II OZ 258/09

Dnia 24 marca 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. P. – O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Po 213/08 oddalające wniosek H. P. – O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi H. P. – O. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2007 r., Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Po 213/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek H. P. - O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z Jej skargi na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2007 r., Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca nie wykazała, że jest uprawniona do skorzystania z prawa pomocy chociażby w części. Dla przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym konieczne jest wykazanie, iż osoba fizyczna nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Powołany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Tymczasem skarżąca uzyskuje stałe łączne miesięczne wpływy w kwocie [...] zł brutto (emerytura w wysokości [...]zł brutto miesięcznie oraz należności z tytułu czynszu za wynajem lokali w wysokości [...]zł brutto miesięcznie). Z tych środków samodzielnie utrzymuje siebie prowadząc swoje gospodarstwo domowe. Dochodów skarżącej nie można uznać za minimalne, skoro wysokość uzyskiwanych środków materialnych pozwala jej na pokrycie wszystkich swoich wydatków oraz na poczynienie pewnych oszczędności, bowiem aktualnie - zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni - ich wysokość stanowi kwotę [...] zł, a kamienica czynszowa jest na bieżąco utrzymywana w ramach posiadanych środków, wnioskodawczyni nie poddała przy tym, iżby miała jakieś zaległości płatnicze. Wobec powyższego, uprawniony jest wniosek, że skarżąca może uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie bez uszczerbku w wydatkach koniecznych dla jej utrzymania. Koszty sądowe mają charakter należności publiczno-prawnych i skarżąca zobowiązana jest do ich uiszczenia w pierwszej kolejności, zaraz po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych bieżących wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, bowiem koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, a prawo pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Nie można przy tym zgodzić z poglądem, że posiadane przez skarżącą oszczędności oraz bieżące przychody nie mogą pokrywać kosztów sądowych, gdyż środki te zamierza przeznaczyć na remont kamienicy, albowiem posiadanie majątku nieruchomego rodzi po stronie właściciela obowiązki dotyczące utrzymania tego majątku w należytym stanie. Tego rodzaju wydatków nie można zaliczyć do niezbędnych i koniecznych kosztów bieżącego utrzymania strony ubiegającej się o prawo pomocy. Wskazano też, iż skarżąca obowiązana jest co do zasady do pokrycia części wydatków związanych z utrzymaniem nieruchomości objętej współwłasnością, proporcjonalnie do jej udziału w nieruchomości, zatem obciąża ją 1/3 kosztu remontu. W zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono Sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, iż skarżąca może ponieść koszty wpisu sądowego w tej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazano, że Sąd błędnie przyjął, iż skarżąca może przeznaczyć stały miesięczny przychód oraz oszczędności w kwocie [...] tys. złotych na koszty sądowe. Do wniosku PPF skarżąca dołączyła kosztorys wykonania niezbędnego, pilnego remontu prac budowlanych w jej kamienicy. Remont ten jest wymagany po gwałtownych burzach i wiatrach, które zerwały dużą część połaci dachowej. Remont ten zaczął być wykonywany. Skarżąca dodatkowo musi zaciągnąć zobowiązania w celu pokrycia kosztów remontu. Okoliczność ta wynika wprost z dokumentów zebranych w sprawie i nie wymaga dalszego dochodzenia oraz składania dodatkowych dokumentów czy oświadczeń. W zaistniałej sytuacji skarżąca musi zaciągnąć długi, co przy znaczących wydatkach skutkuje uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącej. Ocena, czy ewentualne poniesienie kosztów postępowania wiąże się powstaniem uszczerbku dla skarżącej, powinna być dokonywana na moment składania skargi kasacyjnej. Celem prawa pomocy jest urzeczywistnienie konstytucyjnego prawa do sądu. Wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Z powyższego wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Biorąc pod uwagę przedstawioną przez H. P. - O. sytuację materialną stwierdzić należy, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie bowiem przy wykazywanym przez H. P. – O. stałym, miesięcznym wpływom w kwocie [...] zł brutto (emerytura w wysokości [...] zł brutto miesięcznie oraz należności z tytułu czynszu za wynajem lokali w wysokości [...] zł brutto miesięcznie), jak również przy stanie posiadanych oszczędności w kwocie [...] tys. zł skarżąca jest w stanie opłacić wpis w wysokości 200 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnośnie twierdzeń skarżącej dotyczących konieczności opłacenia remontu kamienicy, której jest współwłaścicielem wskazać należy, że koszty remontu majątku nieruchomego nie mogą wyprzedzać konieczności uiszczenia przez stronę kosztów sądowych. Koszty sądowe mają charakter należności publiczno-prawnych i skarżąca zobowiązana jest do ich uiszczenia w pierwszej kolejności, zaraz po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb egzystencjalnych takich jak żywność, mieszkanie, ubranie. Nie można zatem zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, który w zaistniałym stanie faktycznym oddalił wniosek H. P. - O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, że naruszył obowiązujące w tym względzie przepisy, w tym prawo do sądu. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.