IV SA/Wa 1745/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) sierpnia 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki z dnia (...) maja 2008 r.; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącego T. W. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008r. Minister Gospodarki, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art.145 § 1 pkt4 kpa, po rozpatrzeniu wniosku T. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2008r., wydaną na podstawie art. 157 § 3 kpa o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku ww. w sprawie stwierdzenia nieważności Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. "P." oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] czerwca 1953r. sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo- odbiorczego ww. przedsiębiorstwa. W uzasadnieniu decyzji podano, że na wniosek I. L., A. L. i M. L. zostało wszczęte postępowanie o stwierdzenie nieważności ww. decyzji nacjonalizacyjnych, które zakończyło się wydaniem przez Ministra Przemysłu i Handlu decyzji z dnia [...] sierpnia 1996r. o odmowie stwierdzenia nieważności ww. decyzji nacjonalizacyjnych. T. W. w piśmie z dnia [...] lipca 1998r. zgłosił przystąpienie do postępowania o stwierdzenie nieważności ww. decyzji nacjonalizacyjnych w charakterze strony, wywodząc swój interes prawny z umowy sprzedaży z dnia [...] marca 1998r. zawartej w formie aktu notarialnego ( Rep. nr [...]) na mocy której nabył od I. M. spadek po Z. L. - jednej ze współwłaścicielek znacjonalizowanego mienia. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2002r. Obie wymienione decyzje zostały wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 7 września 2004r. (sygn. IV SA 3431-3432/02) uchylone, przy czym zdaniem organu, kwestia interesu prawnego skarżącego nie była przedmiotem oceny przez Sąd, tym samym nie jest związany w tej mierze żadnymi wytycznymi. Aktywny udział skarżącego w postępowaniu polegający na przyczynieniu się do ustalenia następców prawnych T. K. nie powoduje powstania interesu prawnego, a tym samym przymiotu strony. Organ stwierdził, że wbrew twierdzeniom skarżącego, iż nie wnosił o wszczęcie postępowania nadzorczego, liczne jego pisma, zawierające wiele argumentów popierających jego wniosek, oznaczają, że występował on w charakterze wnioskodawcy w przedmiotowym postępowaniu nadzorczym. Zdaniem organu, wyrok NSA z dnia 13 października 2003r., ONSA 4/2003/ONSA 2004/1/3 , na który powołał się skarżący nie ma zastosowania w tej sprawie, gdyż zapadał w innej sytuacji prawnej. Również pozostałe wyroki przytoczone przez skarżącego, nie uzasadniają posiadania przez nabywcę spadku przymiotu strony w postępowaniu nadzorczym i nie mogą zmienić stanowiska Ministra. Przedmiotem postępowania nacjonalizacyjnego było ww. przedsiębiorstwo oraz nieruchomość, na której to przedsiębiorstwo funkcjonowało, natomiast przedmiotem postępowania nieważnościowego są ww. decyzje nacjonalizacyjne, nie zaś jakiekolwiek roszczenia dotyczące poszczególnych składników majątkowych. Zdaniem organu naczelnego, wedle treści art. 30 § 4 kpa oraz art. 922 § 1 Kc spadkobierca staje się stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji rozstrzygającej o prawach i obowiązkach jego spadkodawcy. W innej natomiast sytuacji jest nabywca spadku, który nabywa prawa materialne związane ze spadkiem oraz roszczenia do tych praw, które mieszczą się w masie spadkowej. W tej grupie nie mieści się prawo do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej, gdyż prawo to nie jest związane bezpośrednio z nabywaniem składnika masy spadkowej, lecz wynika z przysługującego przymiotu strony w postępowaniu głównym. Na poparcie powyższego organ powołał wyroki NSA z dnia 4 stycznia 2006r., sygn. I SA 311/99, Lex nr 55297 oraz z dnia 22 lutego 2000r., sygn. I SA 310/99, Lex nr 55755, zgodnie z którymi przekształcenia podmiotowe są dopuszczalne tylko w toku postępowania administracyjnego i nie znajduje uzasadnienia pogląd, aby późniejsze czynności cywilnoprawne dotychczasowej strony były wiążące dla organu nadzoru. Zdaniem organu, decydujące znaczenie ma to, że przedmiot postępowania zwyczajnego jest inny od przedmiotu postępowania nadzorczego. W pierwszym było to prawo własności, a w drugim jest weryfikacja decyzji ostatecznej. Oznacza to, że interes prawny w niniejszym postępowaniu posiada I. M. z tytułu sukcesji po Z. L., a nie T. W., który nabył od niej spadek po Z. L., lecz nie nabył przymiotu strony w tym postępowaniu nadzorczym w rozumieniu art. 28 kpa. Organ wskazał, że ww. przedsiębiorstwo " P." w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej stanowiło własność spółki i było wpisane do rejestru handlowego Sądu Powiatowego w B., dział [...], Nr [...], której wspólnikami byli – Z. L., J. L. i Z. K.. Zdaniem organu w świetle treści art. 109 § 1 i § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Kodeks handlowy ( Dz. U. z 1934r. Nr 57, poz. 502 ) wyłączone było prawo zbycia ( przez czynność prawną) statusu wspólnika w spółce. Oznacza to, że czynność prawna zbycia spadku nie może być uznana za skuteczną, w zakresie jakim dotyczy majątku spółki jawnej. Zatem skarżącemu nie przysługują żadne prawa ani roszczenia w odniesieniu do majątku spółki. W konstatacji organ nadzoru stwierdził, że w tym stanie rzeczy zarzuty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mogły skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji pierwszoinstancyjnej. W skardze wniesionej na powyższą decyzję T. W. podniósł zarzut: - naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 28 kpa i art. 30 § 4 kpa; - naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 922, art. 1051 i art. 1053 k.c, które doprowadziły do nieuzasadnionego zakwestionowania jego interesu prawnego w uczestniczeniu w toczącym się postępowaniu nadzorczym. W związku z tym wniósł o jej uchylenie, jak też uchylenie poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2008r. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi, podniesiono, że toczące się od wielu lat postępowanie nadzorcze z udziałem skarżącego, wbrew odmiennej, dowolnej sugestii organu, nie było inicjowane przez skarżącego. Podjęta próba wyeliminowania skarżącego z uczestniczenia w charakterze strony w postępowaniu nadzorczym oznacza nieliczenie się z obowiązującym stanem prawnym. Pozbawione jest wszelkiej zasadności stanowisko organu, iż w sprawie nie mają zastosowania, w szczególności, poglądy prawne NSA wyrażone w wyroku składu siedmiu sędziów z dnia 13 października 2003r. OSA 4/2003 ( ONSA 2004/1/3), ponieważ zostały wypowiedziane na tle art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Nie dostrzeżono, że poglądy Sądu dotyczą kwestii prawnych o charakterze ogólnym i koncentrują się na prawidłowej wykładni art. 28 i 30 § 4 kpa. W powyższym wyroku Sąd w kwestii mającej odniesienie do stanu faktycznego tejże sprawy, stwierdził, że zaistnienie przesłanki interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa przesądza o statusie strony postępowania każdego podmiotu, którego dotyczą skutki tego postępowania. Zatem skarżącemu, który umową notarialną z dnia [...] marca 1998r. nabył spadek po Z. L., przysługuje, wbrew stanowisku organu, przymiot strony postępowania nadzorczego. Przywołanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepisów prawa handlowego nie ma oparcia w rzeczywistym stanie faktycznym i prawnym, przy tym powołany art. 109 § 1 k.h., ani żaden inny, nie pozbawia właścicieli bezprawnie znacjonalizowanego mienia i ich następców prawnych dochodzenia przysługujących im praw. Nie można się zgodzić ze stanowiskiem organu, że kwestia statusu strony skarżącego nie była przedmiotem oceny przez WSA w wyroku z dnia 5 września 2004r., sygn. akt IV SA 3431-3432/02, skoro wśród naruszeń przepisów postępowania, m. in. wytknął, że organ nadzoru nie ustalił wszystkich stron postępowania i nie zapewnił im udziału w sprawie, gdyż pominął spadkobierców Z. K.. Zatem oczywiste jest, że problematyka prawna dotycząca prawidłowego składu stron postępowania sądowego, a wcześniej administracyjnego, była przedmiotem oceny wyrokującego sądu. Dokonanie tej oceny - i to z urzędu-stanowiło uprawnienie, ale także obowiązek orzekającego w składzie Sądu ( art. 134 i art. 135 p.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że brak legitymacji prawnej skarżącego do bycia stroną w postępowaniu nadzorczym, a następnie sądowym znalazłby wyraz w motywach ww. wyroku. Także NSA w sprawie sygn. akt IV SA 1829/96 nie miał wątpliwości co do interesu prawnego skarżącego, a tym samym co do jego uprawnień, jako strony postępowania nadzorczego oraz sądowego. Tak więc orzekające w sprawie Sądy - wbrew odmiennemu stanowisku zaskarżonej decyzji- wzięły pod uwagę i pozytywnie oceniły przysługujący skarżącemu status strony postępowania nadzorczego, a także sądowego. Skarżący podkreślił, że jest przy tym bez znaczenia, czy do oceny prawnej wyrażonej w przedstawiony wyżej sposób ma zastosowanie dyspozycja art. 153 p.p.s.a. i w związku z tym winna ona być wiążąca dla organu nadzoru. Za taką oceną stoi autorytet orzekających w sprawie Sądów i poglądy prawne utrwalone w orzecznictwie, czego organ nadzoru nie miał na uwadze. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki oraz poprzedzająca ją decyzja tegoż organu z dnia [...] maja 2008r. zostały wydane z rażącą obrazą przepisów prawa, co musiało skutkować stwierdzeniem ich nieważności. Przede wszystkim podnieść należy, iż wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej następuje na żądanie strony lub z urzędu ( art. 157 § 2 kpa) z zastosowaniem art. 61 kpa. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że wszczęcie postępowania nadzorczego wobec orzeczeń nacjonalizacyjnych ( z dnia [...] lutego 1948r. oraz z dnia [...] czerwca 1953r.) nastąpiło na wniosek z dnia [...] maja 1991 r. złożony przez I. L. , A. L., M. L., M. L. - następców prawnych byłych właścicieli przedsiębiorstwa "P.". Natomiast skarżący, jak stwierdził organ, do postępowania nadzorczego przystąpił po wydaniu przez Ministra Przemysłu i Handlu decyzji z dnia [...] sierpnia 1996r. odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych. Nie można pominąć, iż w aktach administracyjnych sprawy znajduje się postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2002r. ( [...]) wydane na podstawie art. 134 kpa, w którym organ stwierdził, że wniosek skarżącego z dnia [...] sierpnia 2001 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją z dnia [...] sierpnia 1996r. został złożony po upływie terminu do jego wniesienia. Oznacza to, że organ naczelny uznał, iż T. W. przysługuje w rozumieniu art. 28 kpa przymiot strony w prowadzonym postępowaniu nadzorczym. Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem w postępowaniu o stwierdzenie nieważności stosuje się art. 28 kpa, a stroną w tym postępowaniu jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, ale również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji ( por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1994r., II SA 2164/92; ONSA 1995/1/32, uchwałę SN z dnia 15 lutego 1984r., III AZP 8/83, ONSCP 1985/10/143). Dlatego też niezrozumiałe są późniejsze działania organu naczelnego zmierzające do kwestionowania przymiotu strony skarżącego, które należy w ocenie Sądu pozostają w wyraźniej sprzeczności z rzeczywistym stanem faktycznym i prawnym. W tym stanie rzeczy jako bezprawne, rażąco naruszające art. 61 kpa i art. 157 § 2 kpa, należy ocenić czynności Ministra Gospodarki, które doprowadziły do: po pierwsze - stwierdzenia, że skarżący występował o wszczęcie postępowania nadzorczego, w sytuacji, gdy to postępowanie było już wszczęte w oparciu o wcześniejszy wniosek innych stron postępowania, po drugie - uznania, że skarżącemu nie przysługuje w tym postępowaniu przymiot strony rozumieniu art. 28 kpa z uwagi na brak interesu prawnego, skoro uprzednio przed wydaniem zaskarżonej decyzji, nie odmawiał mu przymiotu strony, doręczając wydane dotychczas orzeczenia, a także zapewniając mu czynny udział w toku prowadzonego postępowania nadzorczego. Nadto zaskarżona decyzja, jak też decyzja pierwszoinstancyjna, pozostają w rażącej sprzeczności z oceną prawną wynikającą z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2004r., sygn. akt IV SA 3431-3432/02, tym samym rażąco naruszają art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przesądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwana dalej p.p.s.a, w myśl którego ocena prawa i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Podzielić należy stanowisko strony skarżącej, że nie można zgodzić się ze stwierdzeniami organu naczelnego, że kwestia interesu prawnego, a więc statusu skarżącego jako strony w postępowaniu nadzorczym nie była przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w wyżej powołanym wyroku. To stwierdzenie Ministra Gospodarki należy uznać za bezprawne, nieznajdujące oparcia w uzasadnieniu ww. wyroku WSA. Jak trafnie podniesiono w skardze, sąd administracyjny obowiązany jest z urzędu z kontrolować zaskarżony akt biorąc pod rozwagę całokształt sprawy, jako że w myśl art. 134 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd administracyjny bada m.in. czy organ prawidłowo ustalił krąg podmiotów mających w rozumieniu art. 28 kpa przymiot strony w prowadzonym postępowaniu. Tak też, wbrew przekonaniu organu naczelnego, uczynił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku z dnia 7 września 2004r., stwierdzając w uzasadnieniu, że organ pominął następców prawnych Z. K.. Sąd natomiast nie zawarł żadnej wypowiedzi w kwestii statusu skarżącego jako strony w postępowaniu nadzorczym, co oznacza, jak słusznie podkreślono w skardze, że Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w uznaniu skarżącego za stronę postępowania nadzorczego uruchomionego wnioskiem I. L. , A. L., M. L., M. L. z dnia [...] maja 1991r., których udział w postępowaniu nie był również kwestionowany przez organ, ani następnie przez Sąd. Powyższe prowadzi do oczywistego wniosku, że przedmiotem oceny Sądu, był kwestia prawidłowego ustalenia przez organ nadzoru wszystkich stron postępowania. Ponadto wskazać należy, że w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji błędnie powołano art. 145 § 1 pkt 4 kpa,, stanowiący podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją, a więc przepis, który nie ma zastosowania w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji. Mając na względzie, że obie decyzje Ministra Gospodarki są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za zasadne wyeliminować je z obrotu prawnego w drodze stwierdzenia nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy.