II SA/Ol 972/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wnioskiem z dnia 7 sierpnia 2008r. W. W. zwrócił się do Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we F. o umorzenie długu w kwocie 5040 zł z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz jego córek A. i D. W. Uzasadnił, iż jest osobą bezdomną i bezrobotną bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się z prac dorywczych, z czego opłaca co miesiąc alimenty bieżące w kwocie 400 zł oraz w miarę możliwości pozostałe wierzytelności. Podał, że jego zadłużenie łącznie wynosi około 30 tys. Podniósł, iż umorzenie zadłużenia pomoże mu wrócić do życia w społeczeństwie i ułożyć sobie życie Decyzją z dnia "[...]" nr "[...]", wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy, Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we F, orzekając na podstawie art. 16 w związku z art. 18 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych (Dz. U Nr 86, poz. 732 ze zmianami) oraz art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zmianami), odmówił umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, iż W W jest zarejestrowany jako bezrobotny od dnia 22 lipca 2008r., jednak uprzednio mimo otrzymania propozycji pracy, nie zgłosił się do pracodawcy, przez co utracił status osoby bezrobotnej. Z ustaleń organu wynika ponadto, że wnioskodawca żyje w związku nieformalnym i zamieszkuje pod podanym adresem, jest osobą w wieku produkcyjnym, z zawodu jest dekarzem. W ocenie organu strona ma możliwość samodzielnego znalezienia pracy, a w konsekwencji wywiązania się ze zobowiązań alimentacyjnych. W. W. w ustawowym terminie wniósł odwołanie od tej decyzji. Podał, że jest osobą bezrobotną od około 14 lat. Pierwszą propozycję pracy otrzymał 13 lutego 2008r., a zadłużenie powstało wcześniej. Odmowę przyjęcia propozycji pracy uzasadnił niskim wynagrodzeniem - 1126 zł brutto. Wyjaśnił, iż kwota ta nie rozwiązywałaby jego problemu, gdyż po potrąceniu zobowiązań alimentacyjnych nie pozostawałoby mu nic na jego utrzymanie. Przyznał, że jest osobą w wieku produkcyjnym, lecz już niemłodą (47 lat). W związku z zadłużeniem wobec Państwa w kwocie około 30 tys. złotych nie ma możliwości podjęcia pracy na etacie. Podniósł, że jeżeli Państwo nie pomoże mu wyjść z pętli zadłużenia, to najprawdopodobniej w przyszłości będzie zmuszony korzystać z opieki społecznej, gdyż nie zdoła wypracować sobie emerytury. Zaznaczył, że z bieżących zobowiązań alimentacyjnych wywiązuje się już od 19 kwietnia 2007r., nie potrafi jednak rozwiązać problemu zadłużenia. Decyzją z dnia "[...]’ nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie przed organem I instancji z powodu jego bezprzedmiotowości. Kolegium wyjaśniło, iż z dniem 1 października 2008r. weszła w życie ustawa z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U Nr 192, poz. 1378 ze zmianami), która w art. 47 uchyliła poprzednio obowiązującą ustawę z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, za wyjątkiem art. 17 ust. 5, który traci moc z dniem 1 grudnia 2008r. Ustawa ta nie przewiduje umarzania zaległości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na powyższą decyzję W. W. podniósł, iż wniosek o umorzenie długu i odwołanie złożył na podstawie obowiązującego ówcześnie art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i uważa, że Kolegium powinno orzekać w oparciu o przepisy tej ustawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wyjaśnił, iż z konstytucyjnej zasady praworządności wynika, że w postępowaniu administracyjnym organy administracji publicznej obowiązane są stosować przepisy obowiązujące w dniu wydania decyzji do stanu faktycznego obowiązującego w dniu wydania decyzji. Podkreślono, że ustawa z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie przewiduje umarzania zaległości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innego powodu, aniżeli wskazuje skarżący. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie, uchylenie zaskarżonej decyzji jest konieczne z uwagi na naruszenie przez organ II instancji art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zmianami, dalej jako kpa), który dopuszcza umorzenie postępowania administracyjnego jedynie w przypadku jego bezprzedmiotowości. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego, w rozumieniu art. 105 § 1 kpa, mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa wart. 1 pkt 1 kpa, tj. podmiot, przedmiot lub podstawa prawna, która umożliwia załatwienie sprawy w drodze decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie okoliczności takie nie wystąpiły. Wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonej decyzji, cytowana ustawa z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje możliwość umorzenia przez właściwy organ należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Stanowi o tym wyraźnie art. 30 ust. 1-3 ustawy zgodnie z którym organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa wart. 28 ust. 1 pkt 2 - tj. należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W związku z tym błędne jest przekonanie Kolegium, iż postępowanie administracyjne z wniosku skarżącego stało się bezprzedmiotowe wobec braku podstawy prawnej do jego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia. Podnieść należy, iż zgodnie z konstytucyjną zasadą praworządności, wyrażoną w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, organ administracji publicznej działa na podstawie i w granicach prawa . Tak też w postępowaniu administracyjnym, stanowi art. 6 kpa: "Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa". Działanie na podstawie przepisów prawa to działanie w oparciu o przepisy prawa powszechnie obowiązującego (art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), które obowiązują w dniu wydania decyzji. W sytuacji, gdy pomiędzy wydaniem decyzji w pierwszej instancji a rozpatrzeniem odwołania dojdzie do zmiany przepisów prawa materialnego, organ odwoławczy jest obowiązany do uwzględnienia nowego stanu prawnego, chyba że przepisy przejściowe stanowią inaczej. Tylko bowiem normy międzyczasowe mogą wprowadzić odstępstwo od zasady stosowania przepisów aktualnie obowiązujących. W niniejszej sprawie oznacza to, że organ II instancji obowiązany był rozpoznać wniosek strony i zająć merytoryczne stanowisko w sprawie w oparciu o powołany powyżej art. 30 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ustawodawca nie zastrzegł bowiem w przepisach przejściowych (rozdział 7 tej ustawy), iż postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych podlega rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonym w przepisach dotychczasowych, tj. uprzednio obowiązującej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Z tych też względów, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.