II SA/Go 751/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Asesor WSA Michał Ruszyński (spr.) Protokolant Inspektor Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2009 r. z udziałem Prokuratora Prokuratury Okręgowej B. K. sprawy ze skargi D.K., W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego W.K. kwotę 21 złotych (dwadzieścia jeden) tytułem zwrotu kosztów postępowania. . Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008r. Nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił D.K. przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci: A.K., R.K., K.K., K.K. i D.K.. W uzasadnieniu decyzji organ pomocy społecznej wskazał, że dochód miesięczny rodziny za 2007r. w przeliczeniu na jednego członka rodziny wyniósł 559,48 zł i przekroczył kryterium ustawowe wynoszące w przypadku rodziny skarżącej 504,00 zł. Od powyższej decyzji odwołała się D.K., wnosząc o przyznanie zasiłku rodzinnego i związanych z nim dodatków, na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, póz. 992 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r, oraz z uwagi na dobro rodziny. W odwołaniu D.K. stwierdziła, że przy przyznawaniu zasiłków rodzinnych pod uwagę powinno być brane nie tylko kryterium materialne ale również inne kryteria, o których organ pomocy społecznej nie wspomina. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2008r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż art. 4 ust. 1 u.ś.r stanowi, że zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Zgodnie z art. 5 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r, zasiłek rodzinny przysługuje uprawnionym osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł, a w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na 'osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583,00 zł. Organ wyjaśnił, że w rodzinie skarżącej kryterium dochodowe wynosi 504,00 zł. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy podniósł, że pod pojęciem dochodu rodziny, w myśl art. 3 pkt 2 u.ś.r należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (w przedmiotowej sprawie z roku 2007r). Dochód, zgodnie z art. 3 pkt 1 u.ś.r oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: - przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, * deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, * inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Organ drugiej instancji wyjaśnił, że ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że na dochód rodziny skarżącej składają się dochody uzyskane w 2007r. podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych. Ustalony w ten sposób dochód rodziny D.K. za 2007r. wyniósł 46.482,57 zł, a więc miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł 553,36 zł i przekroczył kryterium ustawowe wynoszące 504,00 zł. Organ odwoławczy zaznaczył, iż organ pierwszej instancji ustalając dochód rodziny odwołującej się nie uwzględnił treści § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2005r. Nr 105, póz. 881 ze zm.), zwanego dalej rozp. Ministra Polityki Społecznej, tzn. nie skorygował kwoty składki na ubezpieczenie zdrowotne wykazane w zaświadczeniu z Urzędu Skarbowego, jednakże błąd ten nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż w dalszym ciągu dochód rodziny skarżącej przekracza kryterium dochodowe. Kolegium wyjaśniło także, że w rozpatrywanej sprawie nie ma zastosowania art. 5 ust. 3 u.ś.r, zgodnie z którym w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. W niniejszej sprawie bezsprzecznie bowiem ustalono, że dochód miesięczny członka rodziny skarżącej wynosi 553,36 zł i przekracza ustawowe kryterium wynoszące 504,00 zł o 49,36 zł, a więc o kwotę wyższą niż wynosi obecnie najniższy zasiłek rodzinny - 48 zł. Powyższa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego stała się przedmiotem skargi D.K. i W.K. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. W skardze skarżący wskazali, że zastosowana przez organ pomocy społecznej oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze wykładnia prawa materialnego prowadzi do nierówności i dyskryminacji rodzin wielodzietnych. W ocenie skarżących błędne było przyjęcie przez organ odwoławczy kwoty 48 zł, jako kwoty najniższego zasiłku rodzinnego. Najniższy zasiłek rodziny wynosi bowiem 64 zł, co potwierdził organ pomocy społecznej przyznając zasiłek rodzinny decyzją z dnia [...] sierpnia 2007r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy przypomnieć, że przedmiotem postępowania administracyjnego był wniosek D.K. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego, złożony w dniu [...] lipca 2008r. Wniosek ten dotyczył pięciorga dzieci wnioskodawczyni. Niesporne jest, że rodzina, której dotyczy wniosek liczy siedem osób. W stanie prawnym obowiązującym w roku 2008 zasiłek rodziny przysługiwał osobom wymienionym w art. 4 ust. 2 u.ś.r (rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie uczącej się), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza 504 zł. Kryterium powyższe ma zastosowanie do sprawy objętej skargą. W rodzinie wnioskodawczyni nie występuje bowiem przypadek dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności. W takim przypadku dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie powinien przekroczyć kwoty 583 zł, aby zasiłek rodzinny przysługiwał (art. 5 ust. 1 i 2 u.ś.r). Zgodnie z treścią art. 3 pkt 1 lit a u.ś.r dochodem, o którym mowa w art. 5 ust. 1 jest przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Sposób i tryb postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne reguluje rozp. Ministra Polityki Społecznej. Co do wysokości dochodu rodziny, zgodnie z treścią § 2 ust. 2 pkt 6 cytowanego rozporządzenia, do wniosku o zasiłek rodzinny należy dołączyć zaświadczenie z urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W sprawie jest niesporne, że w rodzinie skarżącej jej mąż osiągał dochody opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych. Z powyższego uregulowania jednoznacznie wynika, że jedną z podstaw do rozpoznania wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego są dane zawarte w zaświadczeniu urzędu skarbowego. Jedyne zaświadczenie urzędu skarbowego dotyczące wysokości dochodów uzyskanych w rodzinie skarżącej dotyczy jej męża W.K. w roku 2007. Wynika z niego, że w roku 2007 W.K. osiągnął dochód w wysokości 50.178,45 zł. Wysokość ta nie jest w sprawie kwestionowana. Po odjęciu od powyższej kwoty składek na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 3.182,56 zł, wynikającej również z zaświadczenia urzędu skarbowego, miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 559,48 zł. Taką też kwotę ustalił organ pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji zasługiwałoby więc na aprobatę. Wynika bowiem z niego, że ustalone przez ustawodawcę kryterium dochodowe na członka rodziny wynoszące 504 zł, w przypadku rodziny skarżących zostało przekroczone o 55,48 zł. Organ odwoławczy nie podzielił ustaleń organu pierwszej instancji i dokonał odrębnych, samodzielnych ustaleń w tym zakresie. Ustalenia te jednak nie poddają się kontroli Sądu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustala, że dochód rodziny skarżących w roku 2007 wyniósł 46.482,57 zł a dochód na osobę w rodzinie wyniósł 553,36 zł. Organ odwoławczy nie wskazał sposobu wyliczenia tych kwot. .Zarzucił przy tym organowi pierwszej instancji, że nie uwzględnił on treści § 15 ust. 2 rozp. Ministra Polityki Społecznej i nie skorygował kwoty składki na ubezpieczenie zdrowotne wykazane w zaświadczeniu urzędu skarbowego. Jednocześnie organ odwoławczy nie wskazał, na czym polegał błąd w obliczeniu składki i nie wskazał sposobu własnego obliczenia tej składki. Należy zwrócić uwagę na to, że § 15 ust. 2 rozp. Ministra Polityki Społecznej nie daje podstawy organom samorządowym do korygowania danych zawartych w zaświadczeniu urzędu skarbowego. Podstawą do wyliczenia dochodu są dane wynikające z zaświadczenia urzędu skarbowego. Dotyczą one również składki na ubezpieczenie zdrowotne odliczone od podatku. Prawidłowość tego odliczenia kontroluje urząd skarbowy. Jeżeli organ właściwy do rozpoznania wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego dojdzie do innych niż wynikające z zaświadczenia urzędu skarbowego ustaleń w tym zakresie winien wystąpić do urzędu skarbowego 1 różnicę tę wyjaśnić. Jest to niezmierne ważne zwłaszcza przy ustalaniu uprawnień do świadczeń rodzinnych, w których liczy się kryterium dochodowe. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na to, że organ dokonujący własnych ustaleń, rzutujących na prawa jednostki winien pamiętać o tym, kto jest adresatem decyzji. Uzasadnienie decyzji winno być przekonujące, wskazywać dowody, które pozwoliły dokonać tych ustaleń (art. 107 § 3 kpa). Nie przekonuje natomiast ani strony, ani Sądu stwierdzenie, że dochód w rodzinie skarżących wyniósł 46.482,57 zł bez wskazania wyliczenia tej sumy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, gdyż nie podaje dowodów będących podstawą wyliczenia dochodu i miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie skarżących. W tej części uzasadnienie zaskarżonej decyzji podważa też zasadę sformułowaną w art. 8 kpa - pogłębiania zaufania do organów administracji. Jednostka, do której adresowana jest decyzja ma bowiem prawo do tego, by właściwy organ w sposób precyzyjny, prosty i jednoznaczny wyjaśnił dlaczego wydał taką a nie inną decyzję. Sąd zauważył, że zarówno przyjęcie rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji jak i organu odwoławczego nie dawało podstawy do przyznania rodzinie skarżących zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, lecz uchybienia organu odwoławczego powodują, że zaskarżoną decyzję należało w przytoczonych wyżej względów uchylić. Nie można bowiem wykluczyć, że wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne będzie całkiem inna niż to ustaliły organu obu instancji. W ostateczności bowiem kryterium dochodowe w wersji przyjętej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze przekracza jedynie o 1,36 zł, kryterium ustawowe (553,36-504=49,36-48zł=1,36 zł). Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia art. 5 ust. 3 u.ś.r, Sąd uznał ten zarzut za nieuzasadniony. Przepis art. 5 ust. 3 u.ś.r stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 5 ust. 1, wedle której zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny na jedną osobę nie przekracza kwoty 504 zł. Ustawodawca przewidział, że w przypadku, gdy dochód rodziny na jedną osobę w rodzinie przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę do zasiłku rodzinnego (504 zł) o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie na który jest ustalany, to zasiłek przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Jak każdy wyjątek od zasady przepis taki winien być interpretowany według zasad wykładni gramatycznej, czyli tak jak został sformułowany przez ustawodawcę. W art. 5 ust. 3 istotnie jest użyte przez ustawodawcę sformułowanie : "najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany". Najniższym zasiłkiem rodzinnym przysługującym w roku 2008 (okresie na który jest ustalany) był zasiłek rodzinny w kwocie 48 zł. Wynika to z art. 6 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Ustawodawca w art. 5 ust. 3 u.ś.r użył jedynie odniesienia do najniższego zasiłku rodzinnego przysługującego w okresie, na który jest ustalany. Nie różnicował prawa do zasiłku rodzinnego w formie wyjątku od zasady w zależności od wieku dziecka. Nie powinno więc budzić wątpliwości, że argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi jest w świetle powyższych rozważań chybiona. Mając jednak na uwadze stwierdzone wyżej uchybienia organu odwoławczego należało zaskarżoną decyzję uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. Nr 153, póz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Rzeczą organu odwoławczego przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie precyzyjna ocena ustaleń organu pierwszej instancji co do wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne. O kosztach postępowania, na które składają się koszty dojazdu do Sądu na rozprawę w kwocie 21 zł orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.