej zmiany w prawie do księgi wieczystej. Skarżąca, czy też jej poprzedniczka prawna, nie wykazały ani nawet nie twierdziły, aby doszło do sporządzenia aktu przewłaszczenia umożliwiającego wpis nabytego prawa własności do księgi wieczystej. Za akt powzdania (przewłaszczenia) nie mogło być uznane pismo adwokata W.J. z dnia [..], adresowane do M. W. informujące, że cena nabycia nieruchomości uzgodniona w umowie obligacyjnej z dnia [..] została już zapłacona "wobec czego z tej strony nie ma żadnych przeszkód do uzyskania przewłaszczenia" (k. 18 akt administracyjnych I instancji). W myśl bowiem § 925 Kodeksu cywilnego niemieckiego oświadczenia zgody na przewłaszczenie musiały być złożone przed wydziałem hipotecznym przy równoczesnej obecności obu stron. Jak wyjaśnił Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 31 października 2001r. sygn.akt I ACa 978/01 (opublikowany w OSA z 2003r. nr2, poz.5) powzdanie w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego niemieckiego (BGB) odpowiada dzisiejszej umowie rozporządzającej - przenoszącej własność na kupującego. Sytuacji prawnej skarżącej nie zmienia ostateczna decyzja Wojewody K. z dnia [..] nr [..] - wydana w trybie art. 2 ust.1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. R.P. z 1945r. Nr10 poz.51) stwierdzająca, że przedmiotowa działka nr [..] o powierzchni 1.495 m² położona w O. nie podlega działaniu art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż należała do nieruchomości ziemskiej, która przed dniem 1 września 1939r. została rozparcelowana z przeznaczeniem na działki budowlane po uprzednim zatwierdzeniu projektu parcelacji przez właściwy organ administracji państwowej. Jak wynika z zaskarżonej decyzji, podstawą odmowy wypłacenia rekompensaty za przedmiotową działkę nie było ustalenie, że działka ta nie podlegała przejęciu przez Skarb Państwa w trybie reformy rolnej, lecz brak podstawy materialnoprawnej do spełnienia tego żądania w trybie administracyjnym. Takiej podstawy, jak słusznie wskazał Wojewoda, nie dają skarżącej przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zawarte w ustawie o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997r. (nawet gdyby wskazała, że jej matka była poprzednią właścicielką przedmiotowej działki), gdyż działka ta nie została przejęta względnie nabyta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie żadnego z aktów prawnych wymienionych z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis § 5 cytowanego rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej umożliwia orzekanie przez organ administracji o niepodpadaniu pod działanie art.2 ust1 lit.e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej danej nieruchomości, przejętej przez Państwo na podstawie dekretu, natomiast do rozstrzygania roszczeń wynikających z tytułu prawa własności do tych nieruchomości, które nie miały charakteru nieruchomości ziemskich, a mimo to w powołaniu na uregulowania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w tym art. 2 ust.1 lit. e zostały faktycznie przejęte przez Państwo, powołane są sądy powszechne. W rezultacie wydanie decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego - jako bezprzedmiotowego - nie narusza przepisu art.105 §1 K.p.a. Dlatego, na podstawie art.151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz.1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji. /-/W.Batorowicz /-/B.Kamieńska /-/A.Łaskarzewska BR