IV SA/Gl 492/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi W.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr [...] Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 7 ust. 3 pkt. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych ( Dz. U. Nr 71, poz. 734 ) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Prezydent Miasta K. odmówił przyznania dodatku mieszkaniowego W. W. W uzasadnieniu decyzji organ ustalił, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i [...] dzieci. Dochody wnioskującego kształtowały się w wysokości [...] zł. miesięcznie, a wydatki na mieszkanie wynosiły ok. [...] zł. ponadto ustalono, że W. W. jest właścicielem samochodu osobowego marki [...] z [...] o wartości ok. [...] zł. na którego utrzymanie i eksploatację przeznaczone są środki finansowe w wysokości [...] zł. miesięcznie – paliwo; ubezpieczenie OC [...] zł. rocznie oraz koszty związane z naprawą pojazdu. Samochód jest używany do celów prywatnych. W ocenie organu okoliczności sprawy wskazują, że istnieje rażąca dysproporcja pomiędzy wykazanymi dochodami, a faktycznym stanem majątkowym strony. O zasadności osób ubiegających się o dodatki mieszkaniowe decydują nie tylko zadeklarowane dochody ale i posiadane dobra świadczące o stanie majątkowym wnioskodawcy. Takim dobrem w ocenie organu jest samochód, którego koszty utrzymania stale rosną, co obciąża budżet domowy. Dodatki mieszkaniowe są przeznaczone natomiast dla osób niezamożnych, często pozostających bez pracy lub innego stałego dochodu, które są w trudnej sytuacji finansowej i przy wykorzystaniu własnych możliwości finansowych nie potrafią zaspokoić podstawowych potrzeb bytowych. Zatem utrzymanie samochodu w ocenie organu do takich potrzeb nie należą. W odwołaniu W. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił organowi niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego, a w szczególności nieprawidłowe ustalenie wysokości średniego wynagrodzenia przypadającego na członka rodziny po odliczeniu wszystkich wydatków koniecznych. Ponadto wskazał, że nie jest jedynym właścicielem samochodu osobowego. Odwołujący nie zgadza się z twierdzeniem jakoby wydatki ponoszone na utrzymanie samochodu były nieuzasadnione albowiem samochód jest w użytkowaniu trzech rodzin, co jest bardzo dużą oszczędnością w porównaniu z wydatkami na komunikację miejską jakie trzeba by ponieść w przypadku braku tego samochodu. Ponadto wskazał, że wszelkie naprawy wykonuje sam. Wobec powyższego jego zdaniem spełnione zostały wszystkie przesłanki zawarte w art. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych wymagane do przyznania dodatku mieszkaniowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] wydaną w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 7 ust. 3 pkt. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium odwołując się do ustaleń wynikających z wywiadu środowiskowego oraz dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy poparło w całości ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji. Przywołując treść art. 7 ustawy o dodatkach mieszkaniowych Kolegium wywiodło, że przepis ten upoważnia organ do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego mimo spełnienia kryteriów do jego otrzymania wówczas, gdy występują określone w nim sytuacje, a podjęta decyzja ma charakter uznaniowy. W ocenie organu odwoławczego ustalenia faktyczne poczynione w sprawie w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, dawały podstawy do przyjęcia, iż istnieje rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi w deklaracji o dochodach, a stanem majątkowym wnioskodawcy, skutkująca odmową przyznania dodatku mieszkaniowego w oparciu o art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Kolegium podkreśliło, że dodatek ten przyznawany jest osobom, które znajdują się w niedostatku i nie są w stanie samodzielnie zaspokajać podstawowych potrzeb bytowych. Utrzymanie i eksploatacja samochodu osobowego do takich potrzeb nie należy. W skardze W. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przedstawił argumentację zawartą uprzednio w odwołaniu, dodając, że już nie jest właścicielem samochodu osobowego albowiem darował go osobie trzeciej, tym samym pozbył się przyczyny, która stanowiła podstawę do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wnioskował o jej oddalenie prezentując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 tego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 – zwanej dalej ppsa ), wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wyniki sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Z mocy art. 134 § 1 ppsa Sąd dokonuje kontroli legalności zaskarżonego aktu także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zasady przyznawania świadczenia pieniężnego w postaci dodatku mieszkaniowego, obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji, uregulowane zostały w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych ( Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 tejże ustawy dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom, o których mowa w art. 2 ust. 1, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekracza 175% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 125% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku, z zastrzeżeniem art. 6 ust. 8. Według dyspozycji zawartej w art. 7 ust. 1 i 3 dodatek mieszkaniowy przyznaje, na wniosek osoby uprawnionej do dodatku mieszkaniowego, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji administracyjnej. Do wniosku dołącza się deklarację o dochodach gospodarstwa domowego za okres 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających dzień złożenia wniosku oraz inne niezbędne dokumenty. Organ, o którym mowa w ust. 1, odmawia przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że: 1) występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, o której mowa w ust. 1, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe lub 2) faktyczna liczba wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą jest mniejsza niż wykazana w deklaracji, o której mowa w ust. 1. Wobec powyższego organ właściwy do wydania decyzji w sprawie dodatku mieszkaniowego mógł odmówić przyznania rzeczonego świadczenia, jeżeli w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji o dochodach gospodarstwa domowego, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, nieuzasadniająca przyznania pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. W związku z tym wypada wyjaśnić, że pod pojęciem dysproporcji należy rozumieć : "brak proporcji, symetrii, równowagi, brak harmonijnego stosunku między przedmiotami, zjawiskami, cechami występującymi łącznie, niewspółmierność, niesymetryczność" ( vide : słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr M. Szymczyka, tom I Wyd. Naukowe PWN Sp. z o.o. W-wa 1978, wydanie IX 1994, s. 490 ). Dysproporcja wymieniona w cytowanym art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych powinna być nadto rażąca, a zatem "dająca się łatwo stwierdzić, wyraźna, oczywista, niewątpliwa, bezsporna, bardzo duża" (tamże, tom III, s 24 ). W ocenie Sądu norma z art. 7 ust. 3 cyt. ustawy ma zastosowanie w celu wyeliminowania przypadków, w których dodatek mieszkaniowy wypłacany byłby na rzecz osób, których stan majątkowy pozwala na uiszczenie opłat związanych z zajmowanym mieszkaniem, a które wykazują dochody uzasadniające prawo do tego świadczenia. Innymi słowy w przepisie tym chodzi o taki stan rzeczy, w którym wnioskodawca deklaruje niskie dochody, pozostające w rażącej sprzeczności z rzeczywistym stanem majątkowym, który to stan przemawia przeciwko przyznaniu dodatku. Wyjątkowość wspomnianego przepisu wymusza przeprowadzenie szerokiego postępowania dowodowego, dokonanie wszechstronnych ustaleń faktycznych oraz wnikliwego rozważenia wszelkich okoliczności sprawy z uwzględnieniem przesłanek w nim zawartych. Decyzja oparta o ten przepis ma charakter uznaniowy, stąd konieczność pełnego i przekonywującego zaprezentowania tych kwestii oraz argumentów, jakie legły u podstaw decyzji, w ich uzasadnieniach. Uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności organu, a w ramach dopuszczalnej swobody, ma uwzględniać pewne kryteria faktyczne i prawne o charakterze subiektywnym i obiektywnym, zwłaszcza pozwalające na ocenę zasadności argumentów organu i strony oraz zachowania granic uznania. W niniejszej sprawie szczególnie dotyczy to kwestii samochodu skarżącego w kontekście dochodów i wydatków jego rodziny. Tym wymogom organy orzekające w sprawie nie sprostały. Orzekające w sprawie organy oparły swe rozstrzygnięcia o założenie, że na stwierdzenie rażącej dysproporcji, o której mowa w art. 7 ust. 3 cyt. ustawy, pozwalał w niniejszej sprawie fakt, iż skarżący jest właścicielem samochodu osobowego [...] rocznik [...] o wartości [...] zł. na którego utrzymanie co miesiąc jest przeznaczana pewna kwota pieniędzy, która to kwota winna służyć zaspokojeniu podstawowych potrzeb bytowych i mieszkaniowych wnioskującego. Przywołany przepis zawiera kilka przesłanek, które należy zanalizować. Po pierwsze jest to rażąca dysproporcja, a więc istotna, wyraźna, oczywista i niewątpliwa asymetria, różnica. A są nimi niskie dochody wykazane w złożonej deklaracji i faktyczny stan majątkowy wnioskodawcy. Po wtóre ta rażąca dysproporcja winna być taka, że nie uzasadnia przyznania pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. Przeto w przepisie tym chodzi o taki stan rzeczy, w którym wnioskodawca deklaruje niskie dochody, pozostające w rażącej sprzeczności z rzeczywistym stanem majątkowym, który to stan przemawia przeciwko przyznaniu dodatku. W przedmiotowej sprawie skarżący zadeklarował dochody pozwalające na uwzględnienie żądania, jednakowoż organy orzekły o rażącej ich asymetrii ze stanem majątkowym. Ta konkluzja budzi zasadnicze zastrzeżenia Sądu. Oto bowiem jedynym elementem tego stanu uznanym za istotny przez organy wypowiadające się w sprawie jest samochód osobowy marki[...], rok produkcji [...] o wartości [...] zł. oraz wydatki na paliwo [...] zł. miesięcznie i [...] zł. rocznie ubezpieczenie OC. Trzeba w tym miejscu wyrazić pogląd, wedle którego w ocenie tych przesłanek należy wykazać dużą ostrożność oraz odnieść ją do indywidualnej sytuacji wnioskodawcy. W ocenie obecnego składu Sądu należy ustalić pewien standard majątkowy odnoszący się generalnie do wszystkich osób. Winien on uwzględniać fakt, że poziom życia ludności ogólnie ulega stałej poprawie i nie jest już luksusem telewizor, pralka, a nawet samochód, bowiem i w tej dziedzinie doszło do dużych zmian i dużego zróżnicowania. W przypadku rodziny skarżącego nie wydaje się, aby powyższe okoliczności zachodziły i aby przekroczyła ona standard życia, jaki sprzeciwiałby się przyznaniu jej pomocy. W przedmiotowej sprawie nie mamy bowiem do czynienia z samochodem luksusowym, a nawet średniej klasy, a ponoszone na niego wydatki są niewielkie. Skarżący oświadczył, że koszty eksploatacji samochodu nie są wysokie albowiem sam dokonuje jego napraw, wobec czego stałymi wydatkami są koszty ubezpieczenia i przeglądów rejestracyjnych oraz ponosi koszty paliwa. Analizując te zagadnienia należy dojść do przekonania, że wydatki te nie obciążają budżetu w taki sposób, który uzasadniałby odmowę przyznania dodatku, Sąd pragnie zauważyć, że rezygnacja z wydatków na samochód nie spowodowałaby przesunięcia środków z tego tytułu na koszty utrzymania mieszkania, a na wydatki związane z korzystaniem ze środków komunikacji publicznej, co wedle skarżącego – czego organy nie sprawdziły – skutkowałoby poniesieniem większych kosztów, nie mówiąc już o dalszych negatywnych konsekwencjach. Nadto przyszło zważyć, że ewentualna sprzedaż samochodu pozwoliłaby na zaspokojenie bieżących potrzeb w krótkim okresie, po czym pomoc okazałaby się zapewne wielce uzasadniona. Ponadto organy obydwu instancji w ogóle nie zajęły stanowiska co do twierdzenia skarżącego jakoby sporny samochód był we współwłasności z ojcem W. W. Przytoczonych okoliczności nie miały na uwadze organy orzekające, dlatego wydane przez nie decyzje jako przedwczesne i uchylające się spod oceny legalności, nadto wyrażające wątpliwy pogląd prawny, nie mogły się ostać. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy rzeczą właściwego organu będzie ewentualne uzupełnienie materiału sprawy w naprowadzonych kierunkach, następnie jego ocena wiarygodności, dokonanie ustaleń faktycznych oraz rozważań faktycznych i prawnych oraz stosownie do ich wyniku wydanie właściwej treści rozstrzygnięcia, które należy umotywować wedle przepisanych prawem procesowym wymogów. Uwzględni organ wywody zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu, pamiętając o związaniu wyrażonym w nim stanowiskiem oraz ustosunkuje się do wszelkich twierdzeń prezentowanych przez skarżącego. Dlatego na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit. c i a oraz art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku.