I OSK 1167/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch Sędzia WSA del. Monika Nowicka Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 maja 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 514/08 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) września 2008 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 13 maja 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 514/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) września 2008 r. , nr (...), w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P. decyzją z dnia (...) lipca 2008r., nr (...), umorzył postępowanie w sprawie przyznania pomocy finansowej na opłacenie energii elektrycznej, uznając, że wniosek M. K. z dnia (...) lutego 2008 r. o przyznanie pomocy finansowej na opłacenie energii elektrycznej jest tożsamy z wnioskiem z dnia (...) lutego 2008 r., gdyż dotyczy tego samego okresu rozliczeniowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z dnia (...) września 2008 r., (...), utrzymało w mocy powyższą decyzję, wskazując, że sprawa przyznania pomocy finansowej na opłacenie energii elektrycznej została rozpatrzona przez organ pierwszej instancji decyzją odmowną z dnia (...) lutego 2008 r., nr (...). W związku z tym organ uznał, że skoro postępowanie zostało zakończone wcześniejszą decyzją, to postępowanie w tej samej sprawie, na wniosek złożony w miesiącu lutym o to samo świadczenie, stało się bezprzedmiotowe. M. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wskazując, że jego jedyne źródło dochodu stanowi renta w wysokości (...) zł oraz powołał się na treść art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny bezzwrotny zasiłek celowy. Wyrokiem z dnia 13 maja 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 514/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) września 2008 r., nr (...), wskazał, że zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności, czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego. Przy czym Sąd podkreślił, że art. 105 § 1 k.p.a., nie może być interpretowany rozszerzająco, gdyż ma on zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Sąd pierwszej instancji wskazał, że jak wynika z akt niniejszej sprawy, w trakcie postępowania administracyjnego pismem z dnia (...) czerwca 2008 r. nr (...) wystąpiono do (...) S.A. z prośbą o przekazanie informacji o wysokości rachunków za miesięczne zużycie przez M. K. energii elektrycznej w okresie od (...) stycznia 2008 r. do (...) czerwca 2008 r. W odpowiedzi (...) S.A. pismem z dnia (...) lipca 2008 r. nr (...), wyjaśniła, że odczyty i rozliczenia za energię elektryczną odbywają się co dwa miesiące i niemożliwe jest podanie zużycia oraz należności do zapłaty oddzielnie za każdy miesiąc. Sąd podał, że z uzyskanej odpowiedzi wynika, iż w okresie od (...) grudnia 2007 r. do dnia (...) lutego 2008 r. (data złożenia wniosku w kontrolowanej sprawie) skarżący otrzymał jeden rachunek na kwotę (...) zł. (w tym (...) zł. zaległości). To zaś, zdaniem Sądu, oznacza, iż wnioski z dnia (...) lutego 2008 r. i (...) lutego 2008 r. dotyczą tego samego okresu rozliczeniowego za energię elektryczną. W ocenie Sądu pierwszej instancji, mając na względzie fakt, iż wniosek złożony przez M. K. w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w P. w dniu (...) lutego 2008 r. rozpatrzony został decyzją z dnia (...) lutego 2008 r. odmawiającą pomocy na ten cel, bezprzedmiotowym było ponowne rozpatrywanie tej samej sprawy. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę kasacyjną złożył M. K., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania przez błędną wykładnię przepisu art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 i 86 k.p.a., które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy przez przyjęcie, że sprawa niniejsza nie podlega rozstrzygnięciu merytorycznemu z uwagi na jej bezprzedmiotowość. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zaskarżone orzeczenie zostało oparte na błędnym ustaleniu faktycznym, że skarżący domagał się zasiłku celowego na opłacenie energii elektrycznej za okres od (...) grudnia 2007 r. do dnia (...) lutego 2008 r. Zdaniem skarżącego z ustaleń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu nie wynika bowiem, kiedy skarżący otrzymał rachunek za energię elektryczną i za jaki okres, w związku z czym nie można zweryfikować ustaleń Sądu, że przedmiot takiego wniosku o przyznanie pomocy finansowej na energię elektryczną był tożsamy. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazano, że ponowny wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego, od którego daty jest uzależniony okres przyznania zasiłku, nie jest wnioskiem w tej samej sprawie, jeżeli został złożony w innym, późniejszym miesiącu niż ten, który został już rozpatrzony. Skarżący wskazał, że jeśli podmiot uprawniony do żądania przyznania zasiłku – jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – ma interes prawny w żądaniu rozstrzygnięcia sprawy, nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania. Nie stanowi o bezprzedmiotowości postępowania fakt, iż określone żądanie nie może być uwzględnione. Taki bowiem wniosek jako niezasadny merytorycznie podlega negatywnemu rozpoznaniu poprzez na przykład odmowę przyznania określonego świadczenia. Skarżący kasacyjnie podkreślił, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, jeżeli przestał istnieć stan faktyczny podlegający uregulowaniu przez organ administracji w oparciu o konkretny przepis. Dlatego też, zdaniem skarżącego, umorzenie przez organ administracji postępowania, gdy istnieją podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy stanowi naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. i winno spowodować uchylenie zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu zarzucono, że w zaskarżonym wyroku niesłusznie uznał argumentację organu administracyjnego, iż postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe, co skutkowało jego umorzeniem. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, że zgodnie z art. 105 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe, organ wydaje decyzję o umorzeniu. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza brak przedmiotu postępowania, którym zazwyczaj jest konkretna sprawa, w której organ administracji jest władny i zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Przy bezprzedmiotowości postępowania nie można zatem wydać decyzji co do jej istoty. Przesłanka bezprzedmiotowości może zaistnieć zarówno w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego, jak i może powstać na skutek zdarzeń prawnych. Podkreślić w tym miejscu należy, że użycie przez ustawodawcę w art. 105 k.p.a. słowa "wydaje", a nie "może wydać" oznacza, że wydanie decyzji o umorzeniu postępowania jest obligatoryjne, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z jakiejkolwiek przyczyny. Zatem stwierdzić należy, że wystąpienie przesłanek określonych w art. 105 k.p.a., jest podstawą do umorzenia postępowania. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Przy czym zaznaczyć należy, że konstrukcja umorzenia postępowania w drodze decyzji powoduje, iż stabilność decyzji ostatecznej o umorzeniu postępowania korzysta z tej samej ochrony, jak każda inna decyzja. Wzruszenie jej może nastąpić jedynie w jednym z nadzwyczajnych trybów przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a nowa decyzja w tej samej sprawie wydana w zwyczajnym trybie zawsze musi się spotkać ze skutecznym zarzutem nieważności określonym w art. 156 § 1pkt 3 k.p.a. W niniejszej sprawie, jak z akt sprawy wynika, wniosek skarżącego o przyznanie pomocy finansowej na opłacenie energii elektrycznej dotyczy tego samego okresu rozliczeniowego, co do którego organ pierwszej instancji orzekł już decyzją odmowną z dnia 29 lutego 2008 r. Uznać zatem należy, że wystąpiła przesłanka określona w art. 105 k.p.a., w związku z czym organ administracyjny umarzając postępowanie w tej sprawie nie naruszył prawa. Wniosek bowiem złożony o to samo świadczenie w tej samej sprawie czyni postępowanie bezprzedmiotowym. W związku z tym uznać należy, że zarzuty skargi kasacyjnej nie mają usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 wskazanej ustawy), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie. .