II GZ 173/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. B. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt III SA/Łd 644/08 w zakresie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi M. B. na uchwałę Rady Miejskiej w P. z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] w przedmiocie opłat za usługi lokalnej komunikacji autobusowej i tramwajowej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. postanowieniem z dnia 29 maja 2009 r. sygn. akt III SA/Łd 644/08 odrzucił zażalenie M. B. sporządzone przez Niego osobiście na postanowienie tego Sądu z dnia 31 marca 2009 r., którym została odrzucona skarga kasacyjna, także osobiście sporządzona przez skarżącego, od postanowienia tegoż Sądu z dnia 26 lutego 2009 r. odrzucającego Jego skargę na uchwałę Rady Miejskiej w P. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie opłat za usługi lokalnej komunikacji autobusowej i tramwajowej. Na postanowienie WSA w Ł. z dnia 29 maja 2009 r. M. B. wniósł zażalenie. Zarządzeniem z dnia 29 czerwca 2009 r. Przewodniczącego Wydziału III WSA w Ł. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł, na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., oraz § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2103) - dalej: rozporządzenie. Na powyższe zarządzenie zażalenie wniósł M. B. zarzucając, że Sąd postanowieniem z dnia 21 stycznia 2009 r. zwolnił go od kosztów sądowych stosownie do art. 243 § 1, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., które to zwolnienie odpowiada art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a., a także art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Skarżący podniósł, że w związku z wcześniejszym postępowaniem wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego zaskarżając art. 194 § 4, art. 175 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. z powodu sprzeczności jej art. 173 § 2 i art. 235 oraz Konstytucji RP, wskazując przy tym, że "Sąd" odrzucając skargi kasacyjne i zażalenie narusza owe przepisy oraz wolności i prawa Konstytucji RP, a także inne. Skarżący zarzucił, że w związku z powyższym "Zarządzenie Przewodniczącego Wydziału" jest bezpodstawne, a zatem wniósł o jego uchylenie, unieważnienie biurokratycznych czynności podzielonej sprawy, tj. łączne rozpoznanie innych wniesionych spraw odpowiednio do art. 111 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 220 § 1 zd. 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Natomiast zgodnie z § 3 art. 220 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należy wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Powołany przepis stanowi o tym, że pismo nieopłacone nie wywołuje żadnych skutków. Oznacza to, że do czasu uzupełnienia tego braku Sąd nie może rozpoznać żadnych innych wniosków strony. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że skarga na uchwałę Rady Miejskiej w P. została odrzucona przez Sąd I instancji postanowieniem z dnia 26 lutego 2009 r. Ponieważ skargę kasacyjną na to postanowienie sporządzał osobiście skarżący, dlatego została ona odrzucona postanowieniem Sądu z dnia 31 marca 2009 r. Zażalenie na to postanowienie skarżący także sporządził osobiście, wskutek czego zostało ono odrzucone postanowieniem tego Sądu z dnia 29 maja 2009 r. Zatem wniesione na to ostatnie postanowienie zażalenie, nie jest zażaleniem, które jest wolne od wpisu z mocy art. 220 § 4 p.p.s.a. W tej sytuacji słusznie po myśli z art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. Przewodniczący Wydziału III WSA w Ł. wydał zarządzenie, którym wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionego zażalenia. Trafnie też w zarządzeniu tym określono wysokość tego wpisu na 100 zł, gdyż wynika to jednoznacznie z treści § 2 ust. 1 pkt 7 cyt. rozporządzenia. Skarżący w zażaleniu zarzucił, że nie jest zobowiązany, w związku z powyższym należy zauważyć, że w myśl art. 239 pkt 4 p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy) w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznanie tego prawa. Zatem prawo pomocy w zakresie zdefiniowanym w art. 239 pkt 4 p.p.s.a. stanowi uprawnienie strony do zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie objętym zwolnieniem przyznanym przez sąd. Jednocześnie oznacza to, że strona częściowo zwolniona od kosztów sądowych obowiązana jest uiścić opłaty sądowe oraz ponieść wydatki w takiej wysokości, jaka nie jest objęta zwolnieniem przyznanym przez sąd. Zakres udzielenia prawa pomocy został zdefiniowany w art. 245 p.p.s.a. Z § 3 tego przepisu wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do art. 245 § 4 p.p.s.a. częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Z regulacji tej wynika, że w postanowieniu o częściowym zwolnieniu od opłat lub wydatków sąd powinien określić zakres zwolnienia przez wskazanie kwoty pieniężnej lub ułamkowej części tej kwoty. Należy też zauważyć, że w myśl art. 211 p.p.s.a. koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Natomiast z treści art. 212 § 1 p.p.s.a. wynika, że opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna. Wpisem jest zaś opłata sądowa jaką należy uiścić od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji (art. 230 § 1 p.p.s.a.). Pismami tymi są: skarga, skarga kasacyjna, zażalenie czy skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 p.p.s.a.). W aktach rozpoznawanej sprawy znajduje się prawomocne postanowienie referendarza sądowego w WSA w Ł. z dnia 21 stycznia 2009 r. sygn. akt III SA/Łd 644/08, którym rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych przyznano M. B. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego ponad kwotę 150 zł, oraz odmówiono przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Treść powyższego postanowienia wskazuje, że Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że wynikający z niej stan związania ograniczony jest jedynie co do zasady tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów (por. wyrok SN z 13 stycznia 2000 r. II CKN 655/98, Lex 51062). Nie oznacza to, że w niektórych sytuacjach dla prawidłowego odczytania treści sentencji orzeczenia nie można się kierować jego uzasadnieniem. Z treści sentencji postanowienia z dnia 21 stycznia 2009 r. przyznającego skarżącemu prawo pomocy wynika, że skarżący został zwolniony od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego ponad kwotę 150 zł. Z treści tak sformułowanej sentencji bezsprzecznie wynika, że wpisu sądowego przewyższającego kwotę 150 zł skarżący nie jest obowiązany uiścić, natomiast wpis sądowy do tej wysokości, tj. do 150 zł ma on obowiązek uiścić. Treść sentencji tegoż postanowienia nie precyzuje od jakiego rodzaju pisma wszczynającego postępowanie przed sądem administracyjnymi w danej instancji skarżący został zwolniony ponad kwotę 150 zł, bowiem w orzeczeniu tym jest mowa o "wpisie sądowym", a nie o wpisie sądowym od np. skargi, bądź też o wpisach sądowych. Uzasadnienie tego orzeczenia wskazywałoby, że chodzi tutaj o wpis od skargi. Mając jednak na względzie, że rozstrzygnięcie o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych powinno być precyzyjne, aby zagwarantować pewność w sferze utrzymanych obowiązków fiskalnych strony w zakresie nieobjętym zwolnieniem, a także i to, że w stosunku do tegoż postanowienia nie zostało wydane orzeczenie na podstawie art. 158 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że w tych okolicznościach sprawy nieprecyzyjność tegoż rozstrzygnięcia powoduje, że oznacza ono, iż skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego ponad kwotę 150 zł od wszelkich pism wszczynających postępowanie w danej instancji. Nie oznacza to jednak, że zażalenie skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Skoro bowiem wpis sądowy od pisma jakim jest zażalenie wynosi 100 zł, a skarżący został zwolniony od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego dopiero ponad kwotę 150 zł oznacza to, że przyznane mu zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie częściowym nie zwalnia skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł. Tym samym zaskarżone zarządzenie nie narusza wskazanych w zażaleniu przepisów, w tym także art. 243 p.p.s.a. Z treści § 1 art. 243 p.p.s.a. wynika jedynie, że prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania i wniosek ten jest wolny od opłat sądowych. Natomiast z § 2 art. 243 p.p.s.a. wynika, iż prawo pomocy przyznane przed lub w toku postępowania rozpoznawczego obejmuje także postępowanie egzekucyjne. Rodzaj sprawy będącej przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu nie daje też podstaw do przyjęcia, iż przysługuje skarżącemu zwolnienie w oparciu o art. 239 pkt 1 lit. a-g/ p.p.s.a. Także żaden przepis szczególny tego rodzaju zwolnień nie przyznaje w sprawie, której dotyczy wniesiona skarga. Z przyczyn wyżej wskazanych brak było podstaw do przyjęcia, że zakres przyznanego skarżącemu prawa pomocy zwalnia go od uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł. Ponieważ przedmiotem rozpoznawanego przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia było zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie kosztów sądowych (art. 227 § 1 p.p.s.a.) to dla oceny jego zasadności nie mogły mieć znaczenia podnoszone przez skarżącego kwestie związane z jego odwołaniami podjętymi przed Trybunałem Konstytucyjnym. W niniejszym postępowaniu zażaleniowym Naczelny Sąd Administracyjny nie był też uprawniony do oceny zarzutów formułowanych wobec wydanych uprzednio w tej sprawie orzeczeń przez Sąd I instancji. Brak też podstaw do przyjęcia, że zaskarżone zarządzenie narusza art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Przepis ten w głównej mierze stanowi wytyczne działania dla ustawodawcy na przyszłość. Nadto zakaz zawarty w tym przepisie ma znaczenie wobec obowiązującego prawa, który powinien uwzględniać podmiot kompetentny do rozstrzygania o zgodności przepisów prawa z Konstytucją. Z przyczyn wyżej wskazanych Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.