I OSK 995/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1704/08 odrzucającego skargę B. P. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia (...) października 2008 r., Nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1704/08 odrzucił skargę B. P. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia (...) października 2008 r., Nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w przedmiotowej sprawie nie został spełniony warunek dopuszczalności skargi, bowiem merytoryczne rozpoznanie skargi przez sąd administracyjny możliwe jest dopiero wówczas, gdy skarga wniesiona do tego sądu spełnia ogół warunków formalnoprawnych (dopuszczalność skargi). Natomiast podstawowym warunkiem dopuszczalności skargi wnoszonej na decyzję administracyjną, jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie, jest uprzednie prawidłowe doręczenie tej decyzji stronie. Sąd pierwszej instancji podniósł, iż jak wynika z akt administracyjnych (k. 55) odbiór zaskarżonej decyzji Prezesa Rady Ministrów potwierdził własnoręcznym podpisem w dniu 13 października 2008 r. M. P. - małoletni syn skarżącej (data ur. (...) stycznia 1991 r. - rubryka 6 formularza wniosku PPF). Z kolei, zgodnie z treścią art. 43 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. W zestawieniu zatem z okolicznością doręczenia decyzji małoletniemu domownikowi skarżącej, Sąd pierwszej instancji uznał, że doręczenie to nie było skuteczne, co w konsekwencji sprawiło, że wobec skarżącej nie wystąpiło zdarzenie, od którego rozpoczyna swój bieg termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji organ powinien dokonać prawidłowego doręczenia, które otworzy bieg terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego i umożliwi skarżącej skorzystanie z tego prawa. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosła B. P. zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z przyznaniem pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, gdyż nie zostały one zapłacone w całości lub w części. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła na podstawie art. 174 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej zwane jako P.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania - art. 58 § 1 pkt. 6 i art. 83 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że nie doszło do prawidłowego doręczenia skargi na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia (...) października 2008 r. o nr: (...) dotyczącej B. P., wskutek przyjęcia niewłaściwej wykładni art. 43 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej K.p.a.)., polegającej na uznaniu, że mimo oświadczenia Skarżącej o otrzymaniu do rąk własnych opisanej powyżej decyzji oraz terminowego jej zaskarżenia, nie doszło do doręczenia Pani B. P. przedmiotowej decyzji, przez co nie rodzi ona skutków w myśl art. 110 K.p.a. W motywach skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że widniejący na zwrotnym poświadczeniu odbioru zaskarżonej decyzji Prezesa Rady Ministrów z dnia 08 października 2008 r. podpis syna skarżącej M. P., który w chwili złożenia tego podpisu nie miał osiemnastu lat, w żaden sposób nie potwierdza okoliczności, że nie została wypełniona dyspozycja przepisu art. 43 k.p.a. Powyższe wynika z faktu, iż w dniu odebrania przesyłki skarżąca nie była obecna w miejscu zamieszkania, ponieważ cierpi ona na stwardnienie rozsiane - chorobę, która uniemożliwia jej normalne funkcjonowanie, w związku z czym zdarza się, że nie jest ona w stanie podejść do drzwi lub udać się na pocztę i osobiście odebrać przesłanej jej korespondencji. Ponadto w dniu odebrania niniejszej decyzji tj. (...) października 2008 r., synowi skarżącej, urodzonemu w dniu (...) stycznia 1991 r., brakowało do osiągnięcia pełnołetniości jedynie trzech miesięcy. Zdaniem skarżącej przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie używają w odniesieniu do odbierającego przesyłkę domownika przymiotnika pełnoletni. Ustawodawca określenia "pełnoletni" używa w art. 10 i 11 kodeksu cywilnego, określając przesłanki uzyskania przez osobę pełnej zdolności do czynności prawnych. Skarżąca zwróciła także uwagę, że użycie w przepisie art. 43 k.p.a. przymiotnika "dorosły" nie jest przypadkowe i nie oznacza, że za osobę dorosłą należy uznawać jedynie osoby, które ukończyły osiemnasty rok życia. Strona skarżąca przywołała także fakt, iż syn skarżącej, w dniu doręczenia decyzji Prezesa Rady Ministrów z dnia (...) października 2008 r., opiekował się Matką, zaś, co potwierdzają ujawnione w sprawie fakty, adresowaną do niej przesyłkę niezwłocznie jej przekazał (potwierdza to m.in. dołączone do niniejszej skargi oświadczenie Skarżącej). Tym samym skarżąca stwierdziła, że z uwagi na szczególne okoliczności związane z chorobą na którą cierpi, to właśnie jej dzieci na co dzień wykonują szereg obowiązków związanych z opieką nad nią i osiągnęły już poziom dojrzałości psychicznej, który pozwala na potraktowanie ich jak dorosłych, znacznie wcześniej niż większość ich rówieśników. Skarżąca podkreśliła także, że na brak wadliwości doręczenia jej decyzji wskazuje fakt, że wniosła ona w przepisanym terminie odwołanie, co w sposób niezaprzeczalny potwierdza, że skarżona decyzja do niej dotarła. Z licznych bowiem orzeczeń sądów administracyjnych wynika, że nawet w razie uznania, że pismo doręczone małoletniemu domownikowi adresata nie jest pismem doręczonym prawidłowo, to jeśli jednak adresat pisma dokona w terminie czynności warunkowanych przez doręczenie (na przykład złoży odwołanie od decyzji) to wadliwe doręczenie pisma nie ma dla niego ujemnych skutków prawnych i nie jest zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 43 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy W art. 43 K.p.a. uregulowane jest tzw. doręczenie zastępcze, które może być dokonane tylko z zachowaniem łącznie kilku przesłanek w nim określonych, tj. po pierwsze - adresat jest nieobecny w momencie doręczenia pisma, po drugie - pismo przyjmują osobiście za pokwitowaniem dorosłe osoby wymienione w przepisie, z zachowaniem kolejności w nim podanej tj. domownik, sąsiad lub dozorca domu. Po trzecie - osoby te zobowiązują się do oddania pisma osobiście adresatowi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonano już wykładni terminu "dorosły domownik". Przyjęto, że określenie "dorosły" w rozumieniu art. 43 k.p.a. jest tożsame z pojęciem "pełnoletni" określonym w art. 10 § 1 K.c. (tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z dnia 3 grudnia 1993 r., sygn. akt SA/Po 1931/1993, ONSA 1995/2/53 a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt II SA 447/1999, lex nr 46791). Stosownie do art. 112 K.c. zdanie drugie, przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia, który swoją datą odpowiada dniu urodzenia. Jest to również reguła ogólna, a odstępstwo od niej może być przewidziane tylko w ustawie. Doręczający winien zatem sprawdzać, czy odbiorca przesyłki faktycznie ukończył 18 lat i jest tym samym uprawniony do jej odbioru w imieniu adresata. Powyższe uregulowanie ma na celu zagwarantowanie stronie postępowania administracyjnego, że korespondencja kierowana na jej imię i nazwisko dotrze do jej wiadomości. Należy uznać zatem za całkowicie zrozumiałe, że doręczenia pisma stronie może się podjąć wyłącznie osoba pełnoletnia, czyli taka, która nabyła pełnię praw publicznych, a tym samym ponosi całkowitą odpowiedzialność za swoje czyny. Tak więc w przypadku odebrania korespondencji przez osobę niepełnoletnią, strona postępowania administracyjnego może w celu obrony własnych interesów skutecznie podnieść zarzut wadliwego doręczenia korespondencji w trybie art. 43 K.p.a. i obalić domniemanie tzw. doręczenia zastępczego. W przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie miała jednak miejsca. Doręczenie decyzji Prezesa Rady Ministrów małoletniemu synowi skarżącej nie miało ujemnych skutków dla skarżącej, skoro skarżąca w ustawowym terminie złożyła skargę do sądu pierwszej instancji. Należy w takim wypadku przyjąć, że skarżąca zapoznała się z treścią adresowanej na jej nazwisko korespondencji, czego zresztą nie neguje, a wręcz sama oświadcza, że syn przekazał jej przedmiotową decyzję. Zatem odebranie pisma przez osobę małoletnią i przekazanie go adresatowi należy w przedmiotowej sprawie uznać za doręczenie skuteczne (podobnie Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006, wyd. II., komentarz do art. 72 P.p.s.a., str. 183). W związku z powyższym twierdzenie, że w niniejszej sprawie doręczenie skarżącej decyzji było wadliwe, należy uznać za nieuzasadnione. Na uwzględnienie zasługuje podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 58 §1 pkt. 6 P.p.s.a., gdyż w sytuacji, w której strona nie zanegowała faktu doręczenia jej decyzji organu administracji publicznej i jednocześnie dopełniła w ustawowym terminie czynności warunkowanych przez doręczenie, Sąd pierwszej instancji zobowiązany był do rozpoznania jej skargi merytorycznie. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak sentencji postanowienia na podstawie art. 185 P.p.s.a.