II OZ 460/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Wrocławiu z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 366/05 o przyznaniu D. W. i M. W. prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł i odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi D., M., J. i M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 366/05, sygn. akt II SA/Wr 366/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał D. W. i M. W. prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż w dniu 20 października 2008 r. D. i M. W. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2009 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia D. i M. W. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rozpatrując wniosek D. i M. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu podniósł, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1) i 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Sąd wskazał, iż na obecnym etapie postępowania skarżący obowiązani są pokryć koszt 100 zł tytułem wpisu od skargi. Przy czym do uiszczenia tejże kwoty zobowiązane były solidarnie cztery osoby, bowiem skarżącymi są również M. W. i J. W., nie pozostający z wnioskodawcami we wspólnym gospodarstwie domowym. Uiszczenie wpisu sądowego od skargi przez jednego ze skarżących zwolni z tego obowiązku pozostałych. Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazali braku dostatecznych środków, mogących stanowić przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący uzyskują stały miesięczny dochód w kwocie 2.195 zł, zaś w dodatkowym oświadczeniu złożonym w trybie art. 255 p.p.s.a. podali jedynie, bez udokumentowania, że ich miesięczne wydatki związane z opłaceniem energii elektrycznej i zakupem leków wynoszą ok. 300 zł. Nadto Sąd uznał, iż argument skarżących dotyczący znacznej liczby postępowań toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu oraz innymi sądami i związana z tym łączna wysokość wpisów nie przemawia za przyznaniem skarżącym zwolnienia od obowiązku uiszczenia całości kosztów sądowych. Każda ze spraw jest bowiem rozpatrywana oddzielnie i od każdej pobiera się wpis w innej wysokości. Każdy wniosek o przyznanie prawa pomocy należy bowiem traktować jednostkowo. Sąd nie uwzględnił także wniosku o ustanowienie adwokata na obecnym etapie postępowania wskazując, że udział adwokata jest potrzebny w takiej sprawie, w której strona wnosząc o ustanowienie adwokata jest nieporadna, ma trudności z samodzielnym podejmowaniem czynności procesowych, a jej sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów związanych z czynnościami podejmowanymi przez adwokata, zaś taka sytuacja - w ocenie Sądu - nie zaistniała w niniejszej sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli D. W. i M. W., wnosząc o jego uchylenie i zmianę oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu zażalenia wskazali, iż nie są w stanie ponieść kosztów sądowych, gdyż nie mają na minimum socjalne. W marcu 2009 r. otrzymali wezwania do opłat sądowych na kwotę ponad 1.000 zł. Skarżący podnieśli, że są zmuszani do żebractwa za dochodzenie swoich praw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." -wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zbadał przesłanki warunkujące przyznanie D. W. i M. W. prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd pierwszej instancji przyznając skarżącym prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł i odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku, powołując się na sytuację rodzinną i materialną skarżących. D. W. i M. W. nie spełniają warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiadają stały miesięczny dochód, na który składają się emerytura skarżącej w kwocie 993 zł oraz emerytura jej męża w kwocie 1202zł. Ponadto skarżący są w ¼ współwłaścicielami działek w N. D. M.. A zatem, stwierdzić należy, iż przy stałym miesięcznym dochodzie skarżący są w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia w części kosztów niniejszego postępowania. Należy zauważyć, że przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie skarżący zostali wezwani przez Sąd pierwszej instancji – zarządzeniem z dnia 18 grudnia 2008 r. - do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie D. W. złożyła pismo zawierające oświadczenie dotyczące miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania i zakup leków. Do pisma skarżąca załączyła kserokopię przekazów pocztowych emerytury swojej i męża. Skarżący nie przedstawili natomiast żadnych dokumentów dotyczących wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie i utrzymanie domu. Działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżących. D. W. i M. W. nie wykazali okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Natomiast treść oświadczeń złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie daje wystarczających podstaw do uznania, że D. W. i M. W. nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy także podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż prowadzenie wielu postępowań sądowych oraz koszty związane z ich prowadzeniem nie stanowią samoistnej przesłanki warunkującej przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.