I SA/Lu 594/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędziowie WSA Halina Chitrosz, NSA Anna Kwiatek (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Julita Urbaś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 lutego 2009 r. sprawy ze skargi A. Zakładu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty komorniczej - oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej po rozpoznaniu zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] określające opłatę komorniczą w łącznej kwocie 34.885,46 zł i określił wysokość tej opłaty na łączną kwotę 16.409,44 zł. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi egzekucję administracyjną na podstawie wskazanych w postanowieniu tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS wobec zobowiązanego C. B. Organ egzekucyjny w realizacji poszczególnych tytułów wykonawczych zastosował środki egzekucyjne w postaci zajęcia ruchomości, wierzytelności pieniężnych oraz egzekucji z pieniędzy. W dniu 21 listopada 2007 r. ZUS poinformował organ egzekucyjny o wycofaniu części tytułów wykonawczych oraz o zmniejszeniu należności objętych pozostałymi tytułami, a to wobec dokonanej przez zobowiązanego bezpośrednio na rachunek wierzyciela w dniu 6 listopada 2007 r. wpłacie pokrywającej w części dochodzone należności. Organ egzekucyjny, wpłaconą przez zobowiązanego na rzecz ZUS kwotę 697.702,67 zł rozliczył zgodnie z dyspozycją wierzyciela na poszczególne należności objęte tytułami wykonawczymi i obliczył opłatę komorniczą od wpłat rozliczonych na poszczególne tytuły wykonawcze ustalając jej wysokość na łączną kwotę 34.885,46 zł. Jako podstawę prawną postanowienia w tym przedmiocie organ egzekucyjny wskazał art. 66 § 3 w związku z art. 1a pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2005 r. Nr 229, poz.1954 ze zm. – dalej: "upea") i wyjaśnił, że opłata komornicza w wysokości 5% kwot przekazanych przez zobowiązanego należna jest organowi egzekucyjnemu, gdyż wplata dokonana przez zobowiązanego była skutkiem czynności egzekucyjnych podejmowanych w postępowaniu egzekucyjnym. W zażaleniu ZUS podniósł, że zgodnie z art. 66 § 5 upea opłata komornicza należna jest od wierzyciela jedynie od kwot efektywnie ściągniętych egzekucyjnie lub kwot wpłaconych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowanych przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych. Wskazał, że w realizacji tytułów wykonawczych wystawionych na C. B. organ egzekucyjny wyegzekwował kwotę 28.392,28 zł , od której pobrana została opłata komornicza, natomiast wpłata dokonana przez zobowiązanego w dniu 6 listopada 2007 r. była wynikiem czynności podejmowanych przez ZUS – zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa i udzielonej promesy na wykreślenie hipoteki obciążających nieruchomość. Organ odwoławczy uznał, że opłata komornicza nie jest należna od całej kwoty wpłaconej przez zobowiązanego na rzecz ZUS, ale tylko od kwoty rozliczonej na należności objęte tytułami wykonawczymi, na podstawie których organ egzekucyjny zastosował wobec zobowiązanego środki egzekucyjne. W związku z tym, organ odwoławczy przeanalizował czynności egzekucyjne podejmowane na podstawie tytułów wykonawczych wobec C. B. i wskazał te, na podstawie których zastosowane zostały środki egzekucyjne. Od wpłat na poczet należności objętych tymi tytułami wykonawczymi ustalił opłatę komorniczą w kwocie 16.406,44 zł. Ustosunkowując się do zażalenia organ stwierdził, że art. 66 § 5 upea dotyczy jedynie sytuacji, gdy egzekucja prowadzona jest przez kilka organów egzekucyjnych, a egzekucję należności C. B. wobec ZUS prowadził i stosował środki egzekucyjne tylko Naczelnik Urzędu Skarbowego. Organ wskazał, że podejmując działania dyscyplinujące wobec zobowiązanego ZUS mógł dla uwolnienia się z obowiązku zapłaty opłaty komorniczej wnieść o zawieszenie postępowania egzekucyjnego (art. 66 § 4 pkt 1 upea). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzucając naruszenie art. 1a pkt 6 i art. 66 upea poprzez obciążenie ZUS opłatą komorniczą obliczoną od kwoty przekazanej przez zobowiązanego bezpośrednio na rzecz ZUS w wyniku działań podjętych przez Zakład wobec zobowiązanego. Skarżący podniósł, że w sprawie poza sporem są ustalenia przytoczone przez organ odwoławczy w tym fakt, że ostatnia wpłata kwoty wyegzekwowanej przez organ egzekucyjny w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego dokonana została 30 maja 2006 r. Skarżący argumentował, że zgodnie z przepisem art. 66 § 3 upea wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, jest zobowiązany, z zastrzeżeniem § 4 , do uiszczenia opłaty komorniczej. Z art. 1 a pkt 6 upea wynika, że przez opłatę komorniczą rozumie się opłatę wynoszącą 5% kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowana środków egzekucyjnych. Skarżący odwołał się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 22 marca 2000 r. – SA/Sz 114/99, w świetle którego powstanie po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej uzależnione jest od uzyskania kwot efektywnie ściągniętych egzekucyjne lub wpłacanych przez dłużnika na rzecz wierzyciela w wyniku zastosowania przez organ środków egzekucyjnych. Opłata komornicza jest swoistym wynagrodzeniem dla organu egzekucyjnego, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których zaległość została zapłacona, co wynika z treści analizowanego w tym wyroku przepisu. Sformułowania użyte w tym przepisie "kwot ściągniętych egzekucyjnie" oraz kwot "wpłaconych w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych", wskazują, że obowiązek opłaty uzależniony jest od skuteczności i efektu podjętych czynności w postaci ściągnięcia określonych kwot lub dokonania wpłat przez dłużnika w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Skarżący wskazał, że dokonana przez zobowiązanego wpłata w dniu 6 listopada 2007 r. nie była skutkiem zastosowanych przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych, lecz skutkiem wszczęcia postępowania karnego wobec zobowiązanego, podjęcia przez niego negocjacji z wierzycielem oraz wydaniem w dniu 24 października 2007 r. promesy na wykreślenie przez wierzyciela wpisanych hipotek. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podkreślając, że celem zastosowanych środków egzekucyjnych było doprowadzenie do wykonania przez zobowiązanego ciążących na nim obowiązków, stąd wpłata dochodzonej należności bezpośrednio wierzycielowi nastąpiła w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych, a wierzyciel dla zwolnienia się z obowiązku zapłaty opłaty komorniczej powinien, podejmując własne działanie wobec zobowiązanego, wystąpić z żądaniem zawieszenia postępowania egzekucyjnego, stosownie do art. 66 § 4 upea. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżone postanowienie zgodne jest z prawem. W pierwszym rzędzie wskazać należy, że organ egzekucyjny prawidłowo uznał, iż ustalenie wysokości opłaty komorniczej, o której mowa w art. 66 § 3 w związku z art. 1a pkt 6 upea, stanowi rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej postępowania egzekucyjnego, załatwione w formie postanowienia – zgodnie z art. 17 § 1 upea. Równocześnie – zgodnie z art. 66 § 6 upea do opłaty komorniczej stosuje się odpowiednio art. 64c § 11 i 12 upea, dotyczące rozliczeń kosztów egzekucyjnych między organami egzekucyjnymi, także w zakresie uprawnienia do złożenia zażalenia na postanowienie w tym przedmiocie (art. 64 c § 12 zd. 3). Odesłanie do odpowiedniego stosowania wskazanego przepisu oznacza, że na postanowienie w przedmiocie ustalenia opłaty komorniczej zażalenie przysługuje wierzycielowi, bowiem przepis ten stosuje się odpowiednio do wszystkich rozstrzygnięć odnoszących się "do opłaty komorniczej", a nie tylko do rozliczenia opłaty między organami egzekucyjnymi w sytuacji określonej w art. 66 § 5 upea. Prawidłowo również organ odwoławczy zastosował art. 66 § 3 w związku z art. 1a pkt 6 upea uznając, że wierzyciel, który nie wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego (zastrzeżenie zawarte w § 4 art. 66 upea), ma obowiązek uiścić opłatę komorniczą od wpłaconych przez zobowiązanego kwot należności objętych tytułem wykonawczym stanowiącym podstawę środków egzekucyjnych zastosowanych wobec zobowiązanego przed dokonaniem wpłaty. W sprawie poza sporem jest, że ZUS nie wnosił o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec C. B., mimo udzielenia warunkującej sprzedaż nieruchomości, promesy na wykreślenie obciążających ją hipotek, która to promesa warunkowana była zapłatą egzekucyjnie dochodzonych należności. Równocześnie wykładnia art. 66 § 3 upea powinna być dokonywana łącznie z art. 1a pkt 6 upea, a przy odczytaniu tych przepisów nie mogła być pomocna treść art. 66 § 5 upea, gdyż ten ostatni przepis nie dotyczy obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej, nie może więc kształtować tego obowiązku, bowiem normuje sytuacje, gdy egzekucję prowadzi więcej niż jeden organ egzekucyjny i przesądza, któremu z nich należna jest opłata komornicza. Zasadnie więc organ odwoławczy wskazał, że art. 66 § 5 upea "nie odnosi się do wierzyciela" – nie kształtuje jego praw ani obowiązków. Dla wierzyciela przepis ten jest istotny tylko wówczas, gdy egzekucję na jego rzecz prowadzi kilka organów egzekucyjnych i każdy z nich ustala opłatę należną od dokonanych czynności egzekucyjnych. Sformułowania "kwot ściągniętych egzekucyjnie" i "wpłacone w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych", zawarte były w art. 66 § 1 upea w brzmieniu obowiązującym przed datą 30 listopada 2001 r. (Dz.U. 1991 r., Nr 36, poz. 161 – Dz.U. 2001 r., Nr 125, poz. 1368). Do ówczesnego brzmienia tego przepisu odniósł swój pogląd NSA – Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie w powołanym przez skarżącego wyroku z dnia 22 marca 2000 r. – sygn. SA/Sz 114/99. Zgodnie z art. 1a pkt 6 i art. 66 § 3 upea, wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, jest obowiązany do uiszczenia opłaty komorniczej (art. 66 § 3), która wynosi 5% kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych (art. 1a pkt 6). Po odczytaniu obu tych przepisów łącznie nie może być wątpliwości, że opłata komornicza należna jest organowi egzekucyjnemu prowadzącemu egzekucję należności pieniężnych, niezależnie od opłat za czynności i stosowane środki egzekucyjne (art. 64 upea) i stanowi dodatkowe wynagrodzenie – premię za skuteczne dokonanie czynności egzekucyjnych. O tej skuteczności przesądzają wpłaty przekazane wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przez zobowiązanego. Skoro przepisy wiążą możliwość ustalenia należnej od wierzyciela opłaty komorniczej z faktem przekazania wierzycielowi dochodzonych egzekucyjne należności, to zauważyć należy, że przekazanie kwot wierzycielowi przez zobowiązanego nie następuje nigdy jako bezpośredni efekt zastosowania środków egzekucyjnych. W każdym bowiem przypadku zastosowania środka egzekucyjnego w postępowaniu dotyczącym należności pieniężnych, dysponentem wyegzekwowanej kwoty jest organ egzekucyjny i tylko on może przekazać ją wierzycielowi. Wynikiem zastosowania środków egzekucyjnych w przypadku ich skuteczności będzie zawsze wpłata przekazana wierzycielowi przez organ egzekucyjny. Skoro opłata komornicza należna jest za dokonanie czynności egzekucyjnych (art. 66 § 3 upea), a sposób ustalenia jej wysokości uzależniony jest od wysokości kwot przekazanych wierzycielowi (art.1a pkt 6 upea) również przez zobowiązanego, a więc poza prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, to uznać należy, że w rozumieniu ustawy każda wpłata na poczet należności objętych tytułem wykonawczym stanowiącym podstawę zastosowanych środków egzekucyjnych jest podstawą ustalenia opłaty komorniczej. Zdaniem Sądu, zawarte w art. 1a pkt 6 upea sformułowanie "w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych" nie odnosi się do wpłat dokonywanych przez zobowiązanego, a jedynie wskazuje, że każda wpłata na poczet należności, co do której stosowano środki egzekucyjne jest skutkiem zastosowania tych środków przez organ egzekucyjny. Z tego właśnie powodu ustawodawca umożliwił wierzycielowi wyłączenie z podstawy obliczenia opłaty komorniczej kwot przekazanych przez zobowiązanego poza postępowaniem egzekucyjnym (z pominięciem organu egzekucyjnego). Zastrzeżenie zawarte w art. 66 § 3 upea wskazuje, że zgodnie z art. 66 § 4 pkt 1 upea, wierzyciel może wystąpić o zawieszenie postępowania egzekucyjnego przed przewidywanym przekazaniem należności, co do których stosowano środki egzekucyjne. Zauważyć przy tym należy, że art. 66 upea w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 listopada 2001 r., nie przewidywał możliwości wyłączenia z podstawy obliczenia opłaty komorniczej kwot przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego, które to wyłączenie jest skutkiem wniosku o zawieszenie postępowania na okres od zakończenia negocjacji ze zobowiązanym do momentu uzgodnionej wpłaty. Ponadto, zdaniem Sądu, w postępowaniu w przedmiocie określenia wysokości opłaty komorniczej, czyli w postępowaniu egzekucyjnym, nie ma możliwości czynienia ustaleń zakresie motywacji, które skłoniły zobowiązanego do zapłaty dochodzonej w tym postępowaniu należności. Wskazane przepisy ustawy nie dopuszczają również, by rozstrzygający sprawę organ egzekucyjny ustalał, czy zobowiązany przekazał wierzycielowi objętą tytułem wykonawczym należność wskutek zastosowanych na podstawie tego tytułu środków egzekucyjnych częściowo skutecznych, czy może na skutek innych działań podejmowanych równocześnie przez wierzyciela. Wskazane przepisy pozwalają natomiast na przyjęcie, że w przypadku zastosowania środków egzekucyjnych, wpłata dokonana na rzecz wierzyciela przez organ egzekucyjny lub przez zobowiązanego jest wynikiem (choć nie zawsze skutkiem) zastosowania tych środków. Jeżeli w trakcie postępowania egzekucyjnego wierzyciel negocjuje ze zobowiązanym warunki dokonania zapłaty egzekucyjnie dochodzonej należności poza postępowaniem egzekucyjnym, to dla uwolnienia się z obowiązku zapłaty opłaty komorniczej od tej części należności, może skorzystać z uprawnienia określonego w art. 66 § 4 ptk1 upea. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.