II FSK 1505/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Grzegorz Borkowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Krystyna Nowak, Sędzia NSA Jan Rudowski, Protokolant Anna Dziewiż - Przychodzeń, po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 czerwca 2007 r. sygn. akt I SA/Sz 899/06 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 21 września 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w S. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. I. Stan sprawy przedstawiał się następująco: 1. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., działający jako organ egzekucyjny, umorzył na podstawie art. 59 § 2 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko M.D. na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w k.. 2. Na to rozstrzygnięcie wierzyciel złożył zażalenie, domagając się uchylenia. Podniósł, że pomimo tego, iż zobowiązana pozostaje bezrobotną bez prawa do zasiłku, to posiada ruchomości, z których można przeprowadzić egzekucję. Posiada też dwie nieruchomości, tj. dom wolnostojący i halę produkcyjno-handlową. 3. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, stwierdzając, że fakt, iż zobowiązana nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych potwierdza protokół o stanie majątkowym spisany w obecności przedstawiciela wierzyciela w dniu 20.04.2006 r. Z kolei wymienione przez wierzyciela ruchomości w postaci dźwigu synchronicznego i testera zbieżności produkcji posiadają jedynie wartość użytkową. Organ odwoławczy uznał za stosowne również zaznaczyć, że przekazując do organu egzekucyjnego kolejne tytuły wykonawcze wierzyciel nie umieścił informacji o dokonanym zastawie skarbowym, nie wspomniał też o tym fakcie w swej odpowiedzi z dnia 20.02.2006 r. na zawiadomienie ze strony organu egzekucyjnego o bezskuteczności egzekucji, ani też w czasie przeprowadzonej wspólnej kontroli. Oceniając zasadność podjętego przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, Dyrektor Izby Skarbowej w S. stwierdził, że w świetle zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego rozstrzygnięcie uznane być musi za w pełni zasadne, bowiem dotychczasowy przebieg egzekucji należności pieniężnych wskazuje na to, że nie zostanie w jej wyniku uzyskana kwota przewyższająca wydatki egzekucyjne. O bezskuteczności egzekucji wierzyciela zawiadomiono w dniu 13.02.2003 r., załączając do zawiadomienia protokół o stanie majątkowym zobowiązanej. Nie wyraził on zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego i uzasadniając to tym, że zobowiązana prowadzi działalność gospodarczą, zażądał przeprowadzenia wspólnej kontroli. Wierzyciel jeszcze raz nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego, żądając ponownie przeprowadzenia wspólnej kontroli, której dokonano w dniu 20.04.2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej w S. stwierdził w uzasadnieniu swego postanowienia, iż z przedstawionych okoliczności wynika, że prowadząc postępowanie egzekucyjne przeciwko zobowiązanej organ egzekucyjny podjął wszystkie przewidziane w ustawie egzekucyjnej czynności, działał wspólnie z wierzycielem, na jego wniosek przeprowadzając kontrole u zobowiązanej oraz że z okoliczności tych wynika, że egzekucja okazała się bezskuteczną, wobec czego postępowanie egzekucyjne należało umorzyć. Dodał na koniec, że postępowanie to będzie mogło być podjęte w przyszłości zgodnie z dyspozycją art. 61 ustawy egzekucyjnej, jeżeli ujawniony zostanie majątek lub źródło dochodu zobowiązanej przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. 4. Powyższe postanowienie zaskarżone zostało przez wierzyciela do sądu administracyjnego. Zakwestionowano trafność ustalenia co do braku aktualnych możliwości skutecznego prowadzenia dalszej egzekucji, uważając że umorzenie postępowania egzekucyjnego było przedwczesne w sytuacji, gdy zobowiązana uzyskuje stały, co miesięczny dochód w wysokości 400 zł z tytułu wynajmu nieruchomości, nie podlegający ograniczeniom egzekucyjnym. 5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał skargę za niezasadną i na podstawie art. 151 ppsa oddalił ją. W uzasadnieniu wyroku podkreślono, że podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie organ odwoławczy przeprowadził, w ślad za organem egzekucyjnym, szczegółową analizę dotychczasowych czynności egzekucyjnych, podejmowanych także z udziałem przedstawiciela samego wierzyciela, jak również ocenił ustalony w wyniku tych czynności majątek zobowiązanej, w tym także jej dochody uzyskiwane z wynajmowania lokalu użytkowego, wyprowadzając z tej analizy i oceny wniosek co do przewidywanej bezskuteczności prowadzenia dalszej egzekucji w ustalonych warunkach. Dokonana przez organy obu instancji ocena warunków, w jakich egzekucja jest aktualnie prowadzona i wyprowadzone z niej wnioski nie naruszają zasady ich swobodnej oceny, zgodne są ze wskazaniami wiedzy i życiowego doświadczenia, co zarzut skargi o przedwczesności zaskarżonego rozstrzygnięcia nakazuje uznać za nietrafiony. 6. Od powyższego wyroku skargę kasacyjna wniósł ZUS, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęcia, iż umarzając postępowanie egzekucyjne na podstawie przesłanki wymienionej w przytoczonym przepisie wystarczy, aby organ egzekucyjny jednorazowo ustalił stan majątkowy zobowiązanego bez uwzględnienia comiesięcznych stałych dochodów zobowiązanego. Zdaniem skarżącego jednorazowe ustalenie stanu majątkowego zobowiązanego nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na to, że stan majątkowy zobowiązanego może ulec zmianie tym bardziej, gdy osiąga on stały comiesięczny dochód. Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o zmianę w całości zaskarżonego orzeczenia i uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 21 września 2006 r., ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie. Wniesiono także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że Sąd wydając zaskarżone orzeczenie nie wskazał, z jakimi to wskazaniami wiedzy i życiowego doświadczenia ustalenia organów obu instancji są zgodne. Z treści uzasadnienia wyroku można domniemywać, że Sąd badając sprawę doszedł do wniosku, iż organy obu instancji prawidłowo oceniły stan majątkowy zobowiązanej stwierdzając, że nie wystarcza on na pokrycie wydatków egzekucyjnych. Podkreślono, że skarżący wskazywał bardzo ważny składnik majątkowy zobowiązanego w postaci comiesięcznych stałych dochodów w wysokości 400,00 zł z tytułu wynajmowania lokalu użytkowego. Ponadto, zobowiązana nadal prowadzi działalność gospodarczą. Dochód z tytułu wynajmowania lokalu nie jest objęty ograniczeniami w sposobie prowadzenia egzekucji. Organ egzekucyjny mógł więc zająć wierzytelność zobowiązanej z tytułu wynajmowania lokalu użytkowego w pełnej wysokości. Organy obu instancji, a za nimi Sąd zbyt wcześnie wyraziły pogląd, iż stan majątkowy zobowiązanej nie pozwala na pokrycie nawet kosztów egzekucyjnych. Jednorazowe ustalenie stanu majątkowego zobowiązanego, w szczególności w przypadku, gdy osiąga stałe comiesięczne dochody nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia na podstawie tego przepisu postępowania egzekucyjnego. Dopiero obserwacja w dłuższym okresie czasu stanu majątkowego zobowiązanego pozwala stwierdzić, czy jest on w stanie pokryć, a jeżeli tak to w jakim stopniu koszty postępowania egzekucyjnego oraz egzekwowaną wierzytelność. 7. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. II. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjne jest oczywiście bezzasadna. 1. Jak trafnie wskazano w odpowiedzi na tę skargę art. 53 § 2 upea dający organowi egzekucyjnemu uprawnienie do umorzenia postępowania nie ma charakteru materialnoprawnego. Jest to przepis procesowy adresowany do tego organu, a nie do sądu. 2. Na stronie 6 (in fine) i stronie 7 uzasadnienia wyroku Sąd dokonał wykładni m.in. art. 59 § 2 cytowanej ustawy. Nie ma tam sformułowania, że "... wystarczy, aby organ egzekucyjny jednorazowo ustalił stan majątkowy zobowiązanego...". Zarzut błędnej wykładni tego przepisu należało zatem uznać za gołosłowny. 3. Zarzucając sądowi – obok błędnej wykładni, niewłaściwe zastosowanie przepisu skarżący nie dostrzega, że są to dwie postacie naruszenia prawa (materialnego – patrz art. 174 pkt 1 ppsa). Sąd nie mógł stosować (niewłaściwie czy właściwie) art. 59 § 2 upea bo Sądowi nie przysługuje uprawnienie do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Trafnie zauważono to w odpowiedzi na skargę kasacyjną. 4. Podnosząc okoliczności, których Sąd nie wskazał w uzasadnieniu wyroku (wynikające z wiedzy i doświadczenia życiowego) skarżący nie powiązał tego zarzutu z odpowiednim przepisem procedury (art. 141 § 4 ppsa). Sąd kasacyjny nie jest uprawniony do wykraczania poza granice skargi kasacyjnej określone w jej zarzutach (art. 183 § 1 ppsa). 5. Mając powyższe na uwadze należało na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 ppsa orzec jak w sentencji.