II SA/Kr 282/06

Sygn. akt II SA/ Kr 282/ 06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 sierpnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Niecikowski Sędziowie: WSA Ewa Rynczak AWSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant: Karina Lutyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. , nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na dofinansowanie do zwrotu pożyczki przeznaczonej na spłatę zadłużenia czynszowego I. skargę oddala, II. przyznaje adwokatowi J. Z. od Skarbu Państwa – Kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie kwotę 292,80 zł brutto (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy ) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu M. P. Decyzją z dnia [...]października 2005 r. na podstawie art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie -k.p.a.) oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8 ust. 1, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt. 5, art. 39, art. 41 pkt. 1 art. 102 ust. 1, 2, art. 104, art. 106 ust. 1, 3 i 4, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 z późn. zm.) oraz Upoważnienia Nr 463/2004 Prezydenta Miasta K. z dnia 30 kwietnia 2004 r. do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy oraz właściwości powiatu Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. odmówił M.P. przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego na dofinansowanie do zwrotu pożyczki przeznaczonej na spłatę zadłużenia czynszowego w wysokości 6800,00 zł. W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wskazał, że M.P. zwrócił się do z wnioskiem o przyznanie pomocy materialnej na dofinansowanie do zwrotu pożyczki zaciągniętej na poczet spłaty zadłużeń czynszowych w wysokości 6800,00 zł. Na podstawie wywiadu środowiskowego oraz w oparciu o dokumentację zgromadzoną w sprawie Kierownik ustalił, że M.P. nadal prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, "zarejestrowaną w GUP z prawem do zasiłku". Dochodem wnioskodawcy jest zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 529,70 zł. Kierownik wskazał, że ustawowe kryterium dochodowe kwalifikujące do świadczeń z pomocy społecznej, w pierwszej kolejności obliczone zgodnie z art. 8 ust.1 ustawy, dla osób prowadzących samodzielne gospodarstwo domowe wynosi 461 zł. Kierownik podniósł, że dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe o 68,70 zł. W myśl ustawy o pomocy społecznej udokumentowane przez osobę lub rodzinę koszty i wydatki związane z realizacją potrzeb mogą zostać uwzględnione jeżeli służą zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej. Zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy. Świadczenie to przyznaje się na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi albo zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (art. 41 ustawy o pomocy społecznej). Bezzwrotne świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego może być przyznane w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Art. 7 k.p.a. zobowiązuje organy administracji państwowej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Kierownik podkreślił, iż ustawowym zadaniem pomocy społecznej jest jedynie wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych przy uwzględnieniu celów i możliwości pomocy społecznej. Kierownik podniósł, że M.P. jest w stałym kontakcie z pracownikiem socjalnym i otrzymuje regularną pomoc z tytułu pomocy społecznej. W okresie od stycznia do października 2005 r. włącznie otrzymał następującą pomoc w formie zasiłków celowych: zasiłek celowy na prąd w łącznej kwocie 388 zł., zasiłek celowy na gaz w łącznej kwocie 400 zł., zasiłek celowy na czynsz w łącznej wysokości 950zł., zasiłek celowy na żywność - łącznie 620zł., zasiłek celowy na przejazdy MPK - łącznie 368zł., zasiłek celowy na leki - łącznie 970 zł. Wnioskodawca pobierał także zasiłek okresowy od stycznia do czerwca 2005 r. na łączną kwotę 829,80 zł. (po 138,30 zł. miesięcznie). W sumie łączna wysokość świadczeń wyniosła 4525,80 zł. Kierownik podniósł, iż świadczenia z pomocy społecznej stanowią jedynie wsparcie i pomoc w wyjściu z trudnej sytuacji, nie mogą jednak stanowić stałego źródła dochodu czy też alternatywnej formy utrzymania. Organ pomocy społecznej udzielając pomocy materialnej musi mieć na względzie nie tylko potrzeby osób zwracających się o przyznanie pomocy społecznej, lecz również możliwości finansowe ośrodka. Ponadto rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy finansowej. Osoby ubiegające się o pomoc społeczną nie mogą oczekiwać, że przejmie ona wszystkie zobowiązania finansowe ciążące na osobach starających się o pomoc zwłaszcza jeżeli posiadają własny dochód. Kierownik ustalił, że bieżące płatności związane z regulowaniem opłat mieszkaniowych wynoszą: gaz - brak aktualnego rachunku, energia elektryczna -53,84 zł., czynsz - 400,07 zł. zaś Strona nie była w stanie podać aktualnego zadłużenia czynszowego. Kierownik przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy specjalny na uregulowanie płatności za prąd w wysokości 60,00 zł. Mając na względzie fakt. iż w/w pozostaje w stałym leczeniu i ponosi duże wydatki związane z leczeniem przyznał mu także zasiłek celowy specjalny na leki w wysokości 70 zł. Jednak wnioskodawca w dalszym ciągu nie bierze pod uwagę możliwości wynajmu bądź zamiany mieszkania na mniejsze a zatem nie czyni nic aby poprawić swoją sytuację bytową. W niniejszym przypadku Kierownik nie znalazł wystarczających przesłanek do przyznania M.P., pomocy w trybie i na zasadach art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Kierownika odmowa przyznania M.P., zasiłku celowego na dofinansowanie do zwrotu pożyczki na spłacenie zadłużenia czynszowego w wysokości 6800,00 zł. ma pełne uzasadnienie faktyczne i prawne zwłaszcza iż priorytetowym zadaniem ośrodka pomocy społecznej jest zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. W rozumieniu ustawy o pomocy społecznej spłata osobistych zobowiązań finansowych nie jest podstawową potrzebą bytową, do zaspokojenia których pomoc społeczna jest powołana w pierwszej kolejności. Niniejsza odmowa nie wyklucza możliwości ubiegania się o dalszą pomoc materialną z ośrodka pomocy społecznej. Z decyzją tą nie zgodził się M.P. i wniósł od niej odwołanie. W odwołaniu opisał swoją trudną sytuacje życiową i materialną. Podniósł, że nie posiada dostatecznych środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Jest osobą samotną, niepełnosprawną, pozostaje na stałym leczeniu i rehabilitacji od 1993 r. Stan jego zdrowia ulega ciągłemu pogorszeniu z uwagi ograniczone środki finansowe, które mógłby przeznaczać na zakup leków, badania i zabiegi lecznicze. Odwołanie to nie zostało uwzględnione, albowiem decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. nr[...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] utrzymało w mocy decyzję organu l instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w myśl regulacji ustawy o pomocy społecznej pomoc ta ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. W myśl przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie z powyższym uregulowaniem przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej jest możliwe, jeżeli wnioskowany zasiłek jest nieodzowny do pokrycia podstawowych potrzeb rodziny i jej koniecznych życiowych wydatków. Ponadto przyznanie zasiłku celowego jak i innych świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego ustawą. W przypadku jednoosobowego gospodarstwa domowego jest to 461 zł. Jednocześnie winien wystąpić co najmniej jeden z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Okolicznościami tymi są między innymi bezrobocie, niepełnosprawność. Jak wynika z akt sprawy, a zwłaszcza z przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji wywiadu środowiskowego, niektóre z wyżej wskazanych okoliczności dotyczą M.P. Kolegium wskazało, że ze zgromadzonych w akt sprawy wynika jednakże, że wnioskodawca nie spełnia pierwszego ze wskazanych wyżej warunków tj. kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej, przekraczając je o 68,70 zł. W związku z tym, co do zasady świadczenia z pomocy społecznej nie przysługują. ' Kolegium wskazało, że w sytuacji, gdy strona nie spełnia ustawowo wymaganego warunku przyznania świadczenia z pomocy społecznej, organ administracji nie ma co do zasady możliwości orzeczenia o przyznaniu takiej pomocy. Jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, na zasadzie art. 41 ustawy o pomocy społecznej pomocy takiej może udzielić. Kolegium podniosło, że organ l instancji rozważył sytuację M.P. w oparciu o wskazany przepis. W myśl art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W ocenie Kolegium niniejszej sprawie organ prawidłowo ustalił i przeanalizował całą sprawę. Skoro specjalny zasiłek celowy (art. 41 ustawy o pomocy społecznej) może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, to szczególne przypadki muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej formy pomocy. Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie nie można rozpatrywać sytuacji, w jakiej znajduje się wnioskodawca, w kategoriach sytuacji wyjątkowej i widocznie uzasadniającej przyznanie świadczenia w specjalnym trybie na wnioskowany cel. Mając na uwadze całokształt dokumentacji, z której wynika, iż Stronie w miesiącu październiku przyznano pomoc w formie zasiłków celowych specjalnych na przejazdy na rehabilitację, na leki oraz na uregulowanie opłat, a także, iż nie wykazuje ona inicjatywy w kierunku poprawy swojej sytuacji należy stwierdzić, iż ta argumentacja zasługuje na uwzględnienie. Nadto celem pomocy społecznej nie jest i nie może być spłata zobowiązań finansowych wnioskodawcy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że wyznacznikami przyznania i ustalania rodzaju pomocy jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, któremu ta pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej W przedmiotowej sprawie organ l instancji przeprowadzając postępowanie wyjaśniające, badał ogólną sytuację wnioskodawcy zgodnie z zasadą, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione Jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że decyzja dotycząca przyznania świadczenia z pomocy społecznej jest decyzją podejmowaną w granicach tzw. uznania administracyjnego polegającego na możności dokonania przez organ wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny oraz na skutek uznania przez ten organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia. Zdaniem Kolegium decyzja wydana przez organ pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie nie narusza zasad ogólnych przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Strona od dłuższego czasu jest objęta pomocą społeczną. Ośrodek Pomocy Społecznej w K. starał się w miarę posiadanych środków, wspomagać Pana M. P. w trudnej sytuacji bytowo - socjalnej, przyznając pomoc w postaci zasiłków celowych specjalnych. Jak podkreślił to w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji Organ l instancji pomoc tego typu wyniosła od stycznia do października 2005 r. 4525,80 zł. Ze swojej strony M.P. nie robi nic, by poprawić swoją trudną sytuację bytową. Nadto jego postawa świadczy, iż oczekuje on, iż ośrodek pomocy społecznej przejmie wszystkie jego zobowiązania finansowe, co jest niemożliwe ze względu na brak środków, ale przede wszystkim na brzmienie ustawy o pomocy społecznej oraz cel przyznawanych świadczeń. Kolegium przyznało, że odwołujący się pozostaje niewątpliwie w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, jednak w związku z faktem istnienia coraz większych grup społeczeństwa wymagających pomocy i skromnych środkach finansowych przeznaczonych na pomoc społeczną nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb we wnioskowanym zakresie i powoduje to konieczność weryfikacji wniosków pod kątem ustalenia podstawowych potrzeb osób i rodzin ubiegających się o pomoc i w pierwszej kolejności zaspokojenie potrzeb osób, które nie potrafią przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych za pomocą własnych środków i których dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie widząc przyczyn uchylenia zaskarżonej decyzji, orzekło jak na wstępie. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł M.P. Podniósł w niej, że mieszka w trudnych warunkach, w zagrzybionym mieszkaniu, ma trudną sytuacje finansową i nie może wynająć innego mieszkania. Zamierza zamieszkać ze swoją córką i wnuczką, które będą się nim opiekować. Nie jest w stanie ponieść kosztów na podstawowe potrzeby bytowe. Uważa, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sądy administracyjne powołane są do badania legalności, czyli zgodności zaskarżonych decyzji lub postanowień z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji lub postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Nie ulega żadnym wątpliwościom, że w świetle regulacji ustawy o pomocy społecznej świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy ( art. 39 ustawy o pomocy społecznej), wymagają spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w 'art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ administracji rozpatrujący zatem sprawę o przyznanie zasiłku celowego, w sytuacji, gdy dochód osoby czy rodziny przekracza ustawowe kryterium, powinien rozważyć, czy w okolicznościach sprawy nie może przyznać pomocy społecznej w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Treść tego przepisu przesądza więc o wyjątkowych charakterze zasiłku celowego. Może być on mianowicie przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". Przez "szczególny" rozumie się "odznaczający się, charakteryzujący się czymś osobliwym, zwracający czymś uwagę, wyjątkowy." (słownik języka polskiego PWN, pod red, Mieczysława Szymczaka, Warszawa 2002). Tak jak i w przypadku przyznawania zasiłku celowego, w oparciu o art. 39 ustawy o pomocy społecznej, tak i w tym szczególnym przypadku decyzja wydawana przez organ pomocy społecznej ma charakter uznaniowy. Słusznie wywiodły organy obu instancji, że kwestię zadłużenia w opłatach za czynsz i powstałą również między innymi z tego tytułu trudną sytuację życiową skarżącego, nie można uznać za "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Trudnej sytuacji materialnej i życiowej zarazem, żaden z organów nie zanegował. Nie wystarcza to jednak do przyznania zasiłku celowego na zasadach art. 41 ustawy o pomocy społecznej, podobnie jak i to, że skarżący jest osobą bezrobotną, pobierającą zasiłek dla bezrobotnych, niepełnosprawną, leczy się. Nie powoduje to bowiem stanu, że sytuacja w jakiej znalazł się skarżący w sposób wyraźny odcina się od sytuacji innych potencjalnych osób ubiegających się o pomoc społeczną także na cel związany z leczeniem. Nie ma ona cech wyjątkowej, odznaczającej się. Skarżący w żaden sposób nie wykazał nawet kosztów, jakie ponosi z tytułu rehabilitacji i leczenia stosownymi rachunkami. To, że ustawodawca przewidział możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego dla osób nie spełniających kryterium dochodowego nie oznacza, że zasiłek ten traci swój charakter zasiłku celowego w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. W dalszym ciągu jest tego rodzaju świadczeniem, pieniężnym aczkolwiek uniezależnionym od dochodu osoby ubiegającej się o niego, czy też rodziny. W konsekwencji więc może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzebny bytowej w sytuacji szczególnej. Biorąc pod uwagę ten aspekt w żaden sposób nie można uznać, zdaniem Sądu, sytuacji zadłużenia skarżącego w opłatach za czynsz w Spółdzielni Mieszkaniowej jako niezbędnej potrzeby życiowej. W tym więc względzie dokonana przez organy pomocy społecznej wykładnia tego ostatniego pojęcia jest prawidłowa. W ocenie Sądu organy pomocy społecznej obu instancji wykazały zatem w sposób dostateczny, że w tym wypadku indywidualny interes prawny skarżącego, stojący w kolizji z interesem społecznym (publicznym), nie może zyskać przewagi nad tym drugim (art. 7 k.p.a.). Mając na względzie normy wskazujące im zadania, cele i kryteria działania zasadnie podniosły, że świadczenia przez nie wypłacane mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej. Nadto, że mają one obowiązek gospodarować w taki sposób posiadanymi środkami, aby były w stanie pomóc wszystkim potrzebującym, zwłaszcza tym, którym z uwagi na kryterium dochodowe udzielenie pomocy jest obligatoryjne. Dokonana przez organy administracji ocena dowodów jak i cały przebieg postępowania w niniejszej sprawie nie naruszają zasad postępowania administracyjnego. Nie jest więc ona dowolna. Skoro organy pomocy społecznej wyjaśniły motywy podjętego rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, kontrolowane akty są zgodne z normami prawa procesowego, to zdaniem Sądu zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu l instancji nie przekraczają ram uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skargę oddalił. O zwrocie kosztów z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w oparciu o art. 258 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.).