I FZ 63/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Małgorzata Niezgódka - Medek po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Po 1302/08 w zakresie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 1 sierpnia 2005 r. nr (...) w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1302/08, mocą którego oddalono wniosek J. K. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 1 sierpnia 2005 r. W uzasadnieniu Sąd opisał stan sprawy. Wskazał, że we wniosku z dnia 14 października 2008 r. pełnomocnik strony podniósł, iż o zaskarżonej decyzji dowiedział się w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Poznaniu w dniu 13 października 2008 r. Skarżący nie brał udziału w postępowaniu podatkowym poprzedzającym jej wydanie, a korespondencja od organu była kierowana na adres siedziby firmy skarżącego, którą organ sprzedał w toku postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w P. stwierdził, że nie jest prawdziwe oświadczenie pełnomocnika, iż o decyzji strona dowiedziała się dopiero 13 października 2008 r., bowiem już w piśmie z dnia 15 stycznia 2007 r. skarżący został poinformowany przez Dyrektora Izby Celnej w P. o fakcie jej wydania. Następnie informacja ta została potwierdzona postanowieniem Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 31 sierpnia 2007 r., w którym poinformowano skarżącego o fakcie utrzymania w mocy decyzji Inspektora Kontroli Skarbowej w P. Postanowienie to doręczono pełnomocnikowi skarżącego – J. L. Następnie w dniu 25 września 2007 r. pełnomocnik skarżącego odebrał kopię zaskarżonej decyzji. Dodatkowo inny pełnomocnik skarżącego – M. K. – została poinformowana o fakcie wydania decyzji pismem z 11 września 2008 r. oraz pouczona o prawie do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Dyrektor Izby Celnej w P. dodał także, że sporna decyzja została doręczona skarżącemu na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) – zwana dalej Ordynacją podatkową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przytoczył treść art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwana dalej P.p.s.a. - oraz wskazał, że zgodnie z § 5 tego przepisu przywrócenie terminu po upływie roku od uchybienia jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminowi. Stwierdził, że stanowisko pełnomocnika skarżącego jest niekonsekwentne, bowiem w piśmie z 14 października 2008 r. nie kwestionował on faktu doręczenia zastępczego, ani nie podnosił, że strona miała w postępowaniu przed Dyrektorem Izby Celnej w P. pełnomocnika. Dopiero w uzupełnieniu tego pisma okoliczności powyższe zostały podniesione. Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja została wysłana na adres J. K., jednakże zwrócono ją do Izby z adnotacją, że adresat wyprowadził się. Ponieważ strona nie wypełniła ciążącego na niej obowiązku powiadomienia organu o zmianie adresu wynikającego z art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej, zastosowanie miał § 2 tego przepisu, zgodnie z którym na wypadek zaniedbania powyższego obowiązku pismo uważa się za doręczone pod dotychczasowym adresem. Sąd podkreślił, że z akt podatkowych nie wynika, by skarżący był w tym postępowaniu reprezentowany przez pełnomocnika – brak jest w nich stosownego pełnomocnictwa. Pełnomocnictwo dla J. L. zostało załączone do akt sprawy dopiero w terminie późniejszym (opatrzone jest datą 12 kwietnia 2007 r., brak na nim daty wpływu do organu). Z załączonej do wniosku dokumentacji nie wynika, by do sierpnia 2006 r. skarżący przebywał bez przerwy w szpitalu, więc mógł on zachować się w sposób należyty przy dokonywaniu czynności sądowych. Z akt sprawy wynika także, że skarżący brał czynny udział w sprawie toczącej się od kilku lat. Świadczą o tym choćby składane środki odwoławcze. Pierwsza decyzja w tej sprawie została wydana 27 czerwca 2001 r., przy czym w wyniku złożonego przez skarżącego odwołania utrzymano ją w mocy decyzją z 28 listopada 2001 r. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną przez stronę decyzję, w efekcie czego Dyrektor Izby Celnej w P. wydał sporną decyzję z 1 sierpnia 2005 r. Sąd stwierdził, że w tej sprawie nie zaistniał wyjątkowy przypadek. Dlatego też na podstawie art. 86 § 1 i 2 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a. oddalił wniosek. W zażaleniu na przedmiotowe orzeczenie skarżący reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o jego uchylenie i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia oraz błąd w ustaleniach faktycznych. W uzasadnieniu wskazał, że z uwagi na zmianę kompetencji organów sprawa po uchyleniu decyzji przez Naczelny Sąd Administracyjny została przekazana przez Inspektora Izby Skarbowej w P. do Dyrektora Izby Celnej w P., który nie dopuścił skarżącego ani jego pełnomocnika do udziału w postępowaniu kontrolnym. W ocenie skarżącego Sąd naruszył art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, bowiem nie dostrzegł, że w toku postępowania przed organami podatkowymi a następnie przed NSA skarżący miał ustanowionego pełnomocnika. W ocenie skarżącego Dyrektor Izby Celnej w P. jako przejmujący sprawę od organów skarbowych winien był uznać dotychczasowego pełnomocnika adwokata J. L., jego pełnomocnictwo bowiem nie wygasło ani nie zostało odwołane. Skarżący podkreślił także, że nie jest prawdą, jakoby pismo z dnia 25 września 2007 r. zostało doręczone pełnomocnikowi strony: w wyniku postępowania wyjaśniającego organu okazało się, że pismo to doręczono innej osobie. Skarżący potwierdził natomiast, że w związku z korespondencją kierowaną do skarżącego do aresztu śledczego adwokat J. L., przedkładając pełnomocnictwo z 12 kwietnia 2007 r., wystąpił do organu celem wyjaśnienia, o jaką sprawę chodzi. Następnie skarżący podniósł, że w jego ocenie Sąd pierwszej instancji naruszył art. 149 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że doręczenie pisma córce skarżącego było prawnie skuteczne. Wynika to z faktu, że ta nigdy nie była domownikiem skarżącego (córka pochodzi z byłego małżeństwa, nie mieszka z ojcem), a więc nie można było doręczyć do jej rąk pisma dla skarżącego. Skarżący dodał, że Sąd naruszył art. 178 § 1 Ordynacji podatkowej uznając udział skarżącego w postępowaniu zakończonym uchylonymi przez Naczelny Sąd Administracyjny decyzjami za wystarczający. Niezbędnym bowiem było zapewnienie jemu, a zwłaszcza jego pełnomocnikowi, czynnego udziału także w postępowaniu przed Dyrektorem Izby Celnej, a nie tylko przed organami skarbowymi. Strona podkreśliła, że po licytacji jej nieruchomości kierowała do Urzędu Skarbowego korespondencję z nowego miejsca zamieszkania, a więc organ przekazujący sprawę organowi właściwemu powinien był przekazać także informację o nowym adresie, zwłaszcza że od wydania decyzji uchylonych przez Naczelny Sąd Administracyjny do wydania spornej decyzji upłynęło 5 lat. Skarżący podkreślił, że nie ma on żadnego obowiązku monitorowania zmian organizacyjnych w strukturze organów, podczas gdy organ orzekający ma obowiązek doręczać wszelką korespondencję do rąk ustanowionego pełnomocnika. Skarżący podkreślił, że zarzucanie mu przez Sąd nieścisłości we wniosku i piśmie go uzupełniającym nie uwzględnia faktu ciężkiej choroby nerek skarżącego, który oczekuje na przeszczep. To spowodowało, że przedmiotowy wniosek był modyfikowany, bowiem pełnomocnik dopiero ustalił osobę adwokata J. L. i po kontakcie z nim dowiedział się o niektórych faktach. Powyższe wady zdaniem skarżącego uzasadniają uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Na wstępie należy stwierdzić, że zażalenie wniesione w tej sprawie w imieniu strony przez profesjonalnego pełnomocnika sporządzone jest w sposób zasługujący na krytykę: pełnomocnik nie wskazał żadnego przepisu ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który w jego ocenie został naruszony przez Sąd. W zamian pełnomocnik kilkakrotnie zarzucił Sądowi, że naruszył przepisy Ordynacji podatkowej, których ten nie stosował, a więc nie mógł ich naruszyć. Z uwagi jednak na fakt, iż przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie stawiają zażaleniu tak rygorystycznych wymogów jak skardze kasacyjnej (art. 194 § 3 P.p.s.a.), możliwe było rozpoznanie tegoż środka odwoławczego. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w tej sprawie po upływie ponad trzech lat od uchybionego terminu. To oznacza, że podstawową kwestią, którą powinien był rozważyć Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, jest okoliczność dopuszczalności tego wniosku. Jak słusznie bowiem wskazał Sąd, po upływie roku od uchybionego terminu jego przywrócenie dopuszczalne jest tylko w przypadkach wyjątkowych. Nadmienić należy, że Sąd błędnie wskazał tu podstawę prawną, powołując się na art. 86 § 5 P.p.s.a., podczas gdy przepis ten nie zawiera takiej jednostki redakcyjnej. Właściwą podstawą jest tu art. 87 § 5 P.p.s.a. Gdy Sąd rozpoznający wniosek nie stwierdzi zaistnienia takiego wyjątkowego przypadku, obowiązany jest wniosek jako niedopuszczalny odrzucić w oparciu o art. 88 P.p.s.a. Wówczas nie zachodzi podstawa do merytorycznego rozpoznania tegoż wniosku w oparciu o art. 86 § 1 P.p.s.a. Tymczasem w zaskarżonym orzeczeniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu jednym zdaniem stwierdził, że w jego ocenie w tej sprawie wyjątkowy przypadek nie zaistniał, a następnie mimo tego merytorycznie rozpoznał wniosek w oparciu o art. 86 § 1 P.p.s.a., zamiast go odrzucić. Dodatkowo Sąd przemilczał kwestię zachowania przez stronę siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a., pomimo próby podważenia terminowości jego złożenia przez Dyrektora Izby Celnej w P. Przechodząc do zarzutów zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji co do oceny okoliczności tej sprawy. Z akt postępowania podatkowego wynika, że skarżący zaniedbał ciążący na nim w oparciu o art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej obowiązek poinformowania organów podatkowych o zmianie adresu, co skutkowało doręczeniem zastępczym skierowanej do niego decyzji w oparciu o § 2 tego przepisu. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że to na organach podatkowych spoczywa obowiązek przekazywania sobie informacji o zmianach adresów podatników. Oczywiście Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się ze skarżącym, że nie jest on obowiązany do śledzenia zmian kompetencyjnych organów podatkowych, jednakże w niniejszej sprawie negatywne skutki zostały spowodowane nie zaniedbaniami organów, lecz skarżącego. W aktach sprawy brak jest dowodu, iż poinformował on o zmianie swojego adresu do doręczeń. Należy podkreślić, że skarżący mógł zawiadomić o tym fakcie również Izbę Skarbową w P., która z uwagi na zmianę zakresu kompetencji w ślad za aktami postępowania przekazanymi Dyrektorowi Izby Celnej w P. musiałaby przekazać także pismo z taką informacją. Przechodząc do kwestii reprezentacji skarżącego przez adwokata J. L. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje zażalenie za niezasadne także w tym zakresie. Nie jest prawdziwym twierdzenie skarżącego, że był on reprezentowany w postępowaniu podatkowym przed organami skarbowymi przez tegoż pełnomocnika. Świadczy o tym brak stosownego pełnomocnictwa w aktach podatkowych, a także fakt, że skarżący przez całe postępowanie aktywnie w nim osobiście uczestniczył ani razu nie podnosząc, że postępowanie toczy się z pominięciem rzekomo ustanowionego pełnomocnika. Nazwisko pełnomocnika nie padło ani razu w toku postępowania przed organem skarbowym pierwszej i drugiej instancji. Należy stwierdzić, że fakt reprezentowania skarżącego przez adwokata J. L. w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w którym uchylono decyzję Izby Skarbowej w P., nie ma znaczenia dla ustalenia reprezentacji skarżącego przed organami podatkowymi. Postępowanie sądowoadministracyjne jest bowiem odrębne od postępowania podatkowego i fakt reprezentacji skarżącego przez adwokata przed sądem nie przekłada się na reprezentację w postępowaniu podatkowym. Co za tym idzie, protokoły z rozpraw, na które powołano się w zażaleniu, nie stanowią dowodu na to, że skarżący był reprezentowany przez adwokata J. L. także w postępowaniu przed Dyrektorem Izby Celnej w P. Zaniedbania proceduralne organów podatkowych skutkujące pozbawieniem strony prawa czynnego udziału w postępowaniu mogłyby być uznane za okoliczność nadzwyczajną uzasadniającą nie tylko merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu, ale również samo przywrócenie terminu. Jednakże jak zostało opisane powyżej, nie miały one miejsca w tej sprawie. Podsumowując powyższe okoliczności należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wydał wadliwe postanowienie, bowiem powinien był wniosek strony odrzucić, a nie oddalić. Jednakże z uwagi na wynikający z art. 134 § 2 w zw. z art. 193 i 197 § 2 P.p.s.a. zakaz reformationis in peius Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny, by to orzeczenie uchylić. Wynika to z faktu, iż skutkiem tego uchylenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznając sprawę na nowo musiałby wniosek strony odrzucić. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie strony w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.