I OSK 1520/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędzia WSA del. Aleksandra Łaskarzewska Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 520/08 w sprawie ze skargi T.W. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania z urzędu oczywistej omyłki oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 czerwca 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 520/08 oddalił skargę T.W. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie sprostowania z urzędu w postanowieniu oczywistej pomyłki. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył okoliczności w jakich doszło do wydania zaskarżonego postanowienia oraz ocenę jego legalności podając m.in., co następuje: Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Strzyżowie orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2005 r. orzekł o niepełnosprawności T.W., a orzeczenie to zostało orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu opatrzonym datą "[...] stycznia 2006 r." uchylone w całości i organ orzekł co do istoty w dniu [...] stycznia 2007 r., na posiedzeniu odbytym w tym dniu z udziałem T.W.. Od orzeczenia tego odwołał się T.W.. W dniu [...] kwietnia 2007 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim przesłał odwołanie wraz z aktami sprawy do Sądu Rejonowego w Rzeszowie. W dniu [...] kwietnia 2007 r. Wojewódzki Zespół postanowieniem nr [...], wydanym na podstawie art. 113 § 1 i 3 k.p.a., sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w orzeczeniu wydanym w dniu [...] stycznia 2007 r., polegająca na błędnym wpisaniu: – daty wydania zaskarżonego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wskazując, iż zamiast "Rzeszów, dnia [...].01.2006 r." powinno być: "Rzeszów, dnia [...].01.2007 r.", – numeru sprawy wskazując, iż zamiast "[...]" powinno być: "[...]", – daty wpływu odwołania od orzeczenia PZON wskazując, iż zamiast: "[...].12.2006 r." powinno być: "[...].07.2005 r.", – wskazania w pkt 5 dot. konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne wskazując, iż zamiast: "nie dotyczy" powinno być: "wg zaleceń lekarza prowadzącego". Minister Pracy i Polityki Społecznej, po rozpatrzeniu zażalenia T.W. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu powołał się na przepis art. 113 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Wskazał, że w przedmiotowej sprawie data wydania orzeczenia, numer sprawy, data wpływu odwołania od orzeczenia wydanego w I instancji oraz treść wskazania punktu 5 dotyczącego konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne mogą być zakwalifikowane jako oczywiste omyłki, nie mające wpływu na wynik rozstrzygnięcia sprawy. Organ podkreślił, iż oczywistość omyłki można było stwierdzić porównując tekst orzeczenia z tekstem dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył T.W. powtarzając zarzuty z zażalenia o krzywdzącym charakterze postanowienia, celowym opóźnianiu wydawania orzeczeń i sprostowań oraz podnosząc, iż za te działania nikt nie został ukarany. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w obu postanowieniach. Odnosząc się do zarzutu celowego opóźnienia wydania orzeczeń i sprostowań stwierdził, iż nie odnoszą się one do zaskarżonego postanowienia. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie stwierdził naruszenia prawa. Zdaniem Sądu z art. 113 § 1 k.p.a. wynika, iż organ administracji ma kompetencje do sprostowania określonego aktu wyłącznie w razie zaistnienia jednej z przesłanek enumeratywnie w nim wymienionych. Sąd powołał się na utrwalone orzecznictwo, w którym przyjmuje się, iż błąd pisarski oznacza widoczne, wbrew zamierzeniu organu, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylną pisownię albo widocznie niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, a błąd rachunkowy – omyłkę w wykonaniu działania matematycznego, np. dodawania lub dzielenia. Inne oczywiste omyłki są to omyłki co do swej istoty stojące na równi z błędami pisarskimi, a zatem omyłki polegające na tym, że w decyzji wyrażono coś, co widocznie jest niezgodne z myślą wyrażoną niedwuznacznie przez organ, a zostało wypowiedziane tylko przez przeoczenie, niewłaściwy dobór słowa. Ponadto sprostowanie nie może prowadzić do zmiany zapadłego w danej sprawie rozstrzygnięcia. Nie jest więc dopuszczalne sprostowanie decyzji, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy, odmiennego od pierwotnego. Przedmiotem sprostowania nie mogą być mylne ustalenia faktyczne organu lub mylne zastosowanie przepisu prawnego (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r. sygn. akt II SA 863/00, Lex nr 75522; wyrok NSA z dnia 24 września 1999 r. sygn. akt IV SA 1184/97, Lex nr 47897 oraz wyrok NSA z dnia 1 lipca 1999 r. sygn. akt IV SA 1067/97, Lex nr 47889). W niniejszej sprawie Wojewódzki Zespół dokonał sprostowania oczywistej omyłki zawartej we własnym orzeczeniu z dnia [...] stycznia 2007 r. o ustaleniu stopnia niepełnosprawności, polegającej na błędnym określeniu daty wydania orzeczenia, numeru sprawy, daty wpływu odwołania od orzeczenia wydanego w I instancji oraz treści wskazania w punkcie 5 dotyczącym konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne. W ocenie Sądu, zakwalifikowanie przez organy powyższych nieprawidłowości zawartych w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności skarżącego wydanym przez Wojewódzki Zespół w dniu [...] stycznia 2007 r. do oczywistych omyłek jest w pełni uzasadnione. Przedmiotem decyzji (orzeczenia), której sprostowanie dotyczyło, było orzeczenie o stopniu niepełnosprawności skarżącego. Orzeczenie zapadło na posiedzeniu składu Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim, z którego sporządzono protokół. W protokole prawidłowo wskazano: datę, w której wydano orzeczenie, nr sprawy oraz wskazanie dotyczące konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne wg zaleceń lekarza. Data wpływu odwołania od orzeczenia wynika zaś z prezentaty umieszczonej na odwołaniu. Tym samym sprostowanie odnoszące się wyłącznie do błędnego określenia daty wydania orzeczenia, numeru sprawy, daty wpływu odwołania od orzeczenia wydanego w I instancji oraz treści wskazania punktu 5 dotyczącego konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne tego orzeczenia nie miało żadnego wpływu na wynik postępowania zakończonego decyzją. Sprostowanie decyzji, polegające na poprawnym wpisaniu powyższych zapisów decyzji, które w żadnym stopniu nie powodują zmiany treści rozstrzygnięcia dokonanego tą decyzją, jest nie tylko dopuszczalne, ale i pożądane. Sąd stwierdził, że zarzuty dot. zaginięcia dokumentów nie były przedmiotem zaskarżonego postanowienia i nie mogły być rozpoznawane w niniejszej sprawie przez sąd administracyjny, zaś zarzuty merytoryczne wobec orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności rozpatrzy Sąd Rejonowy w Rzeszowie. Nie stwierdzając w rozpoznawanej sprawie naruszenia prawa ani materialnego, ani formalnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zw. dalej ustawą P.p.s.a., oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł T.W., reprezentowany przez adw. Adama Świerczka, ustanowionego z urzędu; zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a. przez odmowę uchylenia postanowienia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2008 r., wydanego z naruszeniem przepisów art. 8, 113 § 1 w zw. z art. 140 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów nieopłaconej w całości ani w części pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor powołuje się na przepis art. 8 k.p.a., nakazujący organom prowadzenie postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Narusza to zaufanie takie prowadzenie postępowania, w którym zostaje wydana decyzja dotknięta szeregiem błędów, które w celu konwalidacji tego stanu usuwane są przez wykorzystanie instytucji uregulowanej w art. 113 § 1 k.p.a. Posługiwanie się taką decyzją jest uciążliwe dla skarżącego i musi budzić zdziwienie każdego komu takie orzeczenie przedstawia. w tej sytuacji zarówno organ jak i Sąd winny stwierdzić rażące naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i uchylić zaskarżone postanowienie. Zdaniem kasatora poglądy utrwalone w orzecznictwie nie pozwalają uznać błędów w orzeczeniu za "inne oczywiste omyłki". Przykładowo: – w wyroku z dnia 19 stycznia 1998 r. w sprawie IV SA 618/96, publ. Lex nr 45648, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "W drodze sprostowania «oczywistej pomyłki», w rozumieniu art. 113 k.p.a., nie można zmieniać lub uzupełniać decyzji przez wpisanie do jej rozstrzygnięć zupełnie innych, wyższych kwot zwaloryzowanego odszkodowania, które strona ma zwrócić gminie i Skarbowi Państwa, którym to podmiotom nakazano zwrot na rzecz strony wywłaszczonych nieruchomości. Sprostowanie nie mogło także dotyczyć zmiany numeru ewidencyjnego zwracanej działki, bowiem taka czynność stanowi zmianę treści decyzji"; – w wyroku z dnia 24 września 1999 r. w sprawie IV SA 1184/97, (publ. Lex nr 47897), NSA stwierdził: "W postępowaniu o sprostowanie błędu pisarskiego na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. nie mogą być rozpatrywane kwestie merytoryczne będące przedmiotem decyzji, w której dokonano sprostowania"; – w wyroku z dnia 9 maja 2006 r. w sprawie IV SA/Wa 2179/05, publ. Lex nr 229981, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, iż: "1) Błędy i pomyłki w zakresie powołanej podstawy prawnej nie mogą być prostowane w trybie art. 113 k.p.a. 2) Prostować można "istniejący element rozstrzygnięcia", innymi słowy «to co znalazło odzwierciedlenie w treści decyzji (postanowienia)», ale w sposób błędny, czyli jest oczywistą omyłką. Natomiast nie można mówić o prostowaniu «elementu nieistniejącego rozstrzygnięcia» albowiem do istniejącej podstawy prawnej dopisano dodatkową regulację, czyli uzupełniono już powołaną podstawę prawną, a nie sprostowano." W przedmiotowej sprawie, zdaniem kasatora, błędne określenie daty decyzji, numeru sprawy oraz daty wpływu odwołania od orzeczenia I instancji każde z osobna mogło kwalifikować się do sprostowania w trybie art. 113 § 1 k.p.a. Jednakże zmiana w tym trybie wskazania w pkt 5 dotyczącego konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne ze sformułowania "nie dotyczy" na "wg zaleceń lekarza prowadzącego" nosi cechy rozstrzygnięcia merytorycznego, które nie może być przedmiotem sprostowania. Jednocześnie jest to swoiste sprostowanie elementu nieistniejącego rozstrzygnięcia ponieważ zwrot "nie dotyczy" nie sposób uznać za rozstrzygnięcie w jakimkolwiek zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Rozpoznając skargę kasacyjną w jej granicach – jak tego wymaga przepis art. 183 § 1 ustawy P.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał za zasadny zarzutu naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Zarówno w zarzucie skargi kasacyjnej jak i w uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia jego autor kwestionuje legalność oceny postanowienia o sprostowaniu oczywistych omyłek, dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, iż kasator za niewadliwe uznaje sprostowanie w trybie art. 113 § 1 k.p.a. błędnej daty orzeczenia, numeru sprawy, czy też daty wpływu odwołania, stwierdzając, iż każdy z tych elementów z osobna mógł kwalifikować się do sprostowania w zastosowanym przez organ trybie. Z oceną tą należy się zgodzić z tym jednakże, że przy stosowaniu przepisu art. 113 § 1 k.p.a. nie ma znaczenia okoliczność, czy postanowieniem obejmuje się jeden z wadliwych elementów orzeczenia czy też kilka. Z tych względów objęcie postanowieniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim z dnia [...] kwietnia 2007 r. kilku oczywistych omyłek nie stanowi naruszenia prawa, jeżeli tylko stwierdzone wady orzeczenia kwalifikują się do konwalidacji w trybie art. 113 § 1 k.p.a. Tym samym niezasadny jest zarzut, iż sprostowanie kilku oczywistych omyłek narusza przepis art. 8 k.p.a. Błędnym i naruszającym zasadę praworządności zawartą w art. 6 k.p.a. oraz zasadę szybkości i prostoty postępowania (art. 12 k.p.a.) byłoby załatwienie sprawy w drodze wydania orzeczenia w sytuacji gdy przepisy przewidują inny środek naprawienia zaistniałych błędów. Kasator nie wskazuje zresztą jaki tryb postępowania w sytuacji gdy środek zaskarżenia przysługuje do sądu powszechnego, miałby zastosować organ orzekający w tej sprawie w drugiej instancji. Utrwalone w orzecznictwie sądu administracyjnego jest stanowisko, iż w odniesieniu do niektórych postanowień procesowych i incydentalnych, których nie reguluje ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776) z racji odesłania mają zastosowanie przepisy k.p.a. Stąd też w tych sprawach przysługują środki prawne przewidziane w k.p.a., a następnie skarga do sądu administracyjnego (uchwały NSA z dnia 8 listopada 2000 r. – OPS 12/99, ONSA 2000, nr 2, poz. 47 i z dnia 6 listopada 2000 r. OPS 8/00 – ONSA 2001, nr 2, poz. 51). Skorzystanie więc przez organ z instytucji przewidzianej w art. 113 § 1 k.p.a. było zgodne z prawem a ocena Sądu w tej kwestii nie może być skutecznie podważona. W odniesieniu do zarzutu błędnego sprostowania w zakresie pkt 5 orzeczenia z dnia [...] kwietnia 2007 r. w przedmiocie wskazań dot. konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne – ocena Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, stwierdzająca zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia w tej części również zasługuje na aprobatę. Zasadnie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na to, iż zasadniczym przedmiotem orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu z dnia [...] kwietnia 2007 r. było ustalenie stopnia niepełnosprawności skarżącego. Odpowiada to treści art. 6b ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, który określa przedmiot orzeczenia jako "ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności". Zgodnie z art. 6b ust. 3 poza tym zasadniczym elementem powinny być w orzeczeniu zawarte inne wskazania w tym pkt 5, dotyczące konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoc techniczną, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych, w tym protokołu z posiedzenia Wojewódzkiego Zespołu pkt 5 cześć VI orzeczenia organ nie orzekł o konkretnych wskazaniach, lecz odesłał w tym zakresie do wskazań lekarza prowadzącego, co niewątpliwie wiązało się z rodzajem schorzenia stwierdzonego u skarżącego. Takie też wskazanie prawidłowo winno być zamieszczone w końcowym orzeczeniu Wojewódzkiego Zespołu. Wadliwie użyto natomiast stwierdzenia "nie dotyczy", co stanowi ewidentne przeoczenie organu, wynikające z użytego w początkowej części cytowanego przepisu określenia "przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze". Sprostowanie powyższej wady nie stanowi istotnej zmiany treści orzeczenia, lecz w istocie zastąpienie niewłaściwie użytego stwierdzenia "nie dotyczy" prawidłowym wskazaniem wynikającym z dokumentu załączonego do akt wystawionego przez lekarza a przyjętym następnie w protokole Wojewódzkiego Zespołu. Takie działanie mieści się w granicach uprawnień, o których stanowi przepis art. 113 § 1 k.p.a. Nie zmienia ono treści merytorycznego rozstrzygnięcia a jedynie koryguje niewłaściwie użyte określenie. Z tych względów nie można postawić organowi I instancji zarzutu naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a. w zw. z art. 113 § 1 k.p.a., bowiem nie zostały spełnione wymogi z pierwszego z powołanych przepisów, który wymaga nie tylko zaistnienia naruszenia przepisów postępowania, lecz także aby naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, iż skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.