I FZ 224/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 3374/08, w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 9 października 2008 r. w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Skarżący wniósł do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, iż w dniu 18 marca zwrócił się z prośbą do kancelarii adwokackiej o napisanie skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie. Adwokat poinformował Skarżącego, iż napisanie skargi kasacyjnej kosztuje 4.000 zł. Skarżący podniósł, że kwota ta jest kwotą niemożliwą do zapłacenia gdyż nie posiada dochodów. Argumentował, że nieposiadanie środków finansowych nie może pozbawić go prawa do sądu oraz dowodzenia jego niewinności. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, iż Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką oraz że nie posiada żadnego majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia dokumentów źródłowych obrazujących stan majątkowy, Skarżący przedłożył zeznanie o wysokości dochodu poniesionej straty swojej matki, z których wynika, że w 2008 r. osiągnęła ona dochód w kwocie 18.750,58 zł, w 2007 r. dochód w kwocie 18.421,37 zł, a jej małżonek dochód w kwocie 17.130,89 zł. Z przedstawionych kserokopii przekazów pocztowych wynika natomiast, że matka Skarżącego uzyskuje emeryturę w kwocie 827,18 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 14 maja 2009 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Sąd wskazał, że prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Sąd wskazał, że oświadczenia Skarżącego są niespójne a momentami sprzeczne. Skarżący bowiem we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył iż nie uzyskuje żadnych dochodów, natomiast z przedstawionego wyciągu bankowego wynika, że na rachunek bankowy Skarżącego, kilka razy w miesiącu wpływają środki pieniężne. Z wyciągu tego wynika również, że Skarżący spłaca pożyczki bankowe oraz kartę kredytową w kwotach o łącznej wysokości: w styczniu - 827 zł, w lutym - 746,68 zł, w marcu 1034,77 zł oraz do połowy kwietnia 654,46 zł. Z wyciągu bankowego wynika również, że skarżący ponosi koszty z tytułu opłat za telewizję cyfrową "n" oraz opłaty za telefon komórkowy. Sąd stwierdził, że informacje te wskazują, iż Skarżący albo posiada znaczne oszczędności, albo posiada źródło dochodów, którego nie wyjawił na potrzeby toczącego się postępowania o przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie sądu I instancji Skarżący wskazał, że część przelewów z jego konta bankowego następuje na pokrycie zobowiązań za telewizję cyfrową oraz Internet bezprzewodowy syna Skarżącego, który przekazuje na ten cel pieniądze. Przelew kwoty 1200 zł dotyczył zwrotu pożyczki, jaką Skarżący uzyskał od firmy swojego syna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), a w zakresie częściowym - w sytuacji, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zaś od tego, co zostanie przez stronę wykazane, przy czym powinno zapadać w oparciu o całokształt przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji majątkowej. Decyzja dotycząca przyznania prawa pomocy powinna być podjęta po uwzględnieniu całokształtu sytuacji życiowej wnioskodawcy, a także charakteru rozpatrywanej sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, działanie sądu I instancji w kwestii odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata było prawidłowe. Nie ulega bowiem wątpliwości, że oświadczenia Skarżącego są nieścisłe, niekonsekwentne a nawet sprzeczne. Skarżący z jednej strony wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnego majątku oraz nie uzyskuje żadnych dochodów, z drugiej strony uiszcza wpis od skargi w wysokości 500 zł oraz od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Skarżący wskazał też, że jego matka otrzymuje emeryturę w wysokości około 700 zł, we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wymienia żadnych innych osób, które pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, a w piśmie z 20 kwietnia 2009 r. wskazuje, że łączny dochód miesięczny wynosi 2700 zł. Wprawdzie z przedłożonych przez Stronę zeznań podatkowych wynika, że część dochodów pochodzi od małżonka matki Skarżącego, jednak nie był on wskazany w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy, co podważa wiarygodność Skarżącego oraz składanych przez niego oświadczeń. Skarżący wprawdzie wskazał, że część przelewów z jego konta jest wykonywana na pokrycie zobowiązań jego syna, który przekazuje na ten cel środki, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa jednak, że Skarżący przedstawił jedynie dokumenty, które potwierdzają dokonywanie przelewów za Internet bezprzewodowy oraz za cyfrową telewizję w imieniu syna. Nie jest natomiast wyjaśniony status pozostałych wydatków Skarżącego, których dotyczą przelewy widniejące w dostarczonych do sądu I instancji wyciągach bankowych. Jak wskazał sąd I instancji, Skarżący spłaca pożyczki bankowe oraz kartę kredytową o łącznej wysokości: w styczniu – 827 zł, w lutym – 746,68 zł, w marcu – 1034,77 zł oraz do połowy kwietnia – 654,46 zł. Nie wiadomo zatem, czy Skarżący preferencyjnie traktuje swoje zobowiązania cywilnoprawne wobec banków w stosunku do kosztów postępowań sądowych ani czy ma jakieś dodatkowe źródła dochodów, których wcześniej nie ujawnił. Pomimo wezwania sądu, Skarżący nie udokumentował również wysokości kosztów miesięcznego utrzymania (czynsz, energia elektryczna, gaz, leki itp.), a jedynie wskazał, że koszty te są wskazane w "pitach". Takie stwierdzenie budzi uzasadnione wątpliwości oraz również negatywnie wpływa na możliwość oceny oświadczeń wnioskodawcy jako wiarygodnych. Powyższe okoliczności wskazują, że Strona nie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku wykazania, że nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów ustanowienia adwokata z wyboru. Przekazane sądowi I instancji informacje są niekonsekwentne oraz nie pozwalają na ocenę całokształtu sytuacji majątkowej Strony. Nie wiadomo, czy Strona próbowała uzyskać pomoc finansową od rodziny lub od instytucji bankowych na pokrycie kosztów profesjonalnego pełnomocnika, Skarżący nie wskazał również, z jakich względów taka pomoc byłaby ewentualnie niemożliwa. Trzeba mieć tymczasem na uwadze, tak jak słusznie wskazał na to sąd I instancji, że prawo pomocy jest udzielane wyjątkowo, gdy w sposób nie budzący wątpliwości strona nie jest w stanie samodzielnie pokryć kosztów postępowania. W niniejszej sprawie należy zgodzić się, że Skarżący zaistnienia tego rodzaju okoliczności nie wykazał. Mając na uwadze powyższe, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.