II GSK 521/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 30 stycznia 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 2042/08 w sprawie ze skargi S. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 242/08, wydanym w sprawie ze skargi S. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej, oddalono skargę: Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego sprawy: W dniu 29 stycznia 2008 r. na drodze wojewódzkiej nr 290 km 3+700 skontrolowano pojazd marki MAN o nr rej. [...], wraz z przyczepą marki Hendricks o nr rej. [...] należący do S. P., zwanego dalej "skarżącym". W wyniku ważenia pojazdu przy pomocy dwóch wag statycznych, stwierdzono: • przekroczenie o 8,63 t dopuszczalnego nacisku podwójnej osi napędowej pojazdu; • przekroczenie o 1,85 t dopuszczalnego nacisku pierwszej pojedynczej osi nienapędowej przyczepy; • przekroczenie o 3,19 t dopuszczalnego nacisku drugiej nienapędowej osi przyczepy; • przekroczenie o 13,96 t dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu. Ostateczną decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] utrzymano w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] nakładającą na skarżącego karę pieniężną w wysokości 21.540 zł. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 13g ust. 1 oraz lp. 6 pkt 1 lit. d) i e), lp. 6 pkt 4 lit. d) i e), lp. 6 pkt 9 lit. d) i e), lp. 9 pkt 11 lit. c) zał. nr 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.), art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.), § 57 ust. 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2003 r. Nr 32, poz. 262 ze zm.). Zgodnie z art. 13 g ust. 1 ustawy o drogach publicznych za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia określonego przepisami o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu wymierza się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej. W myśl lp 6 pkt 1 lit. d) i e) zał. do powołanej ustawy za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, na których jest dopuszczony ruch pojazdów o naciskach osi do 8,0 t dla pojedynczej osi nienapędowej o nacisku osi powyżej 9,0 t do 9,5 t i za każde rozpoczęte przekroczenie o 0,5 t powyżej 9,5 t dodatkowo kara pieniężna wynosi odpowiednio 2.160 zł i 1.560 zł. Stosownie do lp. 6 pkt 4 lit. d) i e) zał. do cytowanej ustawy za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, na których jest dopuszczony ruch pojazdów o naciskach osi do 8,0 t dla podwójnej osi pojazdów silnikowych, przyczep i naczep, przy odległości pomiędzy osiami składowymi nie mniejszej niż 1,3 m i mniejszej niż 1,8 m o sumie nacisków osi powyżej 16,5 t do 17,5 t i za każde rozpoczęte przekroczenie o 1,0 t powyżej 17,5 t dodatkowo kara pieniężna wynosi odpowiednio 3.360 zł i 2.640 zł. W świetle lp. 6 pkt 9 lit. d) i e) zał. do omawianej ustawy za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, na których jest dopuszczony ruch pojazdów o naciskach osi do 8,0 t dla podwójnej osi napędowej pojazdów silnikowych, przy odległości pomiędzy osiami składowymi nie mniejszej niż 1,3 i mniejszej niż 1,8 m o sumie nacisków osi powyżej 16,5 t do 17,5 t i za każde rozpoczęte przekroczenie o 1,0 t powyżej 17,5 t dodatkowo kara pieniężna wynosi odpowiednio 1.740 zł i 1.440 zł. Zgodnie z lp. 9 pkt 11 lit. c zał. nr 2 do wspomnianej ustawy za przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu członowego lub zespołu złożonego z pojazdu silnikowego i przyczepy, zarejestrowanych po raz pierwszy przed dniem 13 marca 2003 r. powyżej 52,0 t do 66,0 t kara pieniężna wynosi 1.440 zł. W myśl art. 64 ust. 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym ruch pojazdu lub zespołu pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych, albo którego wymiary lub masa wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych w przepisach niniejszej ustawy, jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia. Zgodnie z § 57 ust. 3 powołanego rozporządzenia w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia dopuszczalna masa całkowita pojazdu członowego lub zespołu złożonego z pojazdu silnikowego i przyczepy, zarejestrowanych po raz pierwszy przed dniem 13 marca 2003 r. może wynosić 42 tony. Organ odwoławczy nie uwzględnił stanowiska skarżącego, zarzucającego nierealność ustalonych w protokole kontroli drogowej danych dotyczących wielkości masy całkowitej pojazdu i nacisków na oś, a to z uwagi na charakter przewożonego ładunku, jakim była sosna świeżo ścięta. Jak podniósł skarżący masa własna zespołu pojazdów wynosi 20,56 t. Ponadto, uwzględniając wagę ładunku 37,74 t i jego objętość 33 m3, jak wywodził skarżący, waga 1 m3 drewna wynosiłaby 1.143 kg/m3, podczas gdy w świetle danych Instytutu Technologii Drewna waga 1 m3 świeżo ściętej sosny wynosi od 750 – 850 kg. Dokonane przez stronę wyliczenia ciężaru drewna na podstawie tabel Instytutu Technologii Drewna nie mogą być, zdaniem organu, podstawą do badania przekroczeń nacisku na osiach oraz przekroczenia masy pojazdu. Takie wyliczenia mogą być jedynie pomocą dla podmiotu, który podejmuje decyzję o ilości przewożonego drzewa w celu eliminacji naruszeń. Natomiast w omawianej kwestii miarodajne są ustalenia protokołu kontroli drogowej dokonane na podstawie pomiarów masy całkowitej pojazdu i nacisku na oś przy zastosowaniu wag posiadających wymaganą legalizację. Organ wskazał na powinność skarżącego wynikającą z przepisu art. 61 ustawy Prawo o ruchu drogowym, zgodnie z którym ładunek nie może powodować przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej lub dopuszczalnej ładowności pojazdu, a także powodować przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę. Wskazał także na zgodność przeprowadzonej kontroli z przepisami rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 19 stycznia 2006 r. w sprawie warunków i trybu wykonywania kontroli w zakresie przewozu drogowego (Dz. U. z 2006 Nr 19, poz. 153). Stosownie do § 6 tego rozporządzenia ustaleń stanu faktycznego dokonuje się na podstawie zebranych w toku kontroli dowodów, co w sprawie miało miejsce. Ponadto, jak podkreślił organ, po zapoznaniu się z dokumentami potwierdzającymi legalizację przyrządów pomiarowych i miejsca ważenia, kierowca bez zastrzeżeń podpisał protokół kontroli. Nie zgłosił więc żadnych uwag, że warunki na miejscu ważenia nie odpowiadają stosownym wymogom. Z powyższych względów nałożenie kary pieniężnej znajdowało uzasadnienie we wskazanych wyżej przepisach. Rozpoznając skargę na powyższą decyzję wniesioną przez skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny, jak to wskazano na wstępie, wyrokiem z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 2042/08 skargę tę oddalił. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji stan faktyczny sprawy w postaci ustalenia podlegającego penalizacji administracyjnej przewozu pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia, został określony w trakcie kontroli drogowej na podstawie ważenia nacisków osi oraz masy całkowitej pojazdu, przeprowadzonego przy pomocy wag statycznych. Powyższe ustalenia znalazły odzwierciedlenie w protokole kontroli z dnia 29 stycznia 2008 r., a następnie były podstawą rozstrzygnięć organów I i II instancji. Sąd pierwszej instancji powołał przepis art. 74 ust. 1 powołanej ustawy o transporcie drogowym, w świetle którego z przeprowadzonych czynności kontrolnych inspektor sporządza protokół, a jego kopię doręcza się kontrolowanemu (ust. 1); Protokół podpisują inspektor i kontrolowany. Do protokołu kontroli kontrolowany może wnieść zastrzeżenia (ust. 2); Odmowę podpisania protokołu przez kontrolowanego odnotowuje się w protokole (ust. 3). Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji, kierowcy będącemu równocześnie przedsiębiorcą, zapewniono możliwość udziału w kontroli. Kierowca podpisał się pod protokołem, nie zgłaszając żadnych uwag i zastrzeżeń dotyczących przebiegu czynności kontrolnych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, miarodajne dla nałożenia kar za naruszenia poszczególnych norm prawa będących przedmiotem kontroli drogowych są ustalenia poczynione w trakcie czynności kontrolnych. Stanowisko takie jest uzasadnione przede wszystkim niepowtarzalnym charakterem tych czynności, zaś badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym każdorazowo podlega przede wszystkim prawidłowość przeprowadzenia kontroli, spełnienie niezbędnych wymogów proceduralnych wynikających z przepisów prawa, w tym - prawidłowość odzwierciedlenia wyników kontroli w protokole kontroli. Przestrzeganie szczegółowych zasad proceduralnych związanych z kontrolą równoznaczne jest bowiem z poszanowaniem uprawnień podmiotu kontrolowanego, który na tym, jak i na późniejszych etapach postępowania administracyjnego, ma prawo aktywnego w nim uczestnictwa i obrony swoich praw. Na wagę protokołu kontroli, jako dokumentu stanowiącego podstawę ustaleń faktycznych w tego rodzaju postępowaniach, wskazują m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 września 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 1224/04 (LEX nr 205475) oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GSK 291/08. Odnosząc się do zarzutu sformułowanego przez skarżącego, sprowadzającego się do zakwestionowania ex post wyników ważenia pojazdu na podstawie działań matematycznych, przy użyciu wagi ładunku (zgodnej z dokumentem przewozowym) oraz gęstości drewna sosnowego (według danych Instytutu Technologii Drewna), Sąd pierwszej instancji argumentację tę uznał za chybioną. Przede wszystkim, przedstawione działanie matematyczne oparte jest na błędzie logicznym polegającym na przyjęciu jako wartości pewnej - liczby podanej w "dokumencie przewozowym" określającej objętość przewożonego drewna. Dokument ten stanowi potwierdzenie objętości drewna wydanego przewoźnikowi w Nadleśnictwie Wymiarki, lecz nie musi odpowiadać rzeczywistemu całkowitemu załadunkowi pojazdu. Przykładowo, nie można wykluczyć, iż w pojeździe oprócz drewna wyszczególnionego w omawianym dokumencie znajdował się inny rodzaj towaru. Według Sądu pierwszej instancji, podzielającego stanowisko organów, dokonujący kontroli drogowej inspektorzy nie są władni dokonywać pomiarów rzeczywistych (netto) przewożonego ładunku. Dowodem przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi oraz masy pojazdu mogą być wyłącznie pomiary przy pomocy stosownych wag, posiadających ważną legalizację. Brak jest w tej sytuacji dopuszczenia dowodu z opinii biegłego co do masy przewożonego ładunku. Od wyroku Sądu pierwszej instancji skarżący wniósł skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej "p.p.s.a.", w związku z art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie dowodu z wnioskowanej przez skarżącego informacji z Instytutu Technologii Drewna w sprawie ustalenia maksymalnej wagi 1 m3 sosny oraz dowodu z opinii biegłego, co skutkowało brakiem wszechstronnego i obiektywnego rozpatrzenia sprawy. Skarżący podtrzymał stanowisko prezentowane w sprawie o zadeklarowanej masie ładunku wynoszącej 33 m3, co czyni niemiarodajnymi ustalenia protokołu z kontroli w zakresie masy całkowitej pojazdu i nacisku na oś. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji. Na wstępie, co wymaga podkreślenia, zarzucając naruszenie art. 3 k.p.a., składającego się z ośmiu jednostek redakcyjnych, skarga kasacyjna nie wskazała, który z przepisów wspomnianego artykułu został naruszony, co jest jej istotnym mankamentem, nie pozwalającym na rozpatrzenie w tym zakresie. Nie jest bowiem rzeczą Naczelnego Sądu Administracyjnego domyślanie się przepisu, którego naruszenie zarzuca skarga kasacyjna. Sąd pierwszej instancji nie naruszył zarzucanych w skardze kasacyjnej przepisów art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., podzielając ustalenia organów wynikające z protokołu kontroli na okoliczność naruszenia przez skarżącego wskazanych w decyzjach przepisów prawa, a to w związku z przekroczeniem całkowitej masy pojazdu oraz nacisków osi. Kontrola pojazdu, w następstwie której dokonano powyższych ustaleń, została przeprowadzona zgodnie z wymogami powołanego rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa w sprawie warunków i trybu wykonywania kontroli w zakresie przewozu drogowego i sfinalizowana sporządzeniem protokołu z kontroli, zgodnie z wymogami art. 74 ustawy o transporcie drogowym. Protokół z kontroli ma walor dokumentu urzędowego, w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. Korzysta więc on z domniemania wiarygodności stwierdzonych ustaleń, tym bardziej w sytuacji, gdy w czynnościach kontrolnych i w sporządzeniu protokołu uczestniczyła strona postępowania, nie wnosząc zastrzeżeń co do treści protokołu, jak to miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia prawa w odmowie dopuszczenia przez Sąd pierwszej instancji wnioskowanych przez skarżącego dowodów w postaci informacji z Instytutu Technologii Drewna w sprawie ustalenia maksymalnej wagi 1 m3 sosny oraz dowodu z opinii biegłego na okoliczność masy przewożonego drewna dla ustalenia istotnych okoliczności dla nałożenia kary pieniężnej, o których mowa w sprawie. Uwzględnienie takich dowodów, a to dla podważenia ustaleń poczynionych w protokole z kontroli drogowej, byłoby zaprzeczeniem całej logiki związanej z protokolarnym ustalaniem stanu faktycznego związanego ze stwierdzonym naruszeniem przepisów prawa. Czyniłoby to wówczas prowizorycznymi ustalenia protokołu z kontroli, podczas gdy, stosownie do art. 75 ustawy o transporcie drogowej, wyniki kontroli wykorzystywane są do formułowania wniosków o wszczęcie postępowania. Ponadto na marginesie sprawy, bo nie ma to istotnego znaczenia, skarga kasacyjna niezgodnie ze stanem faktycznym sprawy twierdzi, iż zadeklarowana masa ładunku wynosiła 33 m3. Z ustaleń protokołu kontroli, podpisanego bez zastrzeżeń przez skarżącego, wynika iż masa ładunku podana była w kilogramach, nie zaś w metrach sześciennych. Gdyby przyjąć, jak to twierdził skarżący w odwołaniu, że masa własna zespołu pojazdów wynosiła 20,56 t wówczas, powiększając ją o ładunek towaru wynoszący 33 t, otrzymanoby całkowitą masę pojazdu wynoszącą 53,56 t, a więc znacznie zawyżoną w stosunku do dopuszczalnej, wynoszącej 42 t. W tym stanie sprawy skarga kasacyjna podlega oddaleniu, jako nieoparta na usprawiedliwionej podstawie.