I SA/Bd 597/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Asesor sądowy WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Protokolant: po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 03 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi I. P. a decyzję Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności do gruntów rolnych na rok 2007 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości 3. zasądza od Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. na rzecz I. P. kwotę [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. odmówił przyznania I. P. płatności do gruntów rolnych na rok 2007 ze względu na niedotrzymanie terminu określonego w art. 22 ust. 5 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie podnosząc, iż wniosek do Sądu Rejonowego o stwierdzenie nabycia spadku złożyła 05 września 2007 r., sprawa spadkowa odbyła się 22.10.2007r., postanowienie Sądu uprawomocniło się 12.11.2007r. zaś odebrała je dopiero 28.12.2007r. Spowodowane było to tym, że sytuacja w której się znalazła po śmierci małżonka znacznie ją przerosła i nawarstwiło się bardzo wiele spraw związanych z gospodarstwem jak: jesienne prace polowe, zbiory buraków. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że w myśl art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w związku z art. 4 ustawy z dnia 29 lutego 2008 r. o zmianie ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej oraz ustawy o opłacie skarbowej, w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania płatności, spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 2 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Zgodnie z ust. 4 pkt 2 cytowanego artykułu do wniosku transferowego spadkobierca dołącza, w przypadku, gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku, kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji. Następnie spadkobierca składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia (ust.5 art.22). W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, iż termin na złożenie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego we Włocławku z dnia 22.10.2007 r. o stwierdzeniu nabycia spadku upłynął z dniem 26.11.2007 r. Strona natomiast składając przedmiotowy wniosek w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR we Włocławku w dniu 07.01.2008 r. przekroczyła w/w termin o 42 dni. Organ odwoławczy wyjaśnił, że termin wynikający z art. 22 ust. 5 cytowanej ustawy ten jest terminem materialnoprawnym, co oznacza, że nie jest możliwe jego przywrócenie. Jest to szczególny rodzaj terminu, charakteryzujący się dużym rygoryzmem prawnym, przejawiającym się w tym, że po upływie określonego ustawowo terminu do wykonania określonego uprawnienia - następuje wygaśniecie uprawnienia przysługującego określonemu podmiotowi. Wygaśnięciu danego uprawnienia po upływie terminu prekluzyjnego jest bezwzględnie wiążące. Terminy materialnoprawne mogą być przywrócone przepisem ustawy, a przez organ administracji jedynie wówczas, gdy możliwość taką przewidują przepisy szczególne. Przywracane mogą być jedynie terminy proceduralne. Zdaniem Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji, podnoszone przez stronę argumenty, iż sytuacja w której się znalazła po śmierci męża znacznie ją przerosła i nawarstwiło się bardzo dużo spraw związanych z gospodarstwem są bezzasadne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy strona wniosła o uchylenie decyzji organów administracji obu instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 3 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o płatnościach w ramach sytemu wsparcia bezpośredniego. W uzasadnieniu skargi stwierdziła, że przy rozpatrywaniu wniosku o przejęcie płatności do gruntów rolnych nie wzięto pod uwagę faktu, iż prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku zostało jej wydane przez sąd dopiero w dniu 28.12.2007 r. Tym samym żądanie przez organ dostarczenia prawomocnego postanowienia o nabyciu spadku do dnia 26.11.2007 r. było niemożliwe do zrealizowania. W przekonaniu strony skarżącej obowiązek dostarczenia prawomocnego postanowienia został spełniony, gdyż niezwłocznie po doręczeniu postanowienie zostało ono przekazane Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR we W. W ocenie strony, naruszenie art. 3 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy polegało na nieudzieleniu jej informacji, że prawomocne postanowienie nie zostanie jej przesłane, lecz będzie musiała je odebrać w siedzibie sądu, pomimo że zwróciła się ona do pracownika ARiMR o wyjaśnienie procedury przejęcia płatności oraz procedury stwierdzenia nabycia spadku. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 powyższej ustawy Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Zgodnie z art.4 ustawy z dnia 29 lutego 2008 r. o zmianie ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej oraz ustawy o opłacie skarbowej (Dz. U. nr 44, poz.262) do postępowań w sprawach przyznania płatności lub płatności cukrowej wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie powyższej ustawy (15 marca 2008 r.), stosuje się przepisy dotychczasowe. Strona skarżąca wniosek o przyznanie płatności w przypadku śmierci rolnika złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR we W. w dniu 17 października 2007 r., zatem w przedmiotowej sprawie zastosowania mają przepisy w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 lutego 2008 r. o zmianie ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej oraz ustawy o opłacie skarbowej. W myśl art.22 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania płatności, płatności przysługują spadkobiercy, który: 1) objął w posiadanie grunty rolne, których dotyczył wniosek o przyznanie płatności, 2) spełnia warunki do przyznania płatności. Spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 2 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Do wniosku spadkobierca dołącza: 1) prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo 2) w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku: a) zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo b) kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku: potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo kopią tego potwierdzenia poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji. W przypadku opisanym w pkt 2 prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku spadkobierca składa w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia (ust.5). Decyzję w sprawie przyznania płatności wydaje się po złożeniu przez spadkobiercę prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. W rozpatrywanej sprawie Sąd Rejonowy we Włocławku postanowieniem z dnia 22 października 2007 r. stwierdził, że spadek po zmarłym małżonku strony - J. P. nabyli: I. P. oraz syn - Z. P. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem 12 listopada 2007 r. Wynikający z art.22 ust.5 powyższej ustawy 14 - dniowy termin na dostarczenie do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W. prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku mijał w dniu 26 listopada 2007 r., strona skarżąca natomiast postanowienie to przedłożyła w dniu 7 stycznia 2008 r., a więc z uchybieniem wskazanego terminu. Zdaniem Sądu, wbrew stanowisku organu odwoławczego, termin wynikający z art.22 ust. 5 ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej jest terminem procesowym, wyznaczonym na dostarczenie dokumentu potwierdzającego fakt bycia przez daną osobę spadkobiercą. Zdarzeniem prawnym powodującym przejście praw i obowiązków zmarłego na spadkobiercę jest śmierć spadkodawcy (art.922 §1 k.c.). Spadkobierca nabywa spadek z chwilą jego otwarcia, tj. śmierci spadkodawcy (art.924 i art.925 k.c.). O tym, czy mamy do czynienia z terminem procesowym, czy też materialnoprawnym nie decyduje akt prawny, w którym termin został wskazany, lecz charakter tego terminu. Zdaniem Sądu powyższy termin ma charakter dyscyplinujący i ma zapewnić sprawny przebieg postępowania administracyjnego. Niedotrzymanie go nie powoduje utratę prawa do przyznania płatności spadkobiercy po zmarłej osobie. W przypadku jego uchybienia strona może wnosić o jego przywrócenie na podstawie art.58 k.p.a. Warunkiem przywrócenia terminu jest: 1) uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy, 2) wniesienie przez zainteresowanego wniosku (prośby) o przywrócenie terminu, 3) dochowanie 7 dniowego terminu (nieprzywracalnego) do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, 4) dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony termin. Wprawdzie strona nie złożyła oddzielnego wniosku o przywrócenie terminu, jednakże w piśmie z dnia 9 czerwca 2008 r. - odwołaniu od decyzji organu I instancji, powołała okoliczności, w jej opinii, usprawiedliwiające uchybienie terminu. Stwierdziła, że uchybienie to było spowodowane tym, że sytuacja, w której się znalazła znacznie ją przerosła, po śmierci małżonka była zagubiona oraz nawarstwiło się dużo spraw związanych z gospodarstwem (jesienne prace polowe, zbiory buraków). Organ odwoławczy niezasadnie uznał, że okoliczności te nie mają znaczenia w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu powinny być one rozpatrzone przez organy administracji z punktu widzenia uprawdopodobnienie bądź nieuprawdopodobnienia przez skarżącą braku winy w uchybieniu 14 - dniowego terminu do dostarczenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, tj. z punktu widzenia jednej z przesłanek przywrócenia terminu. Z art. 58 §2 k.p.a. wynika, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Z akt sprawy wynika, że skarżąca dowiedziała się o uchybieniu terminu do złożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z treści decyzji organu I instancji. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że jeżeli strona nie była świadoma uchybienia terminu, termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od uzyskania przez nią wiadomości o tym, iż czynność została dokonana z uchybieniem terminu (por. wyrok NSA z dnia 10 marca 2000 r., I SA/Lu 1524/98). Decyzja organu I instancji została doręczona skarżącej w dniu 2 czerwca 2008 r., a pismo, wskazujące na przyczyny uchybienia terminu, złożyła w organie w dniu 9 czerwca 2008 r. Strona skarżąca dostarczyła również postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Organy błędnie uznały, że termin wynikający z art.22 ust.5 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej jest terminem materialnoprawnym i w konsekwencji naruszyły art. 58 k.p.a. Mając powyższe uwadze na podstawie art.145§1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz.1270) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach sądowych postanowiono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.