V SA/Wa 1869/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Jóźków (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Asesor WSA - Marian Wolanin, Protokolant – referendarz sądowy - Konrad Łukaszewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2007 r. [...], odmawiającą A. Z. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym. Pismem z 23 stycznia 2007 r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prośbą o umorzenie zaległych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego. Wskazał, iż zadłużenie to powstało w związku z prowadzeniem [...] działalności gospodarczej. Po zakończeniu działalności gospodarczej przebywał na zasiłku dla bezrobotnych a następnie utrzymywał się z wykonywania prac dorywczych. [...]. Z chwilą otrzymania pracy [...] wynajął mieszkanie, na bieżąco reguluje wszystkie opłaty, na życie zostaje mu niewiele środków. Spłata długów wobec ZUS pozbawi go środków do życia. Decyzją z [...] marca 2007r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne [...]. W uzasadnieniu wskazano, iż w przedmiotowej sprawie w świetle przepisów art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej: u.s.u.s. nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, prowadzona jest egzekucja za pośrednictwem naczelnika urzędy skarbowego, który nie stwierdził jej nieskuteczności. W ocenie organu sytuacja skarżącego jest na tyle trudna, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia jednorazowo, ale może podjąć próbę spłaty zadłużenia w systemie ratalnym. Pismem z 29 marca 2007 r. strona zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na trudną sytuacją materialną oraz ponawiając argumentację zawartą we wniosku o umorzenie z 23 stycznia 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2007 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podniesiono przy tym argumenty, które stanowiły treść uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, szczegółowo przeanalizowano sytuacje materialną skarżącego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie decyzji wydanych w obydwu instancjach podnosząc w uzasadnieniu zarzut przedawnienia roszczeń. W ocenie skarżącego roszczenia przedawniły się z upływem dziesięciu lat licząc od dnia, w którym należności stały się wymagalne. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnośnie zarzutu przedawnienia dochodzenia należności Prezes ZUS wyjaśnił, iż zgodnie z treścią art. 24 ust 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, ale termin przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do egzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W przedmiotowej sprawie w stosunku do zaległości figurujących na koncie dłużnika została wdrożona w dniach 19.09.1996r., 18.10.1996r., 20.11.1996r., 10.12.1996r. i 17.01.1996r. egzekucja za pośrednictwem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. Tak więc w ocenie organu należności nie przedawniły się. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Podkreślić na wstępie należy, iż Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. W tym kontekście, zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd ma obowiązek zastosować wszelkie przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosując powyższe zasady, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 p.p.s.a.). Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, iż wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2007 r. wydana została z naruszeniem przepisów prawa, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Należy mieć na uwadze, że obowiązująca obecnie ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. , która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r., zastąpiła poprzednio obowiązującą ustawę z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.). Zgodnie z art. 109 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (przepis przejściowy), składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych, a zatem stosuje się przepisy, które obowiązywały przed wejściem w życie ww. ustawy. Zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Istota przedawnienia polega na tym, że ze względu na upływ określonego czasu (tu 5 lat) od momentu wymagalności świadczenia, w którym właściwe organy (zgodnie z przepisem art. 19 § 4 ustawy o Postępowaniu egzekucyjnym w administracji - dyrektor oddziału ZUS) nie podjęły czynności w celu jego wyegzekwowania lub czynności te okazały się nieskuteczne, zobowiązanie to wygasa. Zobowiązanie takie przestaje zatem istnieć, a wygaśnięcie zobowiązania pociąga za sobą również skutek w postaci wygaśnięcia odsetek za zwłokę w jego zapłacie. Skutek taki powstaje z mocy samego prawa po upływie terminu przedawnienia. Zgodnie z art. 35 ust. 4 ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, bieg terminu przedawnienia przerywało: - odroczenie terminu płatności, - rozłożenie na raty, - oraz każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Ostatnia z ww. przyczyn przerwania biegu przedawnienia wymaga bliższych wyjaśnień. Jako "czynność zmierzającą do ściągnięcia należności" należy niewątpliwie rozumieć wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ (vide: wyrok NSA z dnia 10 listopada 2000 r. , sygn. akt III SA 3295/99). O czynności tej dłużnik winien zostać zawiadomiony. Podjęcie zatem przez organ egzekucyjny czynności zmierzającej do ściągnięcia należności oraz prawidłowe zawiadomienie o niej dłużnika powodują skutek prawny w postaci przerwy biegu przedawnienia należności. Nie ulega więc wątpliwości, że brak wiedzy dłużnika na temat podjętej czynności powoduje, że przesłanka ta nie może skutecznie przerwać biegu przedawnienia. Za inne, oprócz wystawienia tytułu wykonawczego, czynności zmierzające do ściągnięcia należności mogą być uznane tylko takie czynności, tj. orzeczenia, pisma kierowane do strony, itp., z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Wskutek przerwania biegu przedawnienia termin zaczyna biec na nowo, a zatem wydłuża się okres, w którym możliwa jest egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym, że przerywanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania funkcjonowania całkowicie tej instytucji, ustawa określiła maksymalny okres przedawnienia. Zgodnie zatem z art. 35 ust. 4 zd. 2, ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne, przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że nawet jeśli pisma z 19.09.1996r., 18.10.1996r., 20.11.1996r., 10.12.1996r. i 17.01.1996r., o których pisze Prezes ZUS w swojej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę faktycznie spowodowały przerwanie biegu przedawnienia (a aktach sprawy brak jest tych pism oraz informacji o ich doręczeniu skarżącemu), to i tak upłynął 10-letni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 35 ust. 4 zd. 2, ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a jak już wcześniej wywiedziono, to ten przepis ma zastosowanie do składek za 1996 rok. W przedmiotowej sprawie zarzut przedawnienia został podniesiony przez skarżącego dopiero w skardze do sądu, nie mniej jednak przesłankę przedawnienia organ obowiązany jest uwzględniać z urzędu, ponieważ nie można dochodzić przedawnionych należności. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. W tym stanie rzeczy zadaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych będzie ponowne rozpatrzenie wniosku Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o opisane powyżej regulacje prawne i wydanie decyzji w tym zakresie.