II OZ 140/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 grudnia 2008r. sygn. akt II SA/Lu 618/08 o odmowie przyznania skarżącemu S. T. prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. T. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] lipca 2007 r. znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: - oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 618/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił przyznania skarżącemu S. T. prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] lipca 2007 r., znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że we wniosku o przyznanie o prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych skarżący podniósł, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i małoletnią córką, z którymi zamieszkuje w domu o powierzchni [...] m2. Skarżący jest właścicielem samochodu osobowego marki [...] rok prod. [...] i dwóch ciągników rolniczych. Rodzina utrzymuje się z uprawy gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha ([...] ha przeliczeniowych), z którego osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł i dopłat bezpośrednich za rok 2007 w kwocie [...] zł. Rozpatrując wniosek skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, iż nie zachodzą przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym i oddalił jego wniosek na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie Sądu pierwszej instancji sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego jest stabilna. Sąd stwierdził, że stan majątkowy S. T. wynikający ze złożonych dokumentów i oświadczeń wskazuje, iż skarżący jest w stanie ponieść obecne koszty postępowania, w postaci wpisu sądowego, nie narażając siebie, ani swojej rodziny na uszczerbek koniecznego utrzymania. Uiszczenie wpisu w wysokości 500 zł - w ocenie Sądu - nie przekracza możliwości majątkowych skarżącego. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył S. T., wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że poprzednio nie podał okoliczności, iż spłaca kredyt inwestycyjny i praktycznie wszystkie dochody gospodarstwa przeznacza na ten cel. Do zażalenia skarżący dołączył harmonogram spłat przedmiotowego kredytu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowi, iż pomoc prawna w zakresie częściowym przyznana może zostać osobie fizycznej jedynie w wypadku, gdy nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych i w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku. Sąd pierwszej instancji na podstawie informacji podanych przez skarżącego uznał, iż sytuacja rodzinna i materialna skarżącego oraz jego rodziny wskazuje na możliwość poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego S. T. nie uprawdopodobnił, że spełnia warunki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, mimo, iż spłaca kredyt inwestycyjny, którego saldo na dzień [...] marca 2007r. wyniosło [...] zł. Skarżący posiada stały miesięczny dochód oraz uzyskuje dopłaty bezpośrednie z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego. Kredyt inwestycyjny ze swej natury nie pogarsza sytuacji kredytobiorcy, skoro służyć ma osiągnięciu wyższego dochodu, z którego zresztą kredyt ten ma być spłacony. Ponadto skarżący oprócz stałych dochodów posiada także majątek nieruchomy oraz ruchomy. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Jeśli fakty, które strona podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania świadczenia. Informacje i dokumenty przedstawione przez skarżącego nie pozwalają na rzetelną ocenę stanu majątkowego strony, w szczególności osiąganych dochodów miesięcznych (rocznych). Podana przez S. T. wysokość dochodu rodziny skarżącego w świetle ponoszonych przez stronę wydatków, w tym na spłatę kredytu, budzi uzasadnione wątpliwości. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pojawiające się nieścisłości i wątpliwości co do wysokości faktycznego dochodu skarżącego uniemożliwiają należytą ocenę zdolności skarżącego do ponoszenia kosztów postępowania w sprawie. Jak już wyżej wskazano, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy. Nadmienić należy, iż orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Dlatego też strona ma prawo złożyć ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli jej poprzedni wniosek został załatwiony negatywnie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.