II FZ 66/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jacek Brolik po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. Ł. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 1047/08 w zakresie oddalenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 maja 2008 r., nr (...) w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 1047/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek M. Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji ocenił bowiem, iż skarżąca nie spełniła przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.") i jest w stanie poczynić oszczędności na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 19.908, 00 zł. W zażaleniu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zdaniem skarżącej, Sąd powinien ustalić konkretną sytuację majątkową wnioskodawcy na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, a nie opierać się na przypuszczeniach co do zgromadzonego majątku w przeszłości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Artykuł 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przewiduje, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie przychylił się do wniosku skarżącej, uznając, że zapłata wpisu od skargi w wysokości 19.908,00 zł nie przekracza jej możliwości finansowych. Wnioski wywiedzione z akt sprawy oraz argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie są precyzyjne i wystarczająco przekonywujące. Sąd I instancji nie wywiązał się z obowiązku wszechstronnego i wyczerpującego odniesienia się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie Z wniosku o przyznanie prawa pomocy i przedłożonych na wezwanie Sądu dokumentów wynika, że skarżąca otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 803,56 zł (po potrąceniach), jej mąż 3.702,17 zł netto, a syn 3.001,04 zł netto, posiada także udziały w spółce o wartości 16.000 zł. Sąd pierwszej instancji oceniając możliwości płatnicze skarżącej wskazał także w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia "że nie można tracić z pola widzenia sytuacji majątkowej męża skarżącej", sugerując również możliwość sprzedania udziałów w spółce o wartości 7.700 zł (będących własnością męża). Biorąc pod uwagę powyższe wziąć należy jednak pod uwagę, że skarżąca ponosi koszty leczenia, koszty utrzymania domu (m.in. gaz, prąd), a zapewne także wydatki na potrzeby życia codziennego. Wbrew konstatacji Sądu I instancji, nie można oczekiwać, że w tak krótkim czasie, jaki przysługuje na uiszczenie wpisu, skarżąca wraz z mężem i synem "poczyni pewne oszczędności na przyszłość" i to w niebagatelnej kwocie 19.908,00 zł, czy też z dnia na dzień upłynni udziały w spółce z o.o. "W.", bądź zrobi to jej mąż. Niezrozumiałe jest także, w ocenie Sądu kasacyjnego, powoływanie się przez Sąd I instancji na sytuację finansową skarżącej sprzed lat to znaczy, wówczas gdy prowadziła działalność gospodarczą, oraz pobierała (w latach 1991-1998) dywidendy. Tym bardziej, że Sąd I instancji wyraźnie wskazuje, że analiza akt sprawy nie pozwoliła na ustalenie "losów zgromadzonego w ten sposób majątku". Zatem Sąd tylko i wyłącznie domniemuje (a nie dowodzi), że wnioskodawczyni zgromadziła oszczędności lub nabyła wartościowe składniki majątkowe z dochodów uzyskanych około 17 lat temu. Ponadto należy mieć na uwadze, że nie jest powinnością Sądu prowadzącemu postępowanie wpadkowe (o przyznanie prawa pomocy) dokonywanie ustaleń, obliczeń, czy też zestawień jakie dochody dana osoba uzyskała w odległych latach, z jakich, źródeł, oraz jak zadysponowała ewentualnymi pieniędzmi (oszczędziła, czy też nabyła nieruchomość), a ocena rzeczywistych możliwości finansowych i płatniczych strony ubiegającej się o zwolnienie od wpisu na dzień złożenia wniosku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art.197 § 2 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę, zgodnie z przedstawionymi powyżej wskazaniami, Sąd I instancji powinien, w oparciu o niewadliwe postępowanie, wypowiedzieć się o możliwości uiszczenia przez stronę należnego w sprawie wpisu, biorąc pod uwagę rzeczywiste dochody skarżącej, ponoszone wydatki oraz ewentualną realną partycypację męża skarżącej w poniesieniu kosztów sądowych.