I OZ 75/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Leszczyński po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1585/08 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2008 r., [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 23 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Wa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił W. R. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze jego skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2008 r., [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1, § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) i następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 p.p.s.a.). Z powyższego wynika, że jedynym kryterium oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy jest sytuacja materialna wnioskodawcy, zaś wszelkie inne okoliczności podnoszone przez stronę lub wynikające z akt sprawy mają znaczenie jedynie wówczas, gdy dotyczą lub mają wpływ na ocenę sytuacji majątkowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Zaznaczyć przy tym należy, że ciężar udowodnienia, iż spełnione zostały przesłanki do przyznania prawa pomocy spoczywa na ubiegającym się o taką pomoc. W ocenie Sądu przedstawione przez skarżącego w sprzeciwie okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia wniosku o zwolnienie go z kosztów sądowych. Przywołane przez stronę w sprzeciwie argumenty mają charakter bardzo ogólnikowych stwierdzeń. Nie zostały one poparte żadnymi dowodami, które wskazywałyby na to, że pogorszenie sytuacji majątkowej skarżącego rzeczywiście nastąpiło, a jak zaznaczono już wcześniej wnioskodawca powinien udowodnić, że spełnił przesłanki do uwzględnienia wniosku. Sąd wskazał, że już na etapie rozpoznawania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przez referendarza wskazywano na nierzetelne przedstawienie przez skarżącego sytuacji majątkowej. Z dokonanych wówczas ustaleń wynikało, że wydatki znacznie przekraczały dochody skarżącego, a mimo to w postępowaniu reprezentował stronę adwokat z wyboru. Z akt sądowych wynikało również, że mimo powoływania się przez stronę na trudną sytuację finansową była ona w stanie wygospodarować środki na opłacenie wpisu od skargi oraz na uiszczenie opłat kancelaryjnych. W złożonym do Sądu sprzeciwie W. R. w żaden sposób nie odniósł się również do powodów odmowy zwolnienia go z kosztów sądowych przez referendarza sądowego. Wskazano, że prawo pomocy skierowane jest w pierwszej kolejności do takich podmiotów, które pozostają w ubóstwie. Sąd uznał, że skarżący do takich osób się nie zalicza. Jak stwierdzono, skarżący i żona mają zapewnione potrzeby bytowe, regularnie są im wypłacane ponadprzeciętne, w porównaniu ze średnią krajową, świadczenia emerytalne. Sąd I instancji stwierdził, iż przedstawiona przez W. R. sytuacja materialna skłania do uznania, że nie wykazał on w sposób nie budzący wątpliwości, iż nie jest w stanie samodzielnie opłacić kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika W. R. wskazał, że sytuacja majątkowa i zdrowotna jego oraz jego rodziny uległa znacznemu pogorszeniu. Podał, że jego żona uległa ciężkiemu wypadkowi i stąd zwiększyły się koszty jej leczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego sprawę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Ponadto wskazać trzeba, że wykładnia systemowa art. 246 § 1 pkt 1 i 2 prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny, nie uzasadnia jeszcze przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Mówiąc inaczej, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. post. WSA w Warszawie z 15.06.2004 r., I SA 2185/03; post. NSA z 14 czerwca 2004 r., OZ 862/04 - oba niepubl.). Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę - por. post. NSA z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04 (niepubl.). Wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W przedmiotowej sprawie, co prawidłowo ustalił Sąd pierwszej instancji, nie zostało wykazane przez W. R., że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Biorąc pod uwagę deklarowany dochód miesięczny wnioskodawcy oraz jego żony, który wynosi [...] zł, a więc przewyższa minimalne wynagrodzenie za pracę przyjąć należy, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka niemożności poniesienia przez wnioskodawcę kosztów postępowania. W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.