II GZ 104/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia L. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 6 marca 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1148/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi L. B. na postanowienie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie cofnięcia licencji pracownika zabezpieczenia technicznego postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 marca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1148/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił wniosek L. B., zwanego dalej "skarżącym", o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi na postanowienie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...], w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie cofnięcia licencji pracownika zabezpieczenia technicznego. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, iż w dniu [...] lipca 2008 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Motywując swój wniosek skarżący podał, że uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1500 zł brutto miesięcznie oraz samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Z uwagi na niewystarczające informacje dla wszechstronnej oceny złożonego wniosku skarżący został wezwany do przedstawienia, w terminie 14 dni od doręczenia niniejszego wezwania, dokumentu wskazującego na wysokość dochodu osiąganego z prowadzonej działalności gospodarczej, odpisu zeznania podatkowego za rok 2007, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres 3 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wykazu ponoszonych przez niego koniecznych miesięcznych wydatków wraz z załączeniem dokumentów potwierdzających te dane. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia [...] września 2008 r. podał, że obecnie nie osiąga dochodów, bowiem zawiesił działalność gospodarczą i z tego powodu nie może przedstawić żądanych dokumentów. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwane dalej "p.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd I instancji powołując się na stanowisko doktryny podniósł, że określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie skarżący uchylił się od nadesłania dokumentów potwierdzających okoliczności dotyczące stanu majątkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest jej stan majątkowy. Z kolei instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które, ze względu na ich trudną sytuację materialną, nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Skoro zatem jest to pomoc państwa, to zdaniem Sądu I instancji należy ustalić, czy ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, wypełnia ustawowe przesłanki przyznania tejże pomocy. Ustalenie to nie jest możliwe w przypadku niewykazania przez skarżącego stanu majątkowego ze względu na brak dokumentów źródłowych, do przesłania których zobowiązano go. Niemożność ustalenia sytuacji majątkowej powoduje z kolei konieczność odmowy przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przyznania mu prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem oraz zwolnienia od opłaty od zażalenia. W uzasadnieniu podniósł, że odmowa udzielenia prawa pomocy jest niezasadna, bowiem skarżący złożył wniosek na urzędowym formularzu, który stosownie do wymagań uzasadnił. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Celem występującej w postępowaniu sądowo-administracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślenia wymaga jednak, że instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe, czy też koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą - wynikającą z unormowania zawartego w art. 214 p.p.s.a. - jest bowiem obciążenie kosztami sądowymi (tj. opłatami sądowymi, takimi jak wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrotem wydatków) tego podmiotu, który wnosi pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Analizując przywoływane w sprawie przepisy prawne regulujące prawo pomocy należy zauważyć, iż na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższy przepis wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zwrócić należy jednak uwagę, że nakładając na stronę obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy ustawodawca nie obciążył jej obowiązkiem ich udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia. W przypadku, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy budzi wątpliwości co do jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych sąd I instancji, stosownie do art. 255 p.p.s.a., obowiązany jest wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. W wezwaniu należy sprecyzować, jakie dokumenty strona powinna złożyć, przy czym rodzaj tych dokumentów winien być dostosowany do sytuacji danej strony. Sąd I instancji podjął czynności, o których mowa w art. 255 p.p.s.a., lecz skarżący nie wykonał zarządzenia Sądu z dnia [...] sierpnia 2008 r. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec skarżącego zastosowana. W rozpoznawanej sprawie, z naruszeniem spoczywającego na nim obowiązku, składający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie uprawdopodobnił i nie udokumentował okoliczności podnoszonych na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Skoro więc skarżący nie przedstawił dokumentów, które uprawdopodobniłyby, że jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy to Sąd I instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny. Należy jednak zaznaczyć, że prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy nie ma powagi rzeczy osądzonej. Strona ma prawo złożyć ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli jej poprzedni wniosek został oddalony. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie. Odnosząc się do żądania skarżącego zwolnienia od opłaty od zażalenia, to podnieść należy, że stosownie do art. 227 § 2 p.p.s.a zażalenie to, jako zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych, jest wolne od opłaty sądowej.