I FSK 935/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Marciniak, Sędzia NSA Juliusz Antosik, Sędzia WSA (del.) Tomasz Kolanowski (sprawozdawca), Protokolant Dariusz Rosiak, po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Go 3/09 w sprawie ze skargi S. H. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia 28 października 2008 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim, 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w R. na rzecz S. H. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Go 3/09, oddalający skargę S. H. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia 28 października 2008 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Przedstawiając stan faktyczny sprawy, Sąd przypomniał, że Naczelnik Urzędu Celnego w G. decyzją z dnia 26 czerwca 2007r. określił S. H. zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące od maja 2004 r. do listopada 2006 r. Decyzję tę doręczono skarżącemu 29 czerwca 2007 r. Dyrektor Izby Celnej w R. po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 3 września 2007 r. uchylił w całości decyzję organu I instancji przekazując mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Decyzję tę doręczono skarżącemu w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), zwanej w dalszej części Ordynacją podatkową. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Naczelnik Urzędu Celnego w G. decyzją z dnia 20 grudnia 2007 r. określił skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące od maja 2004 r. do listopada 2006 r. Decyzję tę doręczono skarżącemu w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej. W dniu 14 maja 2008 r. pełnomocnik skarżącego wniósł do Naczelnika Urzędu Celnego w G. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną tegoż organu z dnia 26 czerwca 2007 r., żądając uchylenia tej decyzji. Naczelnik decyzją z 9 czerwca 2008 r. odmówił wznowienia postępowania wskazując, iż jego decyzja z 26 czerwca 2008 r. nie jest decyzją ostateczną ponieważ została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Dyrektora Izby Celnej w R. z 3 września 2007 r. W dniu 9 lipca 2008 r. skarżący udzielił adw. P. D. pełnomocnictwa do reprezentowania go w postępowaniu przed Urzędem Celnym w sprawie nr [...] (oznaczenie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w G. z dnia 26 czerwca 2007r.). W dniu 25 lipca 2008 r. adw. P. D., wskazując nr sprawy [...] (oznaczenie decyzji z 9 czerwca 2008 r. odmawiającej wznowienia postępowania), zgłosił Naczelnikowi Urzędu Celnego swój udział w sprawie w charakterze pełnomocnika skarżącego. W dniu 15 września 2008 r. pełnomocnik skarżącego złożył Dyrektorowi Izby Celnej wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 20 grudnia 2007 r., załączając do tego wniosku odwołanie. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącego podniósł, iż powyższa decyzja nigdy nie została fizycznie doręczona skarżącemu, który w tamtym okresie nie przebywał pod swoim adresem dla doręczeń i nie odbierał kierowanej do niego korespondencji. Wynikało to z faktu, iż z uwagi na nawrót choroby psychicznej, na którą cierpi, kierowany irracjonalnym lękiem o swoje życie i zdrowie, ukrywał się często zmieniając miejsce pobytu. Wskazał, iż skarżący cierpi na zespół urojeniowy paranoiczny i w stanach nawrotu choroby traci całkowicie kontrolę nad swoim zachowaniem. Pełnomocnik wskazał także, iż pierwsza informacja jaką skarżący uzyskał o istnieniu decyzji z 20 grudnia 2007 r. zawarta była w postanowieniu Dyrektora Izby Celnej z dnia 3 września 2008 r. wydanym w sprawie, w której Dyrektor odmówił umorzenia postępowania właśnie z uwagi na istnienie decyzji z 20 grudnia 2007 r., którą to decyzję doręczono do kancelarii pełnomocnika. Do wniosku pełnomocnik dołączył kopię aktu oskarżenia sporządzonego w dniu 31 stycznia 2008 r. przeciwko S. H. Przed rozpoznaniem wniosku o przywrócenie terminu Dyrektor ustalił, iż postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte wobec skarżącego 25 kwietnia 2008 r., tzn. w chwili doręczenia mu (przesyłkę odebrała jego żona) tytułów wykonawczych z dnia 12 marca 2008 r., na których jako podstawę prawną należności wskazano decyzję z dnia 20 grudnia 2007 r. Dnia 26 sierpnia 2008 r. skarżący udzielił adw. P. D. pełnomocnictwa do reprezentowania go w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Izby Celnej w R. w sprawie [...]. Postanowieniem z dnia 28 października 2008 r. Dyrektor Izby Celnej w R., działając na podstawie art. 162 § 1 i 2 oraz art. 163 § 2 Ordynacji podatkowej odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z 20 grudnia 2007 r. Oceniając argumentację pełnomocnika skarżącego organ wskazał, iż nie uprawdopadabnia ona braku jego winy w niedotrzymaniu terminu do wniesienia odwołania, a tym bardziej nie buduje przeświadczenia o szczególnej staranności postępowania pełnomocnika. Dyrektor przyznał, iż skarżącemu nigdy fizycznie nie doręczono decyzji z 20 grudnia 2007 r., gdyż doręczono ją w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej w dniu 7 stycznia 2008 r., ale 9 lipca 2008 r. skarżący udzielił adw. D. pełnomocnictwa do reprezentowania go w postępowaniu egzekucyjnym, które prowadzono na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 12 marca 2008 r., doręczonych skarżącemu 25 kwietnia 2008 r. (przesyłkę odebrała żona skarżącego). Organ przyjął zatem, iż najpóźniej w tym dniu skarżący powziął wiedzę o fakcie istnienie decyzji z 20 grudnia 2007 r., gdyż w doręczonych tytułach wykonawczych w podstawie prawnej należności wskazano tę decyzję podając jej datę i numer. Uwzględniając powyższe okoliczności Dyrektor stanął na stanowisku, iż dzień 9 lipca 2008 r. jest dniem, w którym pełnomocnik skarżącego bezspornie dowiedział się o fakcie istnienia przedmiotowej decyzji, a argumentacja zawarta we wniosku o przywrócenie terminu mija się z prawdą. Skoro wniosek o przywrócenie terminu należało wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, a więc najpóźniej w dniu 15 lipca 2008 r., w niniejszej sprawie doszło do uchybienia tego terminu, gdyż wniosek złożono drogą pocztową w dniu 15 września 2008 r. Dyrektor Izby Celnej stwierdził, iż zarówno nie został uprawdopodobniony brak winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, ale też uchybiono terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Powyższe postanowienie doręczono w dniu 30 października 2008 r. pełnomocnikowi skarżącego, który zaskarżył je do Sądu, wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Uzasadniając skargę wskazał, iż w zaskarżonym postanowieniu Dyrektor nie odniósł się do choroby psychicznej skarżącego, która stanowiła bezpośrednią przyczynę niedochowania terminu, koncentrując się na rzekomych uchybieniach popełnionych przez pełnomocnika. Podniósł, iż w momencie udzielania mu pełnomocnictwa nie dysponował kompletem dokumentów dotyczących sprawy, a w szczególności tytułami wykonawczymi, które odebrała żona skarżącego. W niniejszy przypadku skarżący był, i tak naprawdę jest, przekonany, że toczące się przeciwko niemu postępowanie jest wynikiem wymierzonego w niego spisku i z tego względu kontakt z nim od momentu udzielenia pełnomocnictwa jest znacznie utrudniony. Kwestia rzekomych zaniedbań pełnomocnika może być badana jedynie w kontekście ewentualnego niedotrzymania 7 dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu lecz w żadnym razie nie co do kwestii winy w jego niedochowaniu. Pełnomocnik podkreślił, że dopiero w odpowiedzi na jego wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego uzyskał informację, że jest ono prowadzone na podstawie decyzji z 20 grudnia 2007 r. Dyrektor Izby Celnej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznał, że skarga jest niezasadna. W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 20 grudnia 2007 r., jak również to, iż decyzję tę doręczono skarżącemu skutecznie w oparciu o przepisy art. 150 Ordynacji podatkowej. Zdaniem Sądu I instancji, organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie zasadnie przyjął, iż 7 dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu został przekroczony. Przyczyna uchybienia terminowi (brak wiedzy o wydaniu decyzji z 20 grudnia 2007 r.) ustała w dniu 9 lipca 2008 r. czyli w dniu udzielenia przez skarżącego pełnomocnictwa adw. P. D. Z treści tego pełnomocnictwa wynika, iż skarżący umocował tego dnia adwokata do reprezentowania go przed Urzędem Celnym. W tym momencie, nawet jeżeli przyjąć, iż ustanowiony pełnomocnik nie został poinformowany o chorobie skarżącego ani sam objawów choroby otrzymując pełnomocnictwo nie zauważył, powziął on wiedzę o numerze sprawy, w której miał reprezentować S. H. Numer sprawy wskazany w pełnomocnictwie jest numerem decyzji Naczelnika Urzędu Celnego odmawiającej skarżącemu wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia 26 czerwca 2007r. W tej sytuacji ustanowiony przez skarżącego pełnomocnik, który jak sam twierdzi nie dysponował kompletem dokumentów i miał od samego początku utrudniony kontakt ze skarżącym, mógł udać się do Urzędu Celnego i na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa zażądać wglądu w akta prowadzonego wobec skarżącego postępowania. Nie można zgodzić się z pełnomocnikiem, iż "został zmuszony do żmudnego rekonstruowania krok po kroku sytuacji prawnej w jakiej znalazł się skarżący". Pełnomocnik już od 9 lipca 2008 r. sytuację tę mógł zbadać w organie prowadzącym postępowanie w sprawie, której numer był wskazany w pełnomocnictwie. Należy przy tym zauważyć, iż dopiero po 14 dniach od otrzymania umocowania pełnomocnik zgłosił swój udział organowi prowadzącemu postępowanie i uczynił to pisemnie a nie osobiście. W wyżej opisanej sytuacji, zdaniem Sądu należało przyjąć, że przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia odwołania ustała w momencie ustanowienia przez skarżącego pełnomocnika zawodowego, jakim bez w wątpienia jest adwokat, albowiem od tego dnia miał on rzeczywistą możliwość zapoznania się z aktami sprawy, a co za tym idzie, rzeczywistą możliwość wniesienia podania o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Przepis art. 162 § 2 mówi o 7 dniach od ustania przyczyny uchybienia terminowi. Skoro przyczyną tego uchybienia był brak wiedzy o wydaniu decyzji z dnia 20 grudnia 2007 r., a od dnia 9 lipca 2008 r. pełnomocnik skarżącego miał rzeczywistą możliwość zapoznania się z treścią tej decyzji, to ostatnim dniem, w którym wniosek o przywrócenie terminu mógł być skutecznie złożony był 16 lipca 2008 r. Ani moment wejścia w posiadanie decyzji ani przeświadczenie o stopniu "skomplikowania" sprawy nie ma dla oceny rozpoczęcia biegu tego terminu żadnego znaczenia. Należy przy tym zauważyć, iż niedopełnienie czynności, dla której był określony termin (a więc nie dołączenie odwołania do wniosku o przywrócenie terminu) jest brakiem, który skutkuje wezwaniem wnioskodawcy o jej dokonanie w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia podania bez rozpatrzenia (art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej). Zatem dopełnić tej czynności czyli złożyć już samo odwołanie pełnomocnik skarżącego mógł na wezwanie organu odwoławczego. Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej w dalszej części P.p.s.a., oddalił skargę. W skardze kasacyjnej pełnomocnik S. H. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), a mianowicie art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej poprzez bezpodstawne uznanie, że skarżący nie dochował przewidzianego w tym przepisie 7 dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim i zasądzenie, na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że Sąd I instancji oparł swoje stanowisko na tym, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu rozpoczął swój bieg już dnia 9 lipca 2008 r., w momencie ustanowienia przez skarżącego profesjonalnego pełnomocnika, kiedy pełnomocnik miał potencjalną możliwość uzyskania informacji o przedmiotowej decyzji z 20 grudnia 2007 r. wskazując, że w dniu tym ustała przyczyna uchybienia terminowi, jaką w ocenie Sądu był brak wiedzy o wydaniu wyżej wskazanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że jako początek biegu terminu powinno traktować się 8 września 2008 r., kiedy to pełnomocnikowi skarżącemu doręczono decyzję o odmowie umorzenia postępowania z uwagi na istnienie decyzji z dnia 20 grudnia 2007 r., to znaczy dzień, w którym skarżący uzyskał po raz pierwszy faktycznie informację o istnieniu decyzji. Autor skargi kasacyjnej wskazał, że powszechnie w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, iż momentem ustania przyczyny uchybienia terminu jest uzyskanie przez stronę faktycznej informacji o tym, że do takiego uchybienia doszło, a nie jedynie sama potencjalna możliwość jej uzyskania. Na poparcie tego poglądu powołał wyroki NSA z dnia 10 marca 2000 r., sygn. akt I SA/Lu 1524/98 i z dnia 24 marca 1999 r., sygn. akt I SA/Gd 1664/98. Nie sporządzono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W sprawie kwestią sporną jest, czy Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że wniosek strony o przywrócenie terminu do złożenia odwołania został przez nią złożony z uchybieniem terminu określonego w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej, (termin 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przyjął, że dzień ustanowienia pełnomocnika, rodzi skutek w postaci rozpoczęcia biegu terminu 7-dniowego określonego w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej. Sąd I instancji uznał bowiem, że z tym dniem pełnomocnik miał możliwość zapoznania się z treścią decyzji z 20 grudnia 2007 r. Sąd wskazał, że pełnomocnik mógł udać się do Urzędu Celnego i na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa zażądać wglądu w akta prowadzonego wobec skarżącego postępowania. Należy jednak zwrócić uwagę, że w pełnomocnictwie udzielonym adwokatowi P. D. wskazano numer decyzji z dnia 29 czerwca 2007 r., pierwszej decyzji wydanej w sprawie, która to decyzja została uchylona do ponownego rozpoznania przez Dyrektora Izby Celnej w R. Nie można zatem stwierdzić, że ewentualne zapoznanie się z treścią tej decyzji mogło skutkować wiedzą o wydaniu ostatecznej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w G. z 20 grudnia 2007 r. Trafnie w skardze kasacyjnej podniesiono, że momentem ustania przyczyny uchybienia terminu jest uzyskanie przez stronę faktycznej informacji o tym, że do takiego uchybienia doszło, a nie jedynie sama potencjalna możliwość jej uzyskania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wadliwie ustalono dzień ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania, od którego liczy się 7-dniowy termin, o którym stanowi art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt I FSK 373/08, pub. POP 2009/4/349, zgodnie z którym, "gdy uchybienie terminu do złożenia środka zaskarżenia jest wynikiem braku wiedzy strony co do faktu wydania aktu administracyjnego, od którego przysługuje ten środek, dzień ustania przyczyny uchybienia terminowi, od którego liczy się 7-dniowy termin, w którym należy wnieść podanie o przywrócenie terminu w rozumieniu art. 162 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) musi być określony w sposób bezsporny co do faktu powzięcia przez stronę informacji o wydaniu tego aktu i uchybieniu terminu do jego zaskarżenia. W przypadku gdy termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu ma charakter terminu nieprzywracalnego, nie można domniemywać początku jego biegu. Okoliczności towarzyszące powzięciu przez stronę informacji o uchybieniu terminu muszą jednoznacznie wskazywać, że strona na ich podstawie miała co najmniej obiektywną możliwość pozyskania wiedzy o fakcie wydania aktu administracyjnego (dacie jego wydania), którego nie zaskarżyła w terminie. Nie mogą to być, jak przyjęły organy podatkowe i Sąd pierwszej instancji w tej sprawie, okoliczności z których nie wynika jednoznacznie taka wiedza, a których jedynie weryfikacja przez stronę pozwala na jej pozyskanie." Z tych względów zasadne są zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na wadliwe zaakceptowanie przez Sąd pierwszej instancji dokonanego przez organy podatkowe ustalenia dnia, od którego liczy się 7-dniowy termin, o którym stanowi art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej. Przy interpretowaniu powyższego przepisu trzeba mieć na uwadze cel instytucji przywrócenia terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Jest to bowiem instytucja procesowa, która ma na celu ochronę podatnika przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla wniesienia odwołania. W związku z tym nie jest możliwe przyjmowanie domniemania, że sam fakt ustanowienia pełnomocnika powoduje automatycznie wiedzę o wydaniu decyzji, od której nie złożono odwołania, tylko dlatego, że pełnomocnik ma potencjalną możliwość uzyskania informacji w organie podatkowym. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim. O kosztach postępowania NSA orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.