I SA/Wa 1363/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Maria Tarnowska (spr.) Asesor WSA Agnieszka Miernik Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi M. M., J. M. i P. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. M., J. M. i P. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1994 r. nr [...] sprostowanej postanowieniem z dnia [...] grudnia 1996 r. dotyczącej uwłaszczenia C. [...] działką nr [...] położoną w K. przy ul. [...] w obrębie [...] - w części odpowiadającej dawnej działce nr [...], wywodzącej się z dawnej działki [...] - utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2008 r. Minister Infrastruktury w uzasadnieniu swojej decyzji podał, że Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.), decyzją z dnia [...] lutego 1994 r. sprostowaną postanowieniem z dnia [...] grudnia 1996 r. stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez C. [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w K. przy ul. [...], w obrębie [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] ha oraz nabycie własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie. Pismem z dnia 27 sierpnia 2007 r. M. M. wniósł o stwierdzenie nieważności ww. decyzji w części odnoszącej się do byłej działki nr [...], a Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] marca 2008 r. odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek M. M., J. M. i P. M. Minister Infrastruktury podał, że uwłaszczenie, które nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1-2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości odnosi się do stanu prawnego obowiązującego w dniu 5 grudnia 1990 r. i oznacza przekształcenie istniejącego prawa zarządu w prawa rzeczowe wymienione w powołanym przepisie; uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich. Minister Infrastruktury stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż działka nr [...] została wydzielona z działki nr [...], a następnie w wyniku odnowy ewidencji weszła w skład działki nr [...], objętej ww. decyzją uwłaszczeniową. Działka nr [...] (z której wydzielono działkę nr [...]) została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa prawomocnym orzeczeniem Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] maja 1963 r. Nieujawnienie tego prawa w księdze wieczystej może oznaczać tylko niezgodność wpisów w księdze z istniejącym wówczas rzeczywistym stanem prawnym. W dniu 5 grudnia 1990 r. działka ta stanowiła zatem własność Skarbu Państwa i pozostawała, jak ustalono, w zarządzie jednostki uwłaszczeniowej na podstawie decyzji [...] Urzędu Miasta w K. z dnia [...] grudnia 1987 r., wobec czego spełnione były przesłanki uwłaszczenia, bowiem decyzja uwłaszczeniowa opiera się na dwóch szczególnie istotnych przesłankach - na prawie własności Skarbu Państwa i prawie zarządu do gruntu. Minister Infrastruktury stwierdził ponadto, że dopiero po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej uległ zmianie stan prawny dawnej działki nr [...]. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia wywłaszczeniowego, w części odnoszącej się do działki nr [...], w związku z wystąpieniem Prezydenta Miasta K., wszczęto z urzędu, zawiadomieniem Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2004 r. Oznacza to, że w dniu 5 grudnia 1990 r. ani w dniu wydania ww. decyzji uwłaszczeniowej nie toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego, a zatem nie było przeszkód do stwierdzenia uwłaszczenia działką nr [...] C. [...] i wydania stosownej decyzji uwłaszczeniowej. Stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] maja 1963 r. w zakresie działki nr [...], z której wywodzi się działka nr [...], nastąpiło decyzją Ministra Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2007 r., czyli już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej. Oznacza to, że do wzruszenia decyzji uwłaszczeniowej w powyższym zakresie, miałby zastosowanie art. 145 § 1 pkt 8 kpa dotyczący sprawy wznowienia postępowania, a nie art. 156 § 1 pkt 2 kpa dotyczący sprawy stwierdzenia nieważności decyzji. Zdaniem organu, stanowisko takie potwierdzają orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 1996 r. sygn. akt III ARN 21/96 (OSNP z 1997 r. nr 3, poz. 32), w których to wyrokach wskazano, że stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą została wydana decyzja w niniejszej sprawie, stanowi podstawę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 8 kpa), nie uzasadnia natomiast stwierdzenia nieważności tej drugiej decyzji. Brak jest zatem podstaw do uznania, zdaniem organu, iż decyzja uwłaszczeniowa Wojewody [...], w części odnoszącej się do działki nr [...], powstałej z działki nr [...], jest obarczona wadą z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, a z akt nie wynika też, aby zaistniały inne przesłanki określone w art. 156 § 1 kpa. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga M. M., J. M. i P. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2008 r.; zarzucając naruszenie art. 156 § 2 kpa przez jego niezastosowanie, wskutek błędnego przyjęcia, że wydanie przez Wojewodę [...] w dniu [...] lutego 1994 r. decyzji uwłaszczeniowej odnośnie działki nr [...] nie stanowiło naruszenia prawa, a obecnie decyzja ta podlega wzruszeniu tylko w trybie wznowienia postępowania, gdy tymczasem wydanie tej decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem naczelnych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w przepisach art. 6, art. 7, art. 8 i art. 10 kpa, w następstwie czego decyzja uwłaszczeniowa rażąco narusza prawo materialne, tj. art. 232 i art. 233 kc oraz prawo własności skarżących - skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Wojewoda [...] zobowiązany był podjąć wszelkie niezbędne kroki do zbadania księgi wieczystej KW Nr [...] i wyjaśnienia, dlaczego w dziale II tej księgi wpisany jest M. M., a nie Skarb Państwa, chociaż od wydania aktu wywłaszczenia upłynęło [...] lat; w dniu 5 grudnia 1990 r. działka nr [...] nie znajdowała się w zarządzie "C.", lecz w samoistnym posiadaniu M. M. przekonanego, że jest jej właścicielem; stwierdzone decyzją uwłaszczeniową prawo użytkowania wieczystego istnieje na nieruchomości stanowiącej własność osoby fizycznej – M. M., co narusza prawo materialne - art. 232 i art. 233 kc oraz prawo własności M. M. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona jak również poprzedzająca decyzja naruszają przepisy prawa. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2008 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1994 r. dotyczącej uwłaszczenia C. [...] działką nr [...] położoną w K. przy ul. [...] w obrębie [...] - w części odpowiadającej dawnej działce nr [...], wywodzącej się z dawnej działki [...]. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] maja 1963 r. wywłaszczono działkę nr ewid. [...], następnie działkę tę przekazano w zarząd, a decyzją z dnia [...] lutego 1994 r. stwierdzono nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez C. [...] prawa użytkowania wieczystego działką nr [...], w skład której weszła część działki nr [...]. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. stwierdzono nieważność orzeczenia z dnia [...] maja 1963 r. w części dotyczącej wywłaszczenia działki nr [...]. Przepis art. 145 § 1 pkt 8 kpa stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli, m. in., decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Art. 145 § 1 kpa w żadnym z punktów, w tym przywołanym pkt 8, nie odwołuje się do stwierdzenia nieważności decyzji, a orzeczenie uchylone lub zmienione nie jest orzeczeniem, którego nieważność stwierdzono. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, decyzja o stwierdzeniu nieważności innej decyzji administracyjnej ma charakter deklaratoryjny i wywołuje skutek prawny ex tunc; stwierdza, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą nieważności wymienioną w art. 156 § 1 kpa, a co za tym idzie - jest nieważna z mocy samego prawa od początku, czyli od daty jej wydania. Kasacyjny charakter decyzji stwierdzającej nieważność innej decyzji administracyjnej powoduje, że decyzja, której nieważność stwierdzono, przestaje istnieć w obrocie prawnym ze skutkiem wstecznym. Jeśli zatem stwierdzono nieważność orzeczenia wywłaszczeniowego, to znaczy, że grunt ten nigdy nie przestał być własnością osoby fizycznej (wywłaszczonej), a skoro w tej sytuacji nie stał się własnością Skarbu Państwa - to nie została spełniona podstawowa przesłanka z art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.), która umożliwiała uwłaszczenie. Sąd nie podziela stanowiska organu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie ma bowiem znaczenia, kiedy została wydana decyzja stwierdzająca nieważność, bowiem decyzja ta spowodowała całkowite wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji wywłaszczeniowej, a co za tym idzie, Skarb Państwa nigdy nie stał się właścicielem tej nieruchomości, i organ nie mógł wydać decyzji uwłaszczeniowej. Wskazany przez organ art. 145 § 1 pkt 8 kpa stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które następnie zostało uchylone lub zmienione. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, bowiem w niniejszej sprawie została stwierdzona nieważność decyzji wywłaszczeniowej, co oznacza, że decyzja wywłaszczeniowa została całkowicie wyeliminowana z obrotu prawnego, a zatem zdaniem Sądu, przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Ponadto należy zauważyć, że organ prowadząc niniejsze postępowanie nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, czym naruszył art. 77 § 1 kpa. Ponownie rozpoznając sprawę organ zgromadzi i zbada wnikliwie materiał dowodowy niezbędny do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, mając również na uwadze przytoczone wyżej okoliczności. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji. ----------------------- 5