II SA/Wa 1245/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Stanisław Marek Pietras, Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w W. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zasadniczej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2008 r., wydaną na podstawie art. 39 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.), Wojskowy Komendant Uzupełnień W. odmówił P. P. odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste. W uzasadnieniu decyzji organ, odmawiając odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste podał, że okoliczności faktyczne i zebrane dowody w sprawie wskazują, że pierwszeństwo winien mieć interes Sił Zbrojnych. Powołując się ponadto na art. 39 ust. 1 pkt 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej organ wskazał, że zainteresowany nie spełnia przesłanki z tego przepisu, nie jest bowiem uczniem, a jedynie deklaruje chęć podjęcia nauki w szkole wyższej, odbywanie zaś kursów nie kwalifikuje poborowego do udzielania mu odroczenia. Ponadto organ wskazał, że o konieczności sprawowania przez poborowego osobistej opieki nad członkiem rodziny, zgodnie z art. 39 a powołanej ustawy, orzeka wójt lub burmistrz. Od powyższej decyzji P. P. wniósł odwołanie, jednakże Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w W. decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu decyzji, powołując treść art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, organ wskazał, że podniesione w odwołaniu okoliczności nie stanowią podstawy do udzielenia poborowemu odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Przytoczył również treść art. 39 ust. 3 powołanej ustawy i powtórzył za organem pierwszej instancji, że wszystkie okoliczności faktyczne i zebrane dowody wskazują, że pierwszeństwo winien mieć interes Sił Zbrojnych przed interesem zainteresowanego. Decyzja ta stała się przedmiotem skargi P. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o jej zmianę, ewentualnie uchylenie. W uzasadnieniu skargi zarzucił decyzjom organu pierwszej i drugiej decyzji, że są one sprzeczne z ustawą o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, iż okoliczności podnoszone przez skarżącego, wg jego oceny, nie stanowią podstawy do udzielenia poborowemu odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Dokonując kontroli decyzji wydanych w niniejszej sprawie, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy prawa proceduralnego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy art. 39 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP (Dz.U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 39 ust. 3 i 5 powołanej ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP można udzielić odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne względy osobiste i rodzinne poborowego, a w szczególności związane z zaistnieniem trudnej sytuacji osobistej lub rodzinnej, które nie upoważniają do udzielenia poborowemu odroczenia z tytułu sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny albo z powodu konieczności załatwienia spraw związanych z prowadzeniem przez poborowego przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego albo innej działalności gospodarczej. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że sprawy dotyczące poboru do wojska należą do spraw o szczególnym ciężarze gatunkowym. To musi powodować szczególną troskę ustawodawcy, organów administracyjnych oraz sądów o to, by całość postępowania była opatrzona wyraźnymi i rzeczywiście przekonującymi gwarancjami, zmniejszającymi do minimum możliwość naruszeń praw obywatelskich w tej sferze (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1994 r., III AZP 8/94, OSNP 1995, nr 7, poz. 82, wyrok NSA z dnia 2 października 1998r. - III SA 7225/98, niepubl.). Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron w uzasadnieniu rozstrzygnięcia o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw (art. 107 § 3 kpa). Konieczność taka związana jest z jednej strony z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 kpa), z drugiej zaś z koniecznością umożliwienia sądowi administracyjnemu, do którego kierowana jest niniejsza skarga, przeprowadzenia kontroli legalności. Strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowania prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Wskazać ponadto należy, że decyzja o odroczeniu służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne poborowego ma fakultatywny (uznaniowy) charakter, a więc jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest zatem ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Kontrola ta obejmuje natomiast zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie zaskarżone orzeczenia zostały wydane z naruszeniem powyższych zasad procedury administracyjnej, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z powołanych przepisów wynika, że uzasadnienie orzeczenia jest integralną jego częścią, której podstawowym zadaniem jest wyjaśnienie powodów danego rozstrzygnięcia, a także umożliwienie Sądowi kontroli zaskarżonego aktu. Organy administracji nie sprostały tym wymaganiom. Organ I instancji nie odniósł się w żaden sposób do argumentów skarżącego, uznając jedynie, że podniesione w odwołaniu okoliczności nie stanowią podstawy do udzielenia poborowemu odroczenia zasadniczej służby wojskowej oraz, że pierwszeństwo winien mieć interes Sił Zbrojnych przed interesem zainteresowanego. Natomiast organ II instancji, pomimo załączenia do odwołania dokumentów, które zdaniem skarżącego potwierdzają fakty uzasadniające odroczenia zasadniczej służby wojskowej ograniczył się jedynie do przedstawienia stanu faktycznego sprawy i przywołania treści art. 4 ust. 1 i art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Przypomnieć należy, że postępowanie odwoławcze charakteryzuje się tym, że nie ogranicza się ono do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, lecz organ odwoławczy jest obowiązany ponownie sprawę rozpoznać i rozstrzygnąć, a ponadto odnieść się do zarzutów podniesionych w odwołaniu. Bez wątpienia organ drugiej instancji nie zrealizował nałożonych na niego obowiązków wynikających z art. 138 § 1 pkt 1 kpa i nie rozpoznał sprawy ponownie. Ograniczył się bowiem jedynie do powtórzenia za organem I instancji, że podniesione w odwołaniu okoliczności nie stanowią podstawy do udzielenia poborowemu odroczenia zasadniczej służby wojskowej oraz, że pierwszeństwo winien mieć interes Sił Zbrojnych przed interesem zainteresowanego. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznając sprawę za niewystarczająco wyjaśnioną na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. Nie przesądzając rozstrzygnięcia organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ zbada, uwzględniając uwagi poczynione przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu, czy w niniejszej sprawie zachodzi stan faktyczny określony w art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, a zatem czy w przypadku skarżącego istnieją podstawy do odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Prawidłowo przeprowadzone postępowanie winno następnie znaleźć odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu i jego uzasadnieniu, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 kpa.