II SA/Kr 1072/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Firek Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Ewa Rynczak Protokolant: Beata Błach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi F. M., E. M. i B. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości skargę oddala. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] września 2003r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 4 pkt 9b1, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 138 ust. 1, art. 139, art. 140, art. 142, art. 216 i art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 43, poz. 543 ze zm.) oraz art. 104 kpa, orzekł o zwrocie w całości działek: nr 1 o pow. 0,0279 ha i nr 2 o pow. 0,1457 ha, położonych w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., objętych KW [...], na rzecz Z. M. oraz o zobowiązaniu Z. M. do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa łącznie kwoty [...] złotych w tym: kwoty [...] złotych tytułem zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, kwoty [...] złotych stanowiącej wzrost wartości nieruchomości wskutek działań podjętych na nieruchomości po wywłaszczeniu. W uzasadnieniu decyzji podano, że byłe parcele l. kat. 3, 4, 5, 6 i 7, o łącznej pow. 5983 m2, położone w K., b. gm. kat. [...] stanowiące własność Z. M. zostały nabyte na rzecz Skarbu Państwa - [...] Przedsiębiorstwa Robót Budowlanych, w związku z budową zaplecza administracyjno-socjalnego dla w/w przedsiębiorstwa. Nieruchomości te nabyte zostały na podstawie aktu notarialnego zawartego w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z 12 marca 1958r., zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji nr [...] wydaną przez Urząd Miasta - Miejską Komisję Planowania z 24 kwietnia 1974r., uzupełnioną decyzją nr [...] z [...] lipca 1974r. Obie te decyzje zostały wydane na podstawie § 12 uchwały nr 109 Rady Ministrów z dnia 29 maja 1971r. w sprawie lokalizacji inwestycji. Organ I instancji, prowadząc postępowanie wyjaśniające, odnalazł jedynie decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji nr 8 wydaną przez Urząd Miasta - Miejską Komisję Planowania z 24 kwietnia 1974r. wraz z zaleceniami koordynacyjnymi oraz decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji wydaną przez Urząd Miasta - Miejską Komisję Planowania nr 9 z [...] lipca 1974r. Dlatego też dokonując ustaleń, czy został zrealizowany cel wywłaszczenia, organ I instancji oparł się na planie sytuacyjno - realizacyjnym przedmiotowej inwestycji o nazwie "Zaplecze techniczno-socjalne Kierownictwa Grupy Robót nr 8 w [...]". Plan realizacyjny tej inwestycji nie przewidywał na aktualnej działce nr 1 realizacji żadnych obiektów, natomiast na działce nr 2 miał powstać punkt odbioru asfaltu luzem oraz wyładunku prefabrykatów betonowych. W trakcie rozprawy administracyjnej przeprowadzonej 20 lutego 2002r. dokonano opisu stanu faktycznego zawnioskowanych do zwrotu działek. Zgodnie z nim działka nr 2 zabudowana jest budynkiem magazynowym za bramami stalowymi otoczonym betonowym podjazdem i odgrodzonym stalową siatką od bocznicy kolejowej, a działka nr 1 stanowi fragment parterowego budynku murowanego pokrytego blachą z bramami stalowymi stanowiącymi wjazd do stanowisk służących do naprawy i lakiernictwa samochodów. W związku z tym organ I instancji uznał, że na zwracanych działkach nie została zrealizowana inwestycja w postaci zaplecza administracyjno - socjalnego [...] Przedsiębiorstwa Robót Drogowych, a tym samym należy przyjąć zgodnie z art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, iż nie został zrealizowany cel wywłaszczenia. Jednocześnie zgodnie z art. 140 tej ustawy, organ dokonał waloryzacji odszkodowania przyznanego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, powiększając je o kwotę stanowiącą wzrost wartości nieruchomości po jej wywłaszczeniu i orzekł o zobowiązaniu do zwrotu tak ustalonej kwoty na rzecz Skarbu Państwa jako właściciela przedmiotowej nieruchomości. Od powyższej decyzji odwołanie do Wojewody złożył A. G., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą "A". A. G., wnosząc w nim jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w celu prawidłowego ustalenia okoliczności faktycznych i prawnych niniejszej sprawy. Wojewoda decyzją z [...] grudnia 2003r. nr [...], wydaną na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 3 kpa, orzekł o umorzeniu postępowania odwoławczego w przedmiotowej sprawie, ze względu na fakt złożenia odwołania przez podmiot niebędący stroną postępowania. Powyższa decyzja Wojewody została zaskarżona przez A. G. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyrokiem z 20 lutego 2007r. sygn. akt IISA/Kr 172/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł o uchyleniu decyzji Wojewody z [...] grudnia 2003r. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że w toku postępowania administracyjnego nie zostały wyjaśnione istotne okoliczności mające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd stwierdził bowiem, że uznanie przez Wojewodę, iż skarżący nie posiada przymiotu strony, a tym samym nie służy mu odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji było przedwczesne. Wskazano również, że w aktach sprawy brak jest załączników nr 2 i nr 3 stanowiących integralną część umowy sprzedaży z [...] sierpnia 2001 Rep. [...], sporządzonej w formie aktu notarialnego, na mocy której A. G. nabył na własność w rozumieniu art. 551 kc. przedsiębiorstwo "A." z siedzibą w W. Wskazano również, iż w rozumieniu art. 551 kc nabycie przedsiębiorstwa oznacza nabycie zespołu składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do realizacji zadań gospodarczych. Zdaniem sądu nie zostały zweryfikowane przez organ II instancji twierdzenia skarżącego, że jest on użytkownikiem nieruchomości objętych decyzją o zwrocie, gdyż wchodziły one do majątku przedsiębiorstwa, które nabył w całości wraz ze wszelkimi prawami i wierzytelnościami, a nabycie nastąpiło na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 1996r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. WSA wskazał też, że stosownie do treści art. 40 ust. 1 powołanej wyżej ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych kupujący przedsiębiorstwo, o ile ustawa nie stanowi inaczej, wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przedsiębiorstwa państwowego bez względu na charakter stosunku prawnego, z którego te prawa i obowiązki wynikają. Równocześnie podkreślono, iż w doktrynie prawa istnieją poglądy, ze nie jest wykluczone nabycie prawa użytkowania w drodze sukcesji uniwersalnej następującej w związku z przekształceniami organizacyjnymi osób prawnych, którym przysługuje to prawo. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Wojewoda decyzją z dnia 15 września 2008r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 1603 ze zm.) oraz art. 138 § 2 kpa, uchyliła zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] września 2003r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu Wojewoda podał, że uznał A. G. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo "A." A. G. za stronę przedmiotowego postępowania o zwrot działek i dlatego stwierdził, że przysługiwało mu prawo do skutecznego wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta z [...] września 2003r. Ponadto Wojewoda uznał, że stronami postępowania stali się E. Z. M., B. B. K. oraz F. M., którzy są spadkobiercami Z. M. zmarłej dnia [...] stycznia 2005r., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] w K. Wydział I Cywilny z [...] czerwca 2005 r. sygn. akt [...]. Dlatego też, zdaniem Wojewody, powstała sytuacja pozwalająca stwierdzić, że pomiędzy wydaniem decyzji w I instancji, a rozpoznaniem po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożonego od niej odwołania, wystąpiły przyczyny natury podmiotowej uzasadniające uchylenie decyzji organu l instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, celem umożliwienia spadkobiercom Z. M. wzięcia udziału w pełnym dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym. Wydanie decyzji na tym etapie jedynie przez organ II instancji, prowadziłoby, w ocenie Wojewody, do pozbawienia praw stron postępowania w powołanym zakresie i spowodowałoby m.in. naruszenie przepisu art. 10 kpa. Organ odwoławczy wskazał również na wiążące go zalecenia zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA, że kupujący lub przejmujący przedsiębiorstwo wstępuje we wszelkie prawa i obowiązki przedsiębiorstwa państwowego, bez względu na charakter stosunku prawnego, z którego te prawa i obowiązki wynikają. Zatem wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty przez organ odwoławczy sprawiałoby, że A. G., który został uznany za stronę dopiero na etapie postępowania odwoławczego byłby pozbawiony prawa rozpoznania jego sprawy prze dwie instancje. Oprócz tego organ odwoławczy wskazał na konieczność sporządzenia nowego operatu szacunkowego, gdyż zgodnie z art. 156 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla.-którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia. Zgodnie natomiast z art. 156 ust. 4 tej ustawy po upływie tego okresu, operat szacunkowy stanowi podstawę wyceny nieruchomości jedynie po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę majątkowego poprzez umieszczenie stosownej klauzuli potwierdzającej, że wartość nieruchomości określona w tym operacie jest aktualna lub określającej nową wartość nieruchomości odpowiednio zaktualizowaną. Jednocześnie w Standardzie VII.2, znajdującym się w zbiorze Standardów Zawodowych Rzeczoznawców Majątkowych wskazano, iż aktualizacja operatu szacunkowego nie może zostać dokonana, jeśli od poprzedniej wyceny upłynął okres ponad 2 lat. Upływ tego okresu czasu skutkuje koniecznością przeprowadzenia ponownej wyceny nieruchomości. W przedmiotowej sprawie powyższe oznacza konieczność uwzględnienia faktu, iż operat szacunkowy sporządzony w niniejszej sprawie, na etapie postępowania przed organem I instancji, przez rzeczoznawcę majątkowego A. E. w dniu [...] czerwca 2003r. dla celów ustalenia wzrostu wartości nieruchomości po dacie wywłaszczenia, ze względu na upływ 5 lat nie może obecnie stanowić podstawy do dokonania ustaleń w tym zakresie. Skargę na powyższą decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli F. M., E. Z. M. oraz B. B. K., wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący zarzucili, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 8 i art. 138 § 2 kpa. Ponadto podnieśli naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na treść decyzji, a w szczególności art. 922 kc oraz art. 217 § 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W uzasadnieniu skargi wskazano, że Wojewoda błędnie uznał, że spadkobiercy wchodzący do postępowania administracyjnego na miejsce zmarłej strony znajdują się w sytuacji w której jakoby musieliby zaczynać postępowanie od początku, ponieważ spadkobiercy wstępują w miejsce strony postępowania, kontynuując jej działania a co za tym idzie nie są oni nową stroną postępowania, a jedynie kontynuują działania prowadzone do tej pory przez dotychczasową stronę. Ponadto skarżący podnieśli, że przez konieczność sporządzania nowego operatu szacunkowego spadkobiercy poniosą niepowetowaną stratę materialną gdyż będą zmuszeni do zapłacenia odszkodowania według cen z dnia sporządzenia wyceny i ponownego wydania decyzji a więc wielokrotnie przekraczających ustalone w uchylonej decyzji, a konieczność sporządzania takiego operatu jest wyłącznie następstwem nieprawidłowych działań podjętych przez organ. Zdaniem skarżących, w sprawie nie zaszły zmiany stanu faktycznego lub prawnego dotyczącego nieruchomości, gdyż strony będące w momencie składania wniosku o wydanie nieruchomości podmiotami sporu nie uległy zmianie, jak również nie uległ zmianie stan prawny i faktyczny na przedmiotowej nieruchomości. Dlatego też nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 kpa. Skarżący podnieśli także, że organ I instancji naruszył art. 217 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem 5 grudnia 1990r., w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie zwaloryzowane, w wysokości nie większej niż 50 % aktualnej wartości tych nieruchomości. Tym samym odszkodowanie orzeczone przez organ I instancji powinno zostać zmniejszone o połowę i wynieść odpowiednio 5 tysięcy złotych, co zostało całkowicie pominięte przez organ odwoławczy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie "ppsa", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest uzasadniona i podlega oddaleniu. W skardze słusznie zauważono, że rozstrzygnięcie sprawy co do istoty przez organ odwoławczy w sytuacji, gdy wstąpienie spadkobierców zmarłej strony do postępowania nastąpiło na etapie postępowania odwoławczego nie stanowi naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego zawartej w art. 15 kpa, ponieważ wprawdzie spadkobiercy jako następcy prawni strony pojawiają się w postępowaniu jako nowe podmioty, ale równocześnie wstępują oni w sytuację prawnoprocesową strony, której są następcami i dlatego nie można mówić, że ich sprawa nie została rozpoznana przez dwie instancje administracyjne tylko dlatego, że pojawienie się następców jako stron postępowania nastąpiło dopiero na etapie postępowania odwoławczego. Zatem w przedmiotowej sprawie śmierć Z. M. i wstąpienie na jej miejsce jej następców prawnych nietrafnie zostało wskazane przez organ odwoławczy jako podstawa do uchylenia decyzji organu I instancji. Jednakże należy podkreślić, że w niniejszej sprawie istniały wątpliwości co do tego, czy status strony przysługuje A. G. Wojewoda, ponownie rozpatrując sprawę po uchyleniu swojej decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, uznał, że A. G. jest stroną niniejszego postępowania w przedmiocie zwrotu w/w działek. Niewątpliwie zaś A. G. nie występował jako strona w postępowaniu przed Prezydentem Miasta jako organem I instancji i nie mógł na tym etapie brać czynnego udziału w postępowaniu. Dlatego też Wojewoda, stwierdzając, że A. G. przysługuje status strony w przedmiotowej sprawie, słusznie uznał, że rozstrzygnięcie sprawy co do istoty przez organ odwoławczy spowodowałoby pozbawienie A. G. prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania (naruszenie art. 10 § 1 kpa) oraz zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (naruszenie art. 15 kpa). Zatem, choć Wojewoda nietrafnie wskazał jako podstawę uchylenia decyzji organu I instancji fakt wstąpienia do postępowania następców prawnych zmarłej Z. M., to przekazanie sprawy organowi I instancji ze względu na ochronę zasady czynnego udziału stron i dwuinstancyjności postępowania należy uznać za zasadne z powodu pojawienia się na etapie postępowania odwoławczego nowej strony w osobie A. G. Ponadto uchylenie decyzji Prezydenta Miasta i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji było uzasadnione z uwagi na jednoznaczna treść art. 156 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia. Dlatego też w przedmiotowej sprawie zachodzi konieczność sporządzenia nowego operatu szacunkowego, a więc przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części w rozumieniu art. 138 § 2 kpa. Nie jest zatem zasadny zarzut skargi jakoby organ odwoławczy zaskarżoną decyzją naruszył ten przepis. W związku z powyższym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a zarzuty podniesione w skardze nie stanowią podstawy do jej uchylenia i na zasadzie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.