II OZ 62/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zależenia H. H. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 791/08 odmawiającego przyznania H. H. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi S. W. i H. H. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] września 2008 r., Nr [...] w przedmiocie zaniechania dalszych robót budowlanych postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej jako: WSA) odmówił przyznania H. H. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi Stefana W. i H. H. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku (dalej jako: PINB) z dnia [...] września 2008 r., Nr [...] w przedmiocie zaniechania dalszych robót budowlanych. W uzasadnieniu WSA podał, że H. H. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, oboje utrzymują się z emerytur w wysokości ponad 3200 zł miesięcznie łącznie. Nadto, z razem z małżonkami zamieszkuje ich bezrobotny syn, który utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 441 zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że jest właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni 110 m2, a także nieruchomości rolnej o powierzchni 3,6 ha. Nadto, jest właścicielem samochodu osobowego, rocznik 1998 (nie wskazano marki). Podał, że nie posiada oszczędności. Wnioskodawca opisał wydatki, które ponosi w każdym miesiącu i określił ich wysokość na kwotę 2497 zł. Wśród tych wydatków znalazły się koszty poniesione na energię elektryczną (97 zł), telefon (96 zł), wodę (90 zł), wywóz nieczystości (19 zł), Internet (36 zł), gaz (25 zł), opał (500 zł), transport drzewa i rąbanie (350 zł), podatek od nieruchomości (60 zł), ubezpieczenie na życie (15 zł), paliwo (130 zł), lekarstwa (160 zł), prasę (120 zł), dentystę (210 zł), remont ogrodzenia posesji (470 zł), przegląd samochodu (98 zł) i ubezpieczenie samochodu (210 zł). Wobec wątpliwości co do określonych we wniosku możliwości płatniczych wnioskodawcy, został on wezwany do nadesłania dokumentów źródłowych, w tym wyciągów z kont bankowych, dokumentów obrazujących ponoszenie zaoferowanych we wniosku wydatków oraz wskazujących na aktualną wysokość osiąganych dochodów. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 21 lipca 2009 r. i zobowiązywało do przedłożenia dokumentów źródłowych w terminie 14 dni. Termin do wykonania wezwania upłynął bezskutecznie w dniu 4 sierpnia 2009 r. Pomimo upływu wyznaczonego terminu sądowego wnioskodawca nie przedłożył jakichkolwiek żądanych dokumentów ani nie wnioskował też o przedłużenie terminu do ich doręczenia. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2009 r. odmówił przyznania H. H. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Na powyższe postanowienie H. H. wniósł w ustawowym terminie sprzeciw wskazując, iż powyższe postanowienie narusza art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej jako: ppsa) poprzez nieuzasadnienie tego postanowienia w rozumieniu powyższego przepisu. Zdaniem wnoszącego sprzeciw, uzasadnienie nie zawiera kryteriów ustalenia prawa pomocy. Rozpatrując od nowa wniosek H. H. WSA wskazał, że jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca po raz pierwszy zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wnioskiem z dnia 10 grudnia 2008 r., a WSA w osobie referendarza sądowego, prawomocnym postanowieniem z dnia 29 stycznia 2009 r. odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uwzględniając fakt, iż wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych został prawomocnie rozstrzygnięty postanowieniem z dnia 29 stycznia 2009 r. Sąd dokonał porównania sytuacji majątkowej i możliwości zarobkowych wnioskodawcy, istniejących w dacie złożenia wcześniejszego wniosku z sytuacją przedstawioną w niniejszym wniosku. Sąd przy analizie zawartych w nim informacji miał na uwadze art. 165 ppsa, w myśl którego postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy została zatem dokonana pod kątem przytoczenia przez wnioskodawców nowych okoliczności faktycznych, nieznanych Sądowi w chwili rozpoznawania pierwszego wniosku, które uzasadniałyby odmienną ocenę od już dokonanej we wcześniejszym postanowieniu i w konsekwencji - przyznanie prawa pomocy. Biorąc powyższe pod uwagę WSA wskazał, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Ustalone wyżej dochody rodziny nie pozwalają na przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny, a szczególnie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. Ponadto, z informacji przedstawionych przez wnioskodawcę w uzasadnieniu wniosku oraz w jego oświadczeniu i przedłożonych dokumentach źródłowych, dotyczących majątku i dochodów jednoznacznie wynika, iż nie uległy zmianie okoliczności faktyczne, które były podstawą wydania odmownego postanowienia z dnia 29 stycznia 2009 r. Sąd wskazał, że zarówno wówczas jak i obecnie głównym źródłem utrzymania wnioskodawcy - według jego twierdzeń - są emerytury (jego i małżonki), których wysokość nieznacznie wzrosła. W zażaleniu na powyższe postanowienie, nazwanym "Zażaleniem - sprzeciwem" H. H. wniósł o uchylenie w całości postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 24 września 2009 r. i wyłączenie ze sprawy sędziego Marioli Jaroszewskiej. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 24 września 2009 r. Sąd postanowieniem odmówił przyznania prawa pomocy, a posiedzeniu Sądu przewodniczyła sędzia WSA Mariola Jaroszewska. Wcześniej dnia 21 maja 2009 r., Sąd wydał postanowienie o odrzuceniu skargi dotyczące tej samej sprawy a jednej i drugiej sprawie na posiedzeniu niejawnym przewodniczyła sędzia WSA Mariola Jaroszewska. H. H. wskazał, że przyczyna wyłączenia stała się znana dopiero z dniem doręczenia postanowienia to jest 30 września 2009 r., a w przedmiotowej sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 19 w związku z art. 20 § 2 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny (dalej jako: NSA) wskazuje, że zawarty w zażaleniu wniosek o wyłączenie sędziego Marioli Jaroszewskiej został rozpatrzony przez WSA w dniu 15 grudnia 2009 r. tak więc NSA rozpatruje tylko zażalenie w części zaskarżającej postanowienie WSA z dnia 24 września 2009 r., odmawiające przyznania H. H. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana jedynie w przypadku osób charakteryzujących się bardzo trudną sytuacją materialną. W orzecznictwie NSA wywiedziono, iż do osób tych zaliczyć można np. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2004 r., sygn. akt GZ 9/04, niepublikowane). Natomiast w świetle art. 246 § 1 pkt 2 ppsa stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi więc rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem a ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do sądu. Zdaniem NSA, Sąd I instancji w sposób prawidłowy ocenił sytuację majątkową H. H. i jego rodziny i należy zgodzić się z WSA, iż sytuacja majątkowa H. H. i jego rodziny, która została zanalizowana na podstawie oświadczenia skarżącego nie pozwala na stwierdzenie, że zostały wypełnione przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, a to uniemożliwia przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Wnioskodawcy, przy dochodzie ponad 3200 zł nie należą do grona osób ubogich i stać ich na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Poza tym H. H. został wezwany do nadesłania dokumentów źródłowych, w tym wyciągów z kont bankowych, dokumentów obrazujących ponoszenie wskazanych we wniosku wydatków oraz wskazujących na aktualną wysokość osiąganych dochodów, aby rozwiać wszelkie wątpliwości co do określonych we wniosku możliwości płatniczych wnioskodawcy. Skoro H. H. nie odpowiedział na to wezwanie WSA, Sąd miał prawo uznać, że skarżący podtrzymuje twierdzenia co do swojej sytuacji majątkowej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a tym samym, prawidłowa jest ocena WSA, że skarżący jest w stanie pokryć koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów NSA, w oparciu o art. 197 § 1 ppsa oraz art. 197 § 2 w związku z art. 184 ppsa, postanowił jak w sentencji.