II SA/Wa 1509/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sławomir Antoniuk, Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej oddala skargę Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. Dowódca [...] Okręgu Wojskowego wypowiedział [...] J. W. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej. W dniu [...] stycznia 2004 r. J. W. wystąpił do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. z wnioskiem o wypłatę świadczenia pieniężnego w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Świadczenie wypłacono za okres od dnia [...] 2003 r. do dnia [...] 2004 r. w kwocie brutto [...] zł. Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych, po rozpatrzeniu wniosku J. W., stwierdził nieważność decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Następnie, rozkazem nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. (pkt [...]), Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dniem [...] 2006 r. zwolnił [...] J. W. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy, wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego. Wobec powyższego oraz w związku z wnioskiem zainteresowanego z dnia [...] września 2006 r. o wypłatę jednorazowo "z góry" świadczenia pieniężnego, należnego za okres roku od dnia [...] 2006 r. do dnia [...] 2007 r., Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S. w dniu [...] października 2006 r. dokonał wypłaty w wysokości [...] zł, która stanowiła wyrównanie pomiędzy należnym uposażeniem wraz z dodatkami o charakterze stałym w ostatnim dniu pełnienia zawodowej służby wojskowej a uposażeniem pobranym z góry przez J. W. w 2004 r. w kwocie [...] zł. Pismem z dnia [...] czerwca 2008 r. J. W. zwrócił się do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego w celu wydania decyzji w przedmiocie przyznania na rzecz wnioskującego świadczenia pieniężnego w wysokości brutto [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia [...]. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S. decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. odmówił wnioskodawcy uzupełnienia o kwotę [...] zł wypłaconego mu świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia żołnierza z dniem [...] 2006 r. z zawodowej służby wojskowej. Od powyższej decyzji J. W. złożył odwołanie do Ministra Obrony Narodowej. Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...] września 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, iż stosownie do art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej niezależnie od odprawy, o której mowa w art. 94 wymienionej ustawy, przysługuje przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wypłacane co miesiąc świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Podał, iż w omawianej sprawie bezsporne jest, że J. W. za okres od dnia [...] 2003 r. do dnia [...] 2004 r. wypłacono jednorazowo z góry dwunastomiesięczne uposażenie w związku ze zwolnieniem ze służby. Spełnienie przesłanki zwolnienia umożliwiło dokonanie wypłaty tej należności, natomiast decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej kreuje nową sytuację prawną, mianowicie pozbawia wadliwą decyzję zdolności wywoływania skutków prawnych ex tunc. Organ wskazał ponadto, iż pobrane przez zainteresowanego świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, ponieważ odpadły podstawy jego przyznania. Skoro zatem żołnierzowi wypłacono już świadczenie pieniężne z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, to pomimo, iż została stwierdzona nieważność decyzji o zwolnieniu, nie ma on prawa do uzyskania kolejnego świadczenia pieniężnego z tego samego tytułu, posiada natomiast co najwyżej prawo do odpowiedniego uzupełnienia otrzymanej należności, uwzględniające podwyżkę należnego uposażenia. Stwierdził, iż organy wojskowe nie domagają się od żołnierza zwrotu uprzednio wypłaconego świadczenia, lecz jedynie dokonują jego zaliczenia na poczet należności wypłacanej za okres od dnia [...] 2006 r. do dnia [...] 2007 r. Na powyższą decyzję J. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się uchylenia zarówno jej, jak i poprzedzającej ją decyzji. Zdaniem skarżącego, organy obu instancji w związku z nieskutecznym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej i ponownym zwolnieniem ze służby, dokonując wyliczenia i wypłaty należnego świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy kwotą należną w dacie (skutecznego) zwolnienia, a kwotą świadczenia poprzednio wypłaconego (świadczenie nienależne), naruszyły przepisy ustawy z dnia 11 września 2003 r. Dokonane potrącenie skarżący uważa za bezprawne. Uważa ponadto, iż organy mylą znaczenie pojęcia świadczenia nienależnie pobranego (które w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie występuje) oraz świadczenia nienależnego (w rozumieniu Kodeksu cywilnego). Na poparcie swojej argumentacji skarżący wskazał na treść uzasadnień orzeczeń sądów administracyjnych, które, w jego ocenie, mogą znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie. Ponadto podniósł, iż Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r. w składzie Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego (sygn. akt III UZP 1/08) usuwa rozbieżności w dotychczasowym orzecznictwie. Stanowi ona mianowicie, iż stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej nie uzasadnia żądania zwrotu wypłaconej emerytury od żołnierza, któremu po zwolnieniu ze służby przyznano prawo do emerytury. Dalej skarżący konkluduje, iż żołnierze zawodowi, którzy pobierali emerytury czy też inne świadczenia po nieprawidłowym zwolnieniu ze służby nie mają obowiązku ich zwrotu. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Na rozprawie w dniu 16 stycznia 2009 r. skarżący wniósł alternatywnie o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na brak właściwości Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na wstępie zaznaczyć należy, iż w niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżącemu przysługiwało uprawnienie do otrzymania przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej świadczenia wypłacanego co miesiąc w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Wynika to bowiem z treści art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t. j.: Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892). Istota sporu sprowadza się natomiast do ustalenia prawidłowej kwoty tego świadczenia w sytuacji, gdy już wcześniej wypłacono skarżącemu takie świadczenie w związku z wadliwym (jak się później okazało) zwolnieniem ze służby w 2003 r. Decyzja nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzeniu J. W. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej została wyeliminowana z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia jej nieważności decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, działającym z mocą wsteczną (ex tunc), czyli od daty wydania decyzji administracyjnej dotkniętej wadą. Decyzja o stwierdzeniu nieważności uchyla skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia nieważnej decyzji, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowego stanu faktycznego należy podnieść, że zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej w 2003 r. w znaczeniu prawnym nie było. Skuteczne prawnie zwolnienie J. W. z zawodowej służby wojskowej miało więc miejsce tylko raz, tj. w 2006 r. Stosownie zatem do treści art. 72 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, skarżącemu, zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej w 2006 r., przysługiwało z tytułu tego zwolnienia tylko jedno roczne uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym należne na ostatnio zajmowanym stanowisku, zgodnie z treścią art. 95 pkt 1 powołanej ustawy. Podkreślenia wymaga, iż istnieje istotna różnica pomiędzy prawem do uzyskania świadczenia z art. 95 pkt 1 ustawy a ustaleniem wysokości tego świadczenia, ponieważ uprawnienie do świadczenia powstaje z mocy prawa - w związku ze zwolnieniem ze służby, natomiast kwestia wyliczenia kwoty przysługującego świadczenia należy do wojskowego biura emerytalnego. W niniejszej sprawie w 2004 r. wypłacono skarżącemu świadczenie w związku ze zwolnieniem ze służby, ale zwolnienie to uznano później za wadliwe i to od samego początku oraz usunięto jego skutki prawne. W związku z usunięciem skutków prawnych wadliwego zwolnienia ze służby należało również wyjaśnić kwestię skutków faktycznych, w tym i związanych z wypłatą odpowiednich świadczeń na rzecz żołnierza. Art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, iż uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73, pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Przepisy powołanej ustawy nie przewidują zwrotu przez żołnierza świadczenia pobranego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. Należy podkreślić, iż decyzja taka nie została wydana. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S. w decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. prawidłowo natomiast zaliczył w poczet należnego skarżącemu świadczenia kwotę wypłaconą już wcześniej, a zatem wyeliminował także skutki faktyczne decyzji usuniętej z obrotu prawnego. Niezasadny jest również zarzut skarżącego, iż organ dokonał potrącenia spornej kwoty z przysługującego mu świadczenia, pomimo braku istnienia podstawy prawnej do takiego działania uprawniającej. Wyjaśnić należy, iż potrącenie w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności, a przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej władcze stosunki administracyjne. Ponadto instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 powołanej ustawy. Na mocy tego przepisu potrącenia można dokonać na podstawie prawomocnego orzeczenia o wymierzeniu kary pieniężnej, wydanego w postępowaniu dyscyplinarnym. Tymczasem wojskowy organ emerytalny nie dokonał potrącenia należnej kwoty, ale decyzją wydaną w postępowaniu jurysdykcyjnym zaliczył kwotę wypłaconą już wcześniej na poczet należnego skarżącemu świadczenia, a zatem nie miała tu zastosowania instytucja potrącenia, o jakiej mowa w przepisach rozdziału 5 ustawy. Podkreślenia wymagają również rozwiązania przyjęte w art. 96 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z których wynika, iż przedmiotowe świadczenie roczne przysługuje żołnierzowi, który pełnił służbę nieprzerwanie przez okres co najmniej piętnastu lat. Przyjmując zatem rozumowanie skarżącego, iż świadczenie z art. 95 pkt 1 ustawy należy się za każde zwolnienie ze służby, uznać należałoby, że w przypadku skarżącego świadczenie za okres od [...] 2006 r. do dnia [...] 2007 r. w ogóle nie przysługuje, ponieważ nie został spełniony warunek nieprzerwanej piętnastoletniej służby z uwagi na przerwę w służbie w latach 2003 - 2006 (od dnia zwolnienia w 2003 r. do czasu stwierdzenia nieważności tej decyzji). Minister Obrony Narodowej słusznie uznał w zaskarżonej decyzji, że skoro skarżącemu wypłacono już świadczenie pieniężne z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, to pomimo, iż decyzja o wypowiedzeniu została wyeliminowana z obrotu prawnego, nie ma on uprawnienia do kolejnego świadczenia z tego samego tytułu. Posiada natomiast prawo do odpowiedniego uzupełnienia otrzymanej należności pieniężnej, uwzględniające wzrost uposażenia do wysokości należnej w ostatnim dniu pełnienia służby. Sąd w pełni podziela argumentację organu, popartą orzecznictwem sądów administracyjnych, iż wypłata świadczeń pieniężnych w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, obwarowana jest zastrzeżeniem jednorazowości. Podkreślenia wymaga również fakt, iż skarżący został tylko raz skutecznie zwolniony ze służby, tj. z dniem [...] 2006 r., a zatem także z tego względu przysługuje mu z tytułu zwolnienia tylko jedno świadczenie. W niniejszej sprawie zostało ono zrealizowane poprzez odpowiednie uzupełnienie otrzymanej w 2004 r. należności. Treść art. 95 ust. 1 oraz treść dopełniającego go art. 96 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z istoty swojej zakładają jednorazowość otrzymania przez żołnierza świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. Inne rozumienie tego przepisu, czyli uznanie, iż świadczenie to przysługuje w każdym przypadku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i do tego każdorazowo w pełnej wysokości, niezależnie od uprzedniego uzyskania tego świadczenia, w nadmierny sposób uprzywilejowywałoby żołnierzy kilkakrotnie zwalnianych ze służby i w drodze stwierdzenia nieważności decyzji zwalniającej, ponownie do służby przywracanych. Przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru odszkodowawczego (nie jest to także odprawa), stąd takie interpretowanie powyższych przepisów naruszałoby prawa innych żołnierzy i w konsekwencji doprowadziłoby do ich nierównego traktowania. Prowadziłoby zatem do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na brak właściwości Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. W myśl bowiem art. 96 ust. 7 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, wypłaty świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu ze służby dokonuje wojskowy organ emerytalny właściwy dla adresu zameldowania żołnierza. Zgodnie natomiast z ust. 9 tego przepisu, wypłaty należności, o których mowa w ust. 7, dokonuje się na pisemny wniosek żołnierza zawodowego, na podstawie decyzji wojskowego organu emerytalnego właściwego dla adresu zameldowania żołnierza. Jak zatem wynika z przytoczonych przepisów Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S. był organem właściwym do wydania decyzji w przedmiocie określenia wysokości świadczenia w niniejszej sprawie. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak w wyroku.