I SA/Wa 1384/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Monika Chorzewska-Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi J. M. H. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania licencji zawodowej pośrednika w obrocie nieruchomościami 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżącego J. M. H. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Infrastruktury decyzją z [...] lipca 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z [...] września 2005 r. nr [...] o odmowie nadania J. H. licencji zawodowej pośrednika w obrocie nieruchomościami. Decyzja wydana została w następującym stanie sprawy: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 maja 2007 r. sygn. I S.A./Wa 562/07 uchylił decyzję Ministra Budownictwa z [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania J. H. licencji pośrednika w obrocie nieruchomościami. Sąd przyjął, że mimo wadliwości postępowania kwalifikacyjnego, w wyniku którego zostały mu przedstawione dwa różne wyniki tego postępowania prowadzonego przez dwa zespoły kwalifikacyjne, dokonał własnej oceny czy skarżący spełnia przesłanki do nadania mu licencji zawodowej, gdyż mając dwa wyniki wybrał negatywny i zaskarżoną decyzją odmówił nadania J. H. licencji zawodowej pośrednika w obrocie nieruchomościami. Decyzja ta zapadła z naruszeniem art. 191 ust. 1, 2 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co uzasadnia jej uchylenie. Kolejne rozpoznanie wniosku J. H. o ponowne rozpatrzenie sprawy winno odbyć się w całości od początku i obejmować jedno postępowanie kwalifikacyjne przeprowadzone przez jeden zespół kwalifikacyjny, które zostanie zakończone tylko jednym wynikiem – pozytywnym lub negatywnym. Po wyroku Sądu Minister Infrastruktury skierował wniosek J. H. o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Państwową Komisję Kwalifikacyjną. Pismem z 22 lutego 2006 r. J. H. został zawiadomiony, że w dniu 5 marca 2008 r. Państwowa Komisja Kwalifikacyjna rozpatrzy jego wniosek. Państwowa Komisja Kwalifikacyjna przeprowadziła postępowanie kwalifikacyjne, polegające na ponownej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu decyzji Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2008 r. opisane zostały dokumenty przedstawione przez skarżącego na okoliczność wykonywanej działalności w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami w okresie od 21 czerwca 1991 r. do 31 grudnia 1993 r., od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 1993 r., od 9 sierpnia 1993 r. do 30 czerwca 1997 r. i od 1 sierpnia 1995 r. do 21 grudnia 1999 r. Oceniając te dokumenty Komisja stwierdziła, że kandydat nie udokumentował wykonywania czynności pośrednictwa w obrocie nieruchomościami. Komisja wskazała także, iż przedstawione przez kandydata umowy zlecenia z dnia 20 września 1995 r. do 31 grudnia 1995 r., z 14 lutego 1995 r. do 31 grudnia 1995 r. i z 14 sierpnia 1996 r. do 31 grudnia 1996 r. są umowami zlecenia pomiędzy dwiema osobami prawnymi (spółkami prawa handlowego), a przedmiotem tych umów jest świadczenie doradztwa podatkowego, ekonomicznego, informacji gospodarczej. Nie ma w zakresie przedmiotowym tych umów wykonywania usług pośrednictwa w obrocie nieruchomościami. Zdaniem Komisji na podstawie tych umów nie można uznać, że J. H. wykonywał czynności pośrednictwa w obrocie nieruchomościami. W protokóle z 5 marca 2008 r. Komisja stwierdziła brak udokumentowania wykonywania czynności pośrednictwa przez okres dłuższy niż 5 lat przed 1 stycznia 1998 r. Możliwość zwolnienia z kursu kwalifikacyjnego, obowiązku praktyki zawodowej i zdania egzaminu istniałaby, gdyby kandydat udokumentował swoją osobistą działalność w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami, co nie nastąpiło. Skoro w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 232 ust. 1 pkt 3 ustawy z dna 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, Komisja ustaliła, że postępowanie kwalifikacyjne zostało zakończone wynikiem negatywnym. Minister wskazał, że uzyskanie licencji zawodowej w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami w trybie z art. 232 ust. 1 pkt 3 powołanej wyżej ustawy obliguje wnioskodawcę do wykazania, że wykonywana przez niego działalność przed dniem 1 stycznia 1998 r. przez okres dłuższy niż 5 lat odpowiada definicji pośrednictwa określonej w przepisach tej ustawy. Mimo zdefiniowania pojęcia pośrednictwa w obrocie nieruchomościami dopiero przez przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz wprowadzenia przepisami tej ustawy obowiązku uzyskiwania licencji zawodowej, uzyskanie tej licencji zależy od wykonywania działalności odpowiadającej zdefiniowanemu w ustawie pojęciu pośrednictwa. Definicję pośrednictwa w obrocie nieruchomościami określa art. 180 ust. 1 ustawy. Stanowi on, że pośrednictwo polega na zawodowym wykonywaniu czynności zmierzających do zawarcia umów dotyczących obrotu nieruchomościami. Zgodnie z art. 180 ust. 3 zakres czynności pośrednictwa określa umowa pośrednictwa zawarta w formie pisemnej. W umowie należy określić również wysokość wynagrodzenia przysługującego pośrednikowi za wykonanie czynności zawodowych. Po zapoznaniu się z wynikiem postępowania kwalifikacyjnego, zawartym w protokole z 5 marca 2008 r., sporządzonym przez Państwową Komisję Kwalifikacyjną, należy stwierdzić, że J. H. nie udokumentował wykonywania działalności pośrednictwa w obrocie nieruchomościami przed dniem 1 stycznia 1998 r. przez okres dłuższy niż 5 lat. W związku z powyższym brak jest podstaw do zwolnienia kandydata z obowiązku ukończenia kursu kwalifikacyjnego, odbycia praktyki zawodowej oraz złożenia egzaminu. Powyższe ustalenia nie zamykają kandydatowi drogi do uzyskania licencji zawodowej. J. H. może ubiegać się o nadanie licencji po spełnieniu warunków określonych w art. 182 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr 173, poz. 1218). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. H. wniósł o uchylenie decyzji Ministra Infrastruktury z [...] lipca 2008 r. zarzucając jej naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów art. 180 i 232 ust. 1 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że doszło do naruszenia art. 80 k.p.a. i tzw. zasady swobodnej oceny dowodów przez to, że pominięto część dowodów, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego. Naruszeniem praw skarżącego było późne powiadomienie o posiedzeniu Komisji Kwalifikacyjnej. Pismo zawiadamiające o posiedzeniu Komisji skarżący otrzymał 3 marca 2008 r. Takie działanie Ministra pozbawiło skarżącego możliwości skutecznego i dokładnego przygotowania wyjaśnienia dla Komisji na dzień 5 marca 2008 r. Naruszeniem prawa było wydanie postanowienia z [...] lipca 2008 r. o odmowie przesłania skarżącemu poświadczonych kopii dokumentów wymienionych we wniosku z 23 kwietnia 2008 r., a następnie decyzji z [...] lipca 2008 r. utrzymującej w mocy decyzję z [...] września 2005 r. o odmowie nadania licencji zawodowej w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami. W ten sposób Minister Infrastruktury uniemożliwił skarżącemu zaskarżenie postanowienia z [...] lipca 2008 r. Następnie skarżący dokonał oceny treści art. 180 i 232 ust. 1 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz analizy pojęcia "pośrednictwo w obrocie nieruchomościami" i jego zakresu znaczeniowego w świetle tej ustawy i prawa cywilnego. Zdaniem skarżącego żądanie przedstawienia umów w zakresie usług pośrednictwa, których zawarcie nie było wymagane zarówno przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak również przed dokonaną jej nowelizacją z 2000 r. stoi w jawnej sprzeczności z art. 2 Konstytucji RP. Odpowiadając na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga została uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania i mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Postanowieniem z [...] lipca 2008 r. Minister Infrastruktury odmówił przesłania J. H. poświadczonych kopii dokumentów wymienionych we wniosku z 23 kwietnia 2008 r. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 23 lipca 2008 r. Zgodnie z art. 74 § 2 k.p.a. odmowa wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie, a w tej sprawie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, co wynika z art. 144 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. W postanowieniu skarżący został prawidłowo poinformowany o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W takiej sytuacji organ powinien wstrzymać się z wydaniem decyzji z dnia [...] lutego 2008 r. do czasu aż postanowienie to stanie się ostateczne (art. 16 k.p.a.), przy czym przed upływem terminu do jego zaskarżenia w trybie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy albo przed rozpoznaniem takiego wniosku nie jest ono ostateczne i zawarta w nim informacja, że jest ostateczne jest błędna i sprzeczna z zawartym w nim pouczeniem. Z akt sprawy wynika, że skarżący w dniu 3 marca 2008 r. udzielił pełnomocnictwa swojej córce P. J. Pełnomocnictwo to wraz wnioskiem o wydanie kopii dokumentów wpłynęło do organu w dniu 28 kwietnia 2008 r. Wobec tego decyzję z dnia [...] lipca 2008 r. należało skierować do pełnomocnika skarżącego, a nie do skarżącego. Wynika to wprost z art. 40 § 2 k.p.a., który stanowi, że jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Powyższe pozwala stwierdzić, że organ naruszył ten przepis. Od chwili ustanowienia pełnomocnika strona działa za jego pośrednictwem z pełnym skutkiem prawnym, a wobec tego również wszystkie pisma doręcza się pełnomocnikowi, a nie stronie. Powołany przepis nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z zasadą oficjalności doręczeń obarcza organy administracyjne prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych, a w tym orzeczeń (decyzji i postanowień), pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie. Stwierdzenie to nawiązuje do tezy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 1987 r. sygn. SA/Wr 875/86 (ONSA 1987, z 1, poz. 13). Sąd w tym wyroku uznał, że pominięcie przez organ administracji pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony postępowania administracyjnego i uzasadnia wznowienie postępowania na zasadzie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Pismem z dnia 22 lutego 2008 r., doręczonym 3 marca 2008 r., skarżący został poinformowany, że Państwowa Komisja Kwalifikacyjna rozpatrzy sprawę w dniu 5 marca 2008 r. Wprawdzie przepisy nie określają z jakim wyprzedzeniem powinno nastąpić powiadomienie o terminie posiedzenia Komisji, ale ogólne zasady postępowania administracyjne nakazują, aby dokonać tego z takim wyprzedzeniem by kandydat miał realną możliwość złożenia przed tym posiedzeniem pisemnych wyjaśnień, jeżeli uzna to za konieczne. Zawiadomienie o posiedzeniu Komisji na dwa dni przed tym posiedzeniem nastąpiło z naruszeniem art. 10 k.p.a., tj. zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania administracyjnego. Wskazane wyżej wady postępowania, uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji powodują równocześnie, że tej sytuacji przedwczesne byłoby odnoszenie się do przedstawionych w skardze zarzutów odnośnie naruszenia przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wobec powyższego Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" i "c", art. 152 i 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.