I FZ 195/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Artur Mudrecki po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 3379/08, w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 października 2008 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 3379/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając orzeczenie Sąd stwierdził, że przedstawione oświadczenia wnioskującego nie dawały dostatecznych podstaw do oceny jego sytuacji majątkowej, a co za tym idzie, do zwolnienia go z kosztów sądowych. Sąd wskazał, że niepowodzeniem zakończyła się próba weryfikacji danych dotyczących zarówno wysokości dochodów skarżącego, jak i wysokości dochodów uzyskiwanych przez jego żonę. Skarżący nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej i nie uprawdopodobnił, że zapłacenie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla niego i rodziny. Odnosząc się do rozdzielności majątkowej między skarżącym a jego żoną, Sąd podniósł, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy, również przy ponoszeniu kosztów postępowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik strony skarżącej wniósł o jego uchylenie. Orzeczeniu Sądu pierwszej instancji zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej; u.p.p.s.a.) poprzez wadliwe przyjęcie, że sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu uiścić całość kosztów postępowania sądowo-administracyjnego. Pełnomocnik strony nie zgodził się z WSA, że skarżący nie przedstawił informacji o sytuacji majątkowej. Tego rodzaju informacje przedstawione zostały bowiem we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. sąd przyzna osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Powinno mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Argumentacja zażalenia nie podważa skutecznie oceny dokonanej w rozstrzygnięciu Sądu I instancji. Zwrócić należy uwagę, że wnioskujący nie uczynił w pełni zadość wezwaniu referendarza sądowego do przedłożenia odpowiednich oświadczeń i dokumentów źródłowych. Skarżący nie nadesłał bowiem zeznań podatkowych ani swoich ani swojej żony, ani dokumentów, z których wynikałaby wysokość otrzymywanego przez skarżącego i jego żonę wynagrodzenia. Nie nadesłał również wyciągów z rachunków bankowych. Prawdą jest jak to wskazał żalący, że informacje dotyczącego sytuacji finansowej wnioskującego przedstawione zostały we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Informacje te jednak zostały uznane za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Dlatego też wnioskujący został w trybie art. 255 u.p.p.s.a. wezwany o nadesłanie dodatkowych informacji oraz dokumentów. W tym stanie rzeczy za słuszną należy uznać konstatację WSA, że skutkiem uchylania się przez skarżącego od przedstawienia wyczerpującej argumentacji we wskazanym w przesłanym wezwaniu zakresie, uniemożliwiło przeprowadzenie oceny jego sytuacji materialnej tak, by można był jednoznacznie stwierdzić, iż poniesienie przezeń kosztów jest niemożliwe albo będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznych kosztach utrzymania jego i jego rodziny. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.