II SA/Wa 1508/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej - oddala skargę W dniu 13 października 2008 r. L. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Obrony Narodowej Nr [...] z dnia [...] września 2008 r. utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. odmawiającą uzupełnienia o kwotę 27.009,12 zł wypłaconego L. S. świadczenia pieniężnego na podstawie art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku ze zwolnieniem go z zawodowej służby wojskowej. Decyzja została podjęta w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. Nr [...] Dowódca [...] Okręgu Wojskowego wypowiedział L. S. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej. W dniu 30 czerwca 2003 r. zainteresowany wystąpił do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. z wnioskiem o wypłatę świadczenia pieniężnego w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Świadczenie wypłacono za okres od dnia 1 lipca 2003 r. do dnia 30 czerwca 2004 r. w kwocie brutto 27.009,12 zł. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Nr [...]. Dowódca Wojsk Lądowych po rozpatrzeniu wniosku L. S., stwierdził nieważność decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Następnie rozkazem Nr [...] Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] lipca 2006 r. (pkt 10) – L. S. z dniem 30 września 2006 r. zwolniono z zawodowej służby wojskowej i przeniesiono do rezerwy, wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S w dniu 23 listopada 2006 r. dokonał wypłaty kwoty 5.102,88 zł stanowiącej uzupełnienie należnego skarżącemu świadczenia w ostatnim dniu pełnienia służby wojskowej. W dniu 22 lipca 2008 r. skarżący złożył do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego w celu wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie przyznania na rzecz wnioskującego świadczenia pieniężnego w wysokości brutto 27.009,12 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 31 października 2006 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S decyzją Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. odmówił uzupełnienia o kwotę 27.009,12 zł wypłaconego świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z dniem 30 września 2006 r. żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Od powyższej decyzji L. S. złożył odwołanie do Ministra Obrony Narodowej. Minister Obrony Narodowej decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, iż stosownie do art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892) żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej niezależnie od odprawy, o której mowa w art. 94 wymienionej ustawy przysługuje przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wypłacone co miesiąc świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. W omawianej sprawie bezsporne jest, że skarżącemu za okres od dnia 1 lipca 2003 r. do dnia 30 czerwca 2004 r. wypłacono jednorazowo z góry 12-to miesięczne uposażenie, w związku ze zwolnieniem ze służby. Spełnienie przesłanki zwolnienia umożliwiło dokonanie wypłaty tej należności. Natomiast decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej kreuje nową sytuację prawną, mianowicie pozbawia wadliwą decyzję zdolności wywoływania skutków prawnych ex tunc. Jednakże znosząc ex tunc podstawę do wypłaty przedmiotowego świadczenia, nie zniosła wprost skutków jego wypłaty. Organ podniósł, iż pobrane przez skarżącego świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, ponieważ odpadły podstawy jego przyznania. Skoro zatem skarżącemu wypłacono już świadczenie pieniężne z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, to pomimo iż została stwierdzona nieważność decyzji o zwolnieniu, nie ma on prawa do uzyskania kolejnego świadczenia pieniężnego z tego samego tytułu, posiada natomiast co najwyżej – prawo do odpowiedniego uzupełnienia otrzymanej należności, uwzględniające podwyżkę należnego uposażenia. Wskazał, iż organy wojskowe nie domagają się od skarżącego zwrotu uprzednio wypłaconego świadczenia, lecz jedynie dokonują ich zaliczenia na poczet należności, wypłaconych jednorazowo za okres od dnia 1 lipca 2003 r. do dnia 30 czerwca 2004 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S z dnia [...] sierpnia 2008 r. Zaskarżonym decyzjom zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 95 pkt 1, art. 72 ust. 2, art. 77, art. 96 ust. 1 i ust. 6, art. 77, art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892). Zdaniem skarżącego, organy obu instancji postępowania administracyjnego w związku z nieskutecznym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej i ponownym zwolnieniem ze służby, dokonując wyliczenia i wypłaty należnego świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy kwotą należną w dacie (skutecznego) zwolnienia, a kwotą świadczenia poprzednio wypłaconego (świadczenie nienależne), naruszyły postanowienia ustawy z dnia 11 września 2003 r. Dokonane potrącenie uważa za bezpodstawne. Nadto uważa, że doszło do mylenia w sensie znaczeniowym pojęć świadczenia nienależnie pobranego w odniesieniu do ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, (które w ustawie nie występują) oraz świadczenia nienależnego w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Na poparcie swoich żądań wskazuje na treść uzasadnień orzeczeń sądów administracyjnych, których stanowiska zachowują przydatność w jego sprawie. Nadto podnosi, iż uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r. w składzie 7 sędziów (sygn. akt III UZP 1/08) usuwa rozbieżności w orzecznictwie. Stanowi ona, iż stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej nie uzasadnia żądania zwrotu wypłaconej emerytury od żołnierza, któremu po zwolnieniu ze służby przyznano prawo do emerytury. Dalej skarżący konkluduje, że żołnierze zawodowi, którzy pobierali emerytury czy też inne świadczenia po nieprawidłowym zwolnieniu ze służby nie mają obowiązku ich zwrotu. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć należy, iż bezsporne jest w sprawie, że skarżącemu przysługuje uprawnienie do otrzymania przez okres roku po zwolnieniu ze służby świadczenia wypłacanego co miesiąc w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby – art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.). Natomiast istota sporu sprowadza się do ustalenia prawidłowej kwoty tego świadczenia w sytuacji, gdy już wcześniej wypłacono skarżącemu takie świadczenie w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem ze służby w 2003 r. Decyzja z dnia [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzeniu L. S. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej została wyeliminowana z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia jej nieważności decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. Wyjaśnić zatem należy, że stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc), czyli od daty wydania decyzji, której nieważność stwierdzono. Decyzja o stwierdzeniu nieważności uchyla skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia nieważnej decyzji, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Zatem przykładając skutki prawne nieważności decyzji do przedmiotowego stanu faktycznego oraz stanu prawnego wynikającego z obowiązującej wówczas ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.) należy podnieść, że zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej w 2003 r. w znaczeniu prawnym nie było. Skuteczne prawnie zwolnienie L. S. z zawodowej służby wojskowej miało więc miejsce tylko raz, tj. w 2006 r. Zatem stosownie do treści art. 72 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, skarżącemu, zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej w 2006 r., przysługiwało z tytułu tego zwolnienia tylko jedno roczne uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym należne na ostatnio zajmowanym stanowisku, zgodnie z treścią art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Konieczne jest również odróżnienie prawa do uzyskania świadczenia z art. 95 pkt 1 powołanej wyżej ustawy od ustalenia wysokości tego świadczenia, ponieważ uprawnienie do świadczenia powstaje z mocy prawa – w związku ze zwolnieniem ze służby, natomiast do wojskowego biura emerytalnego należy kwestia wyliczenia kwoty przysługującego świadczenia. W rozpoznawanej sprawie w 2003 r. wypłacono skarżącemu świadczenie w związku ze zwolnieniem ze służby, ale zwolnienie to uznano później za wadliwe i to od samego początku oraz usunięto jego skutki prawne. W związku z usunięciem skutków prawnych wadliwego zwolnienia ze służby należało również wyjaśnić kwestię skutków faktycznych, w tym i związanych z wypłatą odpowiednich świadczeń na rzecz żołnierza. Art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73, pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Przepisy powołanej ustawy nie przewidują zwrotu przez żołnierza świadczenia pobranego przez okres roku po zwolnieniu ze służby i taka decyzja nie została wydana. Natomiast Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S w decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. prawidłowo zaliczył w poczet należnego skarżącemu świadczenia kwotę wypłaconą już wcześniej, a zatem wyeliminował także skutki faktyczne decyzji usuniętej z obrotu prawnego. Nie sposób się również zgodzić z zarzutem skarżącego, iż Minister Obrony Narodowej dokonał potrącenia spornej kwoty ze świadczenia przysługującego mu, pomimo braku przesłanek do jego dokonania. Wyjaśnić zatem należy, że potrącenie w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności, a przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej władcze stosunki administracyjne. Nadto instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Na mocy tego przepisu potrącenia można dokonać na podstawie prawomocnego orzeczenia o wymierzeniu kary pieniężnej, wydanego w postępowaniu dyscyplinarnym. Tymczasem wojskowy organ emerytalny nie dokonał potrącenia należnej kwoty, ale decyzją wydaną w postępowaniu jurysdykcyjnym zaliczył kwotę wypłaconą już wcześniej na poczet należnego skarżącemu świadczenia. Podkreślenia wymagają również rozwiązania przyjęte w art. 96 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z których wynika, iż świadczenie roczne przysługuje żołnierzowi, który pełnił służbę nieprzerwanie przez okres co najmniej piętnastu lat. Zatem przyjmując rozumowanie skarżącego, że świadczenie z art. 95 pkt 1 ustawy należy się za każde zwolnienie ze służby, uznać należałoby, że w przypadku skarżącego świadczenie z 2006 r. w ogóle nie przysługuje, ponieważ nie został spełniony warunek nieprzerwanej piętnastoletniej służby z uwagi na przerwę w służbie w latach 2003 – 2006 (od dnia zwolnienia w 2003 r. do czasu stwierdzenia nieważności tej decyzji). Treść art. 95 ust. 1 oraz treść dopełniającego go art. 96 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z istoty swojej zakładają jednorazowość otrzymania przez żołnierza świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. Inne rozumienie tego przepisu – uznanie, że świadczenie to przysługuje w każdym przypadku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i do tego każdorazowo w pełnej wysokości, niezależnie od uprzedniego uzyskania tego świadczenia, w nadmierny sposób uprzywilejowywałoby żołnierzy kilkakrotnie zwalnianych ze służby i w drodze stwierdzenia nieważności decyzji zwalniającej, ponownie do służby przywracanych. Przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru odszkodowawczego (nie jest to także odprawa), stąd takie interpretowanie powyższych przepisów naruszałoby prawa innych żołnierzy i w konsekwencji doprowadziłoby do ich nierównego traktowania. Prowadziłoby zatem do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.